Γνώμες

Είναι αλήθεια,  ότι όταν σε πνίγουν τα προβλήματα, ελάχιστο έως καθόλου ενδιαφέρον έχεις να μάθεις τι γίνεται παραδίπλα. Σου αρκούν τα δικά σου. Κατ΄ αναλογίαν το ίδιο συμβαίνει και σε γενικότερο επίπεδο. Όλοι μας ασχολούμαστε με τις ανυπέρβλητες δυσκολίες στην καθημερινότητα και αγωνιούμε αν θα τα καταφέρουμε με τους φόρους και τις υποχρεώσεις, αν οι ρυθμίσεις στον ΕΝΦΙΑ μας αφορούν ή όχι, αν οι δόσεις στα χρέη μας θα αυξηθούν, αν η τρόικα δώσει το πράσινο φως στην κυβέρνηση για φοροελαφρύνσεις, αν θα αρχίσουν οι συζητήσεις για διευθέτηση του χρέους, αν η εύθραυστη  πλειοψηφία της κυβέρνησης αντέχει, αν τούτη η Βουλή μπορεί να εκλέξει πρόεδρο ή αν θα αναγκαστούμε να οδηγηθούμε σε πρόωρες εκλογές. Έτσι, κοιτώντας τα δικά μας που ούτε λίγα είναι ότι ελάσσονος σημασίας, φοβάμαι ότι χάνουμε τη γενικότερη εικόνα που υπάρχει στο κάδρο. Το ίδιο πράττει και η κυβέρνηση προσπαθώντας μέρα με τη μέρα να πετύχει ότι μπορεί περισσότερο ή τουλάχιστον έτσι νομίζει. Η γενικότερη όμως εικόνα η οποία ανά πάσα στιγμή μπορεί να τα τινάξει όλα στον αέρα ,έχει νομίζω πολύ μεγαλύτερη αξία από το τι επιδιώκουν ο Σαμαράς, ο Βενιζέλος, οι υπουργοί τους, ο Τσίπρας κλπ. Αυτή τη στιγμή η Ευρώπη είναι ένα καζάνι που βράζει και είναι βέβαιο πως το αμέσως επόμενο διάστημα, θα αναληφθούν πρωτοβουλίες και αποφάσεις που κανείς δεν ξέρει σε τι βαθμό  και πώς θα μας επηρεάσουν. Δεν είναι δυνατόν να μείνουν με σταυρωμένα τα χέρια όταν η Ιταλία μπήκε ξανά σε ύφεση και έχει ένα χρέος κοντά στα 2,5 τρισ. ευρώ και ζητάει από τους υπόλοιπους  Ευρωπαίους πίστωση  χρόνου. Δεν είναι δυνατόν η δεύτερη οικονομία της Ευρώπης, η Γαλλία, να αντιμετωπίζει  τόσα εσωτερικά προβλήματα και στην πράξη να μην παίρνει ουσιαστικά κανένα περιοριστικό μέτρο, όντας η κυβέρνηση αδύναμη και ο πρόεδρος της  άβουλος και αναποφάσιστος από τα πολλά πλήγματα που έχει δεχθεί τόσο στο εσωτερικό της χώρας του όσο και στο εξωτερικό. Ούτε φυσικά η Γερμανία ανέμενε πως  το συνεχώς αυξανόμενο ΑΕΠ της θα έδειχνε σημεία κόπωσης και αναστροφής ή ότι  θα συνέβαιναν όλα αυτά με τη Ρωσία  τα οποία κτυπούν καμπανάκι για ολόκληρη την Ευρώπη από τα οικονομικά αντίμετρα του Πούτιν. Για να μη πούμε και για την κατάσταση και στις υπόλοιπες χώρες  του Νότου αλλά και την ανησυχητική  διόγκωση των ευρωσκεπτικιστών και των ακροδεξιών. Είναι βέβαιο   ότι κάποιες αποφάσεις θα πάρουν χωρίς να  είναι προβλέψιμο αν θα είναι προς την κατεύθυνση της χαλάρωσης της  ευρωπαϊκής πολιτικής λιτότητας ή αν θα είναι κάποιες παρεμβάσεις σε νομισματικό επίπεδο από την Ευρωπαϊκή κεντρική Τράπεζα. Όπως επίσης είναι δύσκολο να  πει κανείς τι θα γίνει με την περίπτωση μας κι αν οι όποιες εξελίξεις στην ΕΕ θα μας περιλαμβάνουν μέσα στο γενικότερο πακέτο ή αν  θα μας αφήσουν έξω από τις εξελίξεις να συνεχίζουμε στην πιστή εφαρμογή του αδιέξοδου σχεδίου τους. Όμως κι όλα  όσα  πρόκειται να συμβούν ακόμα κι αν είναι ευνοϊκά και για μας, ούτε και τότε χρειάζεται εφησυχασμός και οραματισμός επιστροφής στα προ 2009 επίπεδα ζωής. Και είναι άλλη μια παράμετρος την οποία ούτε θέλω να τη σκέφτομαι κι έχει τη βάση της στην άλλη άκρη του Ατλαντικού. Εκεί λοιπόν, στη Μέκκα του καπιταλισμού, τα τελευταία χρόνια οι αγορές ακολουθούν ένα ξέφρενο πάρτυ  και κάθε τόσο σπάνε ένα ακόμα ανοδικό ρεκόρ στις μετοχές καθώς τα ομόλογα έχουν πάψει από καιρό να είναι  το ασφαλέστερο επενδυτικό λιμάνι. Τι θα γίνει όμως όταν αυτές οι παγκόσμιες χρηματιστηριακές φούσκες σκάσουν και δημιουργηθεί μέσα στα πλαίσια της κυκλικότητας της οικονομίας ένα ακόμα κραχ στις αγορές; Πόσο και σε τι βάθος θα επηρεάσουν τη μικρή Ελλάδα που 5 χρόνια τώρα προσπαθεί απελπισμένα να σηκώσει κεφάλι; Και πολύ περισσότερο τι θα  συμβεί στους δύσμοιρους πολίτες που  έχουν τραβήξει και συνεχίζουν να τραβούν,  του Χριστού πάθη από τα μνημόνια και τις εγκληματικές πολιτικές που εφαρμόζουν στις πλάτες τους; Καλύτερα να μην τα σκεφτόμαστε. Ή μάλλον ας κάνουμε  και πάλι focus  στα καθημερινά μας με τις δόσεις και τις υποχρεώσεις μας, στα μικρά και μεγάλα άγχη και στις αγωνίες μας για επιβίωση. Καλύτερα να μην ξέρουμε και να ελπίζουμε πως  όπου να 'ναι βγαίνουμε από τα...μνημόνια! Άλλωστε ακόμα κι αν ο Σαμαράς  δεν μας βγάλει από την κρίση, έχουμε... εναλλακτική τον Τσίπρα που θα θέσει τέρμα στην κρίση σκίζοντας τα μνημόνια!

Μία ωραία ατμόσφαιρα είναι εκεί στη ΝΔ με τις αναζητήσεις τους για δεξιά ή κεντροδεξιά ή κεντρώα ανοίγματα μήπως και αυξήσουν τα γλισχρά ποσοστά του κόμματος. Η ΝΔ πέτυχε το μεγαλύτερο ποσοστό της σε ομαλή περίοδο το 2004 με το άνοιγμα προς το κέντρο που το είχε βαπτίσει “μεσαίο χώρο”. Δέκα χρόνια μετά και αφού έπεσε το 2012 στο 18,7% τα μισά στελέχη της μιλούν για στροφή προς τα δεξιά. Οι προερχόμενοι από τον ΛΑΟΣ Βορίδης και Γεωργιάδης προτείνουν προσκλητήριο σε όλους τους εκτός των τειχών Καρατζαφέρη, Πολύδωρα, Ζώη, Νικολόπουλο, Καμμένο.  Η πρόταση βασικά αφορά τον κ. Καρατζαφέρη ο οποίος έχει δείξει σχετικό ενδιαφέρον. Το περίεργο είναι ότι την σχετική αναζήτηση την ενθαρρύνει ο στενός συνεργάτης του κ. Σαμαρά Χρύσανθος Λαζαρίδης. Περίεργο όχι για τις ακροδεξιές απόψεις του κ. Λαζαρίδη που -όπως και ο κ. Μπαλτάκος- φέρεται πεπεισμένος ότι μόνο με στροφή προς τα δεξιά μπορεί η ΝΔ να αυξήσει τα ποσοστά της. Αλλά επειδή φαίνεται να ξεχνά την πολεμική του κ. Καρατζαφέρη μόλις το 2012 εναντίον του αρχηγού του όταν έλεγε “άπαξ προδότης, πάντα προδότης” και τον αποκαλούσε “τρελαντώνη” από το Βήμα της Βουλής. Δεν ομονοούν όμως όλοι στη ΝΔ. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης για παράδειγμα κινείται στο άλλο άκρο λέγοντας ότι “η ΝΔ δεν είναι μαντρί και δεν πρόκειται να καθίσω στα ίδια έδρανα με αυτούς που με έλεγαν γερμανοτσολιά και φασίστα”. Από κοντά και οι καραμανλικοί με τον Γιώργο Βλάχο να δηλώνει ότι μόνο όσοι ζητήσουν συγγνώμη για όσα έχουν πει και κάνει μπορούν να επιστρέψουν. Οι καραμανλικοί που δεν ξεχνούν την ρήση του δικού τους αρχηγού -δεν συνεργάζομαι με τα άκρα είχε πει ο πρώην πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής για τον Γιώργο Καρατζαφέρη- βάζουν όρους που απλά δεν θα τηρηθούν. Ο Μάξιμος Χαρακόπουλος ο οποίος μετά την παραίτησή του από την θέση του αναπληρωτή υπουργού Γεωργίας -για την οποία δικαιώθηκε από τις εξελίξεις- χτυπά κάθε εβδομάδα με διαφορετικό θέμα υποστήριξε ότι η διεύρυνση δεν μπορεί να περιοριστεί σε ευκαιριακές διαγραφές. Έχει όμως και συνέχεια το θέμα με τον γραμματέα του κόμματος Ανδρέα Παπαμιμίκο να στηρίζει την στροφή του κόμματος προς το κέντρο. Ο προστατευόμενός του, πρόεδρος της ΟΝΝΕΔ Σάκης Ιωαννίδης δήλωσε ότι “η διεύρυνση δεν πραγματοποιείται με την προσθήκη νέων προσώπων αλλά χρειάζονται καινούργιες πολιτικές και ιδέες”. Η αντίθεση όμως αγγίζει και το στενό πρωθυπουργικό περιβάλλον. Στον αντίποδα του κ. Λαζαρίδη ο Δημήτρης Σταμάτης δεν δείχνει να στέργει το άνοιγμα στον Γιώργο Καρατζαφέρη. Το σκεπτικό όσων διαφωνούν είναι ότι ο κ. Καρατζαφέρης δεν θα φέρει ούτε το σύνολο των οπαδών του στη ΝΔ ενώ μπορεί να ενισχύσει τις επιφυλάξεις που έχουν πολλοί κεντρώοι ψηφοφόροι. Οι δε υπέρμαχοι της δεξιάς στροφής ξεχνούν ότι οι δεξιοί ψηφοφόροι τους απέρριψαν λόγω της μνημονιακής τους υποταγής και των δεινών που επισώρευσε στα λαικά στρώματα και όχι λόγω της πολιτικής τους ιδεολογίας. Είναι μάλιστα αστείο ότι την ώρα που τα ίδια πρόσωπα λένε ότι έχουν ξεπεραστεί οι διακρίσεις δεξιά-αριστερά μιλούν για κεντροδεξιά ανοίγματα. Δείχνουν όλα αυτά ότι το πολιτικό προσωπικό της χώρας που ευθύνεται με λάθη και παραλείψεις για την καταστροφή της χώρας επιμένει να χρησιμοποιεί τις ίδιες παλιές μεθόδους για να εξαπατήσει την κοινωνία. Αντιστοίχως από την πλευρά του ΠΑΣΟΚ που στήνουν πανηγύρια για την 3η Σεπτέμβρη. Σαν να έχει σχέση το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου με το τρίπτυχο “εθνική ανεξαρτησία, λαική κυριαρχία, κοινωνική απελευθέρωση” με το νεοφιλελεύθερο εξάμβλωμα του Κώστα Σημίτη και του Γιώργου Παπανδρέου ο οποίος παρέδωσε την χώρα σαν πειραματόζωο στο ΔΝΤ.

Το έχει στο αίμα του ο Φώτης Κουβέλης. Να πατάει σε δύο ή και περισσότερες βάρκες, να ισορροπεί και να στρογγυλεύει τα πράγματα στην πιο ακατάλληλη στιγμή. Θα πει κάποιος «έτσι έκανε ολόκληρη πολιτική καριέρα για δεκαετίες, δεν μπορεί να το αλλάξει τώρα» και ίσως έχει και δίκιο. Ωστόσο η εμπειρία των τελευταίων μηνών δεν δικαιώνει αυτή την τακτική πλέον. Ίσως γιατί στη χώρα που ζει τα μεγαλύτερα αδιέξοδα, πολιτικά, οικονομικά, κοινωνικά, τα μισόλογα και οι δηθενιές δεν έχουν καμία τύχη. Ο Κουβέλης ήθελε να περνάει και ως αριστερός, αλλά και να κυβερνά με τον Σαμαρά. Ήθελε να εφαρμόσει προοδευτικές αλλαγές, αλλά με τον Μπαλτάκο δίπλα. Ήθελε να «απαγκιστρώσει» τη χώρα από το μνημόνιο, αλλά μετέχοντας σε μία κυβέρνηση που έχει ως θεά τη Μέρκελ. Αυτά λοιπόν δεν γίνονται. Και επειδή δεν γίνονται έφτασε η ΔΗΜΑΡ σε ποσοστά που παίρνουν στις εκλογές κάτι νούμερα σαν τον Τζήμερο και παλιότερα ο Βεργής. Κι αν στις ευρωεκλογές η ήττα της ΔΗΜΑΡ σήμανε καμπανάκι ότι έρχεται το πολιτικό τέλος, έτσι όπως εξελίσσεται η υπόθεση με την προεδρία της Δημοκρατίας ο Κουβέλης κινδυνεύει και με την πλήρη απαξίωση ή και εξευτελισμό. Παλιά καραβάνα στην πολιτική ο Κουβέλης θα έπρεπε να αντιληφθεί ότι όποιο όνομα βγαίνει τόσο νωρίς στην πιάτσα και το ξέφωτο είναι για να καεί, όχι για να προωθηθεί. Μέχρι την τελευταία ώρα έλεγαν στον ΠΑΣΟΚ ότι θα είναι ο Καραμανλής υποψήφιος Πρόεδρος το 1985 και ήρθε ο Σαρτζετάκης για να τους ξεράνει όλους. Τα ίδια και το 2005 με τον Παπούλια, το όνομα του οποίου έμεινε επτασφράγιστο μυστικό μέχρι που ανακοινώθηκε επίσημα. Τον Κουβέλη θα τον ήθελε το Μαξίμου και το ΠΑΣΟΚ με την προϋπόθεση ότι τους πήγαινε όλη τη ΔΗΜΑΡ στην προεδρική ψηφοφορία. Επειδή όμως δεν μπορεί να τους την πάει, ψάχνουν για άλλον. Δεν είναι όμως μόνον αυτό: Ο Κουβέλης συζητά με τον ΣΥΡΙΖΑ και είναι εν δυνάμει σύμμαχος σε μια αυριανή κυβέρνηση με τον Τσίπρα. Είναι λογικό ο Σαμαράς να κάνει ό,τι μπορεί ώστε, αφού δεν μπορεί να τον έχει ο ίδιος σύμμαχος, να μην τον έχει ούτε ο αντίπαλος – όπως στην ταινία «οι Ειδοί του Μαρτίου» με τον Ράιαν Γκόσλινγκ, που τον καίει ο Τζιαμάτι επειδή δεν θέλει να τον έχει αντίπαλο, αφού δεν ήταν εξαρχής μαζί του. Του Κουβέλη λοιπόν του κάνουν το εξής: Βγάζουν το όνομά του νωρίς στον αέρα. Τον εμφανίζουν να νταραβερίζεται ή να θέλει να νταραβεριστεί με μια κυβέρνηση, από την οποία έφυγε κακήν κακώς και διαφωνεί πλήρως με την πολιτική της. Πρώτο χτύπημα. Μετά στρέφεται το μισό κόμμα εναντίον του διαμαρτυρόμενο γιατί συζητά την υποψηφιότητά του, ενώ είναι εναντίον της κυβέρνησης και δεν παραμένει σταθερός στην άποψη ότι πρέπει να γίνουν εκλογές το συντομότερο. Έτσι δίνει την ευκαιρία και τον χρόνο στους αριστερόστροφους βουλευτές του να τα βρουν με τον ΣΥΡΙΖΑ άνετα και ωραία. Δεύτερο χτύπημα αυτό. Τρίτον, δίνουν την ευκαιρία και το χρόνο, όσο μάλιστα ο Κουβέλης τηρεί στάση αμφίσημη, να βρουν όσοι από τον ΣΥΡΙΖΑ δεν τον συμπαθούν να τον επικρίνουν, ου μην και να τον διασύρουν. Έτσι κόβονται και γέφυρες με τον ΣΥΡΙΖΑ, είτε για να μπει σε μια κυβέρνηση συνεργασία αύριο, είτε για να τον προτείνει ο Τσίπρας μετά τις εκλογές για την προεδρία. Τρίτο χτύπημα, επίσης σημαντικό. Και τα τρία τελευταία χτυπήματα θα τα απέφευγε εάν έβγαινε από την αρχή που έπεσε το όνομά του στην πιάτσα και έλεγε ότι δεν ενδιαφέρεται και ότι προτεραιότητα έχει το πολιτικό και κοινωνικό θέμα, να αλλάξει δηλαδή η πορεία της χώρας. Να βρει ένα τρόπο δηλαδή και να θέσει θέμα να φύγει η κυβέρνηση. Και να κόψει τη συζήτηση, έστω προσεκτικά, της υποψηφιότητάς του. Αλλά όταν ο οπορτουνισμός είναι στη φύση στου, δύσκολα μπορείς να αντιληφθείς τα αυτονόητα… Καλά ξεμπερδέματα κυρ Φώτη…

Σε ουδέτερο γήπεδο (Παρίσι) αρχίζει η πιο αποφασιστική διαπραγματευτική μάχη με την τρόικα, από την έκβαση της οποίας θα εξαρτηθούν πολλά για το μέλλον της κυβέρνησης. Η ελληνική αποστολή με τους υπουργούς, εκτός από μια μακρά ατζέντα διεκδικήσεων σχεδόν σε όλους τους τομείς, θα έχει απέναντί της μια τρόικα που προφανώς αδιαφορεί για το ευρωπαϊκό καζάνι που βράζει και αναμένεται να τηρήσει σκληρή στάση, καθώς θα είναι ίσως η τελευταία ευκαιρία να δεσμεύσει τη χώρα με τις απαιτήσεις των δανειστών. Είναι άλλωστε σαφές ότι οι τεχνοκράτες δεν ασχολούνται με τις τρέχουσες πολιτικές εξελίξεις και τις διογκούμενες φωνές διαμαρτυρίας για την πολιτική του Βερολίνου. Ούτε νοιάζονται ιδιαίτερα για τις εσωτερικές ανάγκες των κυβερνητικών εταίρων να δείξουν στροφή πολιτικής εν όψει και της προεδρικής εκλογής, που μπορεί να σηματοδοτήσει ακόμα και πρόωρες εκλογές. Οι ντιρεκτίβες που έχουν να εφαρμόσουν είναι σαφείς και συγκεκριμένες και μάλλον δύσκολα θα κάνουν πίσω. Ομως η ελληνική πλευρά οφείλει να αισιοδοξεί για τα αιτήματά της σε ό,τι αφορά τη σταδιακή φοροελάφρυνση των πολιτών, χωρίς ωστόσο να έχει στα χέρια της ισοδύναμα για την κάλυψη των εσόδων που θα χαθούν από αυτές. Το επιχείρημά της θα είναι ο ΦΠΑ εστίασης, στη μείωση του οποίου επέμενε η κυβέρνηση και απεδείχθη ότι έχει δίκιο καθώς τα έσοδα από τον συγκεκριμένο φόρο, παρότι μειώθηκε ο συντελεστής, αυξήθηκαν από την ενίσχυση της κατανάλωσης. Αυτό όμως που προκαλεί ανησυχία είναι το γεγονός ότι η ελληνική αποστολή θα βρεθεί διχασμένη ως προς τις δεσμεύσεις των δύο κομμάτων για τις απολύσεις στο Δημόσιο. Και τούτο γιατί ενώ υπάρχει ρητή δέσμευση για άλλες 6.500 απολύσεις μέχρι το τέλος του έτους, ο κυβερνητικός συνασπισμός έχει αρχίσει και πάλι να μπάζει νερά στο συγκεκριμένο θέμα. Πληθαίνουν οι φωνές από το ΠΑΣΟΚ που αφήνουν να εννοηθεί ότι όσες απολύσεις έγιναν, έγιναν και το «κακό» θα σταματήσει εδώ. Αλλωστε τι άλλο να σημαίνει η δήλωση του Ευάγγελου Βενιζέλου «οι δημόσιοι υπάλληλοι δεν έχουν να φοβηθούν τίποτα»; Ή οι δηλώσεις του Ανδρέα Λοβέρδου πως κανένας από τους διοικητικούς υπαλλήλους των οκτώ ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων που αξιολογήθηκαν δεν πρόκειται να απομακρυνθεί, ότι στον χώρο της παιδείας ο τύπος του 10:1 δεν μπορεί να ισχύσει και ότι η εκπαιδευτική κοινότητα χρειάζεται άμεσα 10.000 προσλήψεις δασκάλων, καθηγητών και νηπιαγωγών; Αυτές οι δηλώσεις κι αυτά τα κλεισίματα ματιού από το ΠΑΣΟΚ, για ευνόητους λόγους, φρονώ ότι δεν περνούν απαρατήρητα από τους δανειστές, γι' αυτό και ο αρμόδιος υπουργός Διοικητικής Μεταρρύθμισης θα περάσει δύσκολες ώρες στο Παρίσι. Το θέμα των απολύσεων στο Δημόσιο είναι η κόκκινη γραμμή της τρόικας και μέχρι τώρα δεν μας έχουν δείξει πως τις δικές τους κόκκινες γραμμές τις πατάνε, σε αντίθεση με την ελληνική πλευρά που τις περισσότερες φορές τις θέτει απλώς για να τις θέσει. Φρονώ δε ότι στο συγκεκριμένο θέμα, για το οποίο έχουν αναλωθεί χιλιάδες ώρες συζητήσεων και παζαριών, και με δεδομένο ότι υπάρχει η δέσμευση της ελληνικής πλευράς που περιέχεται στο Μνημόνιο 2, οι τροϊκανοί θα έχουν δίκιο ό,τι και να πουν. Η ασυνέπεια και οι καθυστερήσεις μπορεί να συγχωρεθούν μια φορά, άντε δύο. Πάντως όχι στο διηνεκές. Ούτε οι κουτοπονηριές και οι διαρκείς αλλαγές στάσης από την κυβέρνηση μπορούν να γίνουν ανεκτές. Και ούτε το σύνολο της κοινωνίας, που έχει φορτωθεί στις πλάτες του όλες τις αμαρτίες του υπερτροφικού δημόσιου τομέα και πληρώνει τα σπασμένα του εδώ και 5 χρόνια, μπορεί να βλέπει με απάθεια ότι στο τέλος της ιστορίας οι μόνοι που θα μείνουν σχετικά αλώβητοι θα είναι οι μετέχοντες στον δημόσιο τομέα. Θα είναι λάθος επομένως, κατά την ταπεινή μου άποψη, να μπει ένα τέτοιο θέμα προς διαπραγμάτευση, γιατί είναι σφόδρα πιθανό οι τροϊκανοί να στυλώσουν τα πόδια και να μην επιτρέψουν και τις «ώριμες» φοροελαφρύνσεις που στο κυβερνητικό στρατόπεδο θεωρούν σχεδόν δεδομένες!  

Σε μια περίοδο όπου στα οικονομικά ρίσκα της Ευρωζώνης προστίθεται μια εύφλεκτη γεωπολιτική κατάσταση, η οποία τείνει να γίνει εκρηκτική, η γερμανική ηγεσία δείχνει να ζει σε έναν δικό της κόσμο, αρνούμενη να αντιληφθεί την πραγματικότητα και τους κινδύνους που επικρέμονται πάνω από την Ευρώπη.    Μέσα σε λίγες ημέρες ακούστηκαν από διάφορες πλευρές αντιρρήσεις για την πολιτική της λιτότητας που οδηγεί σε αδιέξοδο όλο και περισσότερες χώρες της Ευρωζώνης. Στη Γαλλία η κριτική του πρώην υπουργού Οικονομικών Αρνό Μοντεμπούρ για τη γερμανικής έμπνευσης λιτότητα έφερε κυβερνητική κρίση και ανασχηματισμό, ενώ για πρώτη φορά κατά των πολιτικών αυτών εκφράστηκε και ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Μάριο Ντράγκι.    Παρ’ όλα αυτά, ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε έσπευσε να απαντήσει για μεν τις εξελίξεις στη Γαλλία ότι πρόκειται για εσωτερικές διαμάχες οι οποίες τελικά οδήγησαν στην εξαγωγή των σωστών συμπερασμάτων, για δε τις δηλώσεις Ντράγκι ότι… παρερμηνεύτηκαν. Παρουσίασε ακόμη ως success stories τα προγράμματα στις χώρες των μνημονίων.    Αλλα λόγια να αγαπιόμαστε, δηλαδή, από τη γερμανική πλευρά, ένδειξη ότι δεν σκοπεύει να αλλάξει ρότα και ότι θα συνεχίσει να προωθεί τις ίδιες καταστροφικές πολιτικές σαν να μη συμβαίνει τίποτα.  Η αλήθεια είναι όμως ότι τα πράγματα πάνε από το κακό στο χειρότερο και γι’ αυτό έφτασε ο πρόεδρος της ΕΚΤ να επισημάνει για πρώτη φορά το πρόβλημα, ζητώντας επί της ουσίας λιγότερες περικοπές στους προϋπολογισμούς και περισσότερες επενδύσεις.    Στην πραγματικότητα ο κ. Ντράγκι έριξε βόμβα όταν δήλωσε ότι πρέπει να αναθεωρηθεί η δημοσιονομική πολιτική στην Ευρωζώνη, σηματοδοτώντας μια νέα περίοδο στην πολιτική της ΕΚΤ. Τα έβαλε με το δόγμα των χαμηλών ελλειμμάτων και της λιτότητας στην οποία εμμένει η Γερμανία τα τελευταία χρόνια, έστω και αν οδηγεί τις περισσότερες χώρες σε έναν φαύλο κύκλο.    Ο κεντρικός τραπεζίτης της Ευρωζώνης ξεκαθάρισε επίσης ότι η ΕΚΤ θα δράσει με αντισυμβατικά μέτρα, όπως το λεγόμενο «τύπωμα χρήματος», όπως έκανε τα τελευταία χρόνια η αμερικανική Κεντρική Τράπεζα στηρίζοντας την οικονομία των ΗΠΑ.   Με λίγα λόγια, ο κ. Ντράγκι έδειξε με σαφήνεια ότι είναι θορυβημένος από την πορεία της ευρωπαϊκής οικονομίας, βλέπει τα πράγματα να χειροτερεύουν λόγω της έντασης στην Ουκρανία, ετοιμάζεται να ρίξει με το «μπαζούκας», αλλά προειδοποιεί ότι αυτά δεν αρκούν και θα πρέπει οι κυβερνήσεις να λάβουν μέτρα, χαλαρώνοντας τα λουριά της λιτότητας στους προϋπολογισμούς για να τονωθεί η οικονομία.    Πρόκειται για μια άκρως σημαντική παρέμβαση, ιδιαίτερα εάν αναλογιστούμε τα περιορισμένα περιθώρια δράσης που έχει η ΕΚΤ και τα ασφυκτικά όρια που θέτει το καταστατικό της, το οποίο της επιβάλλει να διατηρεί χαμηλό πληθωρισμό, χωρίς να της δίνει αρμοδιότητα για την πορεία της πραγματικής οικονομίας. Αντίθετα, η αμερικανική Κεντρική Τράπεζα έχει αποστολή και την ενίσχυση της απασχόλησης.    Για να φτάσει λοιπόν να μιλάει έτσι ο κ. Ντράγκι, είναι βέβαιο ότι το πρόβλημα είναι πολύ σοβαρότερο απ’ ό,τι φαίνεται και μεγεθύνεται από την ένταση που καταγράφεται στα γεωπολιτικά μέτωπα.   Η Γερμανία μπορεί να σφυρίζει αδιάφορα προς το παρόν, καθώς μέχρι σήμερα οι πολιτικές που εφαρμόστηκαν ναι μεν οδήγησαν σε αδιέξοδο πολλές χώρες-μέλη, αλλά έφεραν κέρδη για τη γερμανική οικονομία. Η χώρα αυτή ήταν ο μεγάλος κερδισμένος από την εισαγωγή του ευρώ και βρήκε στην κρίση μια ευκαιρία να εδραιώσει την ηγεμονία της έναντι των υπόλοιπων χωρών της Ευρωζώνης.   Ο κόμπος, όμως, φτάνει στο χτένι. Ενα σήμα κινδύνου ήταν η άνοδος των ευρωσκεπιτικιστών στις ευρωεκλογές. Τώρα, η αμφισβήτηση εκδηλώνεται σε κυβερνητικό επίπεδο σε χώρες όπως η Ιταλία και η Γαλλία, ενώ στον χορό μπήκε και η ΕΚΤ.    Εάν δεν αλλάξει κατεύθυνση η Ευρωζώνη, η οικονομική κατάσταση θα επιδεινωθεί και η συνοχή της θα αμφισβητηθεί σοβαρά.

Μας είπε λαϊκιστές ο κύριος αντιπρόεδρος της κυβέρνησης γιατί τον ψέξαμε επειδή πήρε ένα κυβερνητικό αεροπλάνο για να πάει σε μια έκτακτη Σύνοδο Κορυφής. Για την ακρίβεια, το έστειλε στη Σκιάθο όπου έκανε διακοπές να τον παραλάβει, να τον πάει στη δουλειά του που ήταν στις Βρυξέλλες και να τον ξαναπάει πίσω στις διακοπές του. Αλήθεια, πόσοι υπουργοί Εξωτερικών εκείνη την ημέρα (που ήταν μέσα στις διακοπές του Δεκαπενταύγουστου) υποχρέωσαν τις κυβερνήσεις τους να τους πάρουν από τον τόπο που παραθέριζαν; Πόσοι υπουργοί πήγαν στη δουλειά τους με ιδιωτική πτήση στην έκτακτη Σύνοδο Κορυφής; Απλά τα πράγματα παγκοσμίως. Οι πολιτικοί πηγαίνουν στη δουλειά τους, συνήθως όταν πρόκειται για τέτοια ταξίδια, με προγραμματισμένες πτήσεις και μόνο οι πλούσιοι πηγαίνουν με ιδιωτικά τζετ όπου θέλουν. Γιατί αυτοί πληρώνουν, ενώ τώρα πληρώνουμε εμείς. Και η χώρα είναι σε κρίση. Δεν είναι το ποσό που μετράει, αν μια ιδιωτική πτήση κοστίζει 5.000 ή 50.000 ευρώ. Είναι απλώς θέμα αρχής. Δεν είναι ένα ειδικό κυβερνητικό ταξίδι που πάει με τρεις στάσεις ο πρωθυπουργός και πρέπει να προλάβει τις επαφές του. Είναι μια εξαιρετικά συνήθης διαδικασία η έκτακτη Σύνοδος Κορυφής - έχει αρκετές τέτοιες κάθε χρόνο. Τον είδαμε όμως τον κ. Βενιζέλο τι έκανε κι όταν δεν ήταν... έκτακτο γεγονός προχθές, που πήγε να εκπροσωπήσει τη χώρα στην ορκωμοσία του Ερντογάν. Γιατί, αφού ήταν ένα τελείως συνηθισμένο, τυπικό ταξίδι, δεν το έκανε με το αεροπλάνο της γραμμής; Τι τον πείραξε να πάει με τη διακεκριμένη θέση της Aegean; Μήπως το ότι θα κατέβαινε στην Κωνσταντινούπολη και θα άλλαζε πτήση για Αγκυρα; Πόσοι εκπρόσωποι κρατών που παρέστησαν στην εκδήλωση πήγαν με ιδιωτικό αεροσκάφος; Είναι ζήτημα αν θα ήταν πέντε-έξι, και πάντως όχι μιας χώρας που δεν χαρίζει ούτε ένα ευρώ για να ζεσταθεί ο κόσμος τον χειμώνα. Θα πει κανείς, έχουν ουσία αυτές οι οικονομίες των λίγων χιλιάδων ευρώ σε ένα κράτος που σπαταλά δισεκατομμύρια; Οχι, δεν έχουν οικονομική σημασία, όπως δεν έχει σημασία το ότι θα ξοδέψουμε μερικές (λίγες) χιλιάδες ευρώ ως χώρα για να γίνει η διαπραγμάτευση με την τρόικα στο Παρίσι και όχι στην Αθήνα. Είναι όμως και το ένα και το άλλο σημειολογικά για μια κοινωνία που βρίσκεται σε κρίση. Και στην περίπτωση του κ. Βενιζέλου, δεν θα έπρεπε ο ίδιος καν να το συζητάει. Οχι να επαναλαμβάνει το ίδιο λάθος και να κατηγορεί όσους το επισημαίνουν για λαϊκισμό.

Η ΕΚΤ σύμφωνα με το πρόγραμμα TLTRO σχεδιάζει να διαθέσει στις ευρωπαϊκές τράπεζες μέχρι το τέλος του έτους 400 δις ευρώ. Αυτό θα πραγματοποιηθεί μέσω δύο δημοπρασιών , η πρώτη θα πραγματοποιηθεί τις 18 Σεπτεμβρίου 2014 και η δεύτερη τον Δεκέμβριο. Η λήξη του προγράμματος είναι ο Σεπτέμβριος του 2018. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς, αν εξαντληθούν και τα 400 δις ευρώ, η κατανομή τους ανά χώρα (στις τράπεζες που μπορούν να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα) παρουσιάζεται στον Πίνακα 1. Οι υπολογισμοί έγιναν με βάση το μοναδικό κριτήριο: ανώτερο ύψος 7% των χορηγήσεων (εκτός αυτών προς τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και τα στεγαστικά δάνεια) που είχαν δοθεί μέχρι τις 30 Απριλίου 2014. Πίνακας  1 Βλέπουμε ότι στις τρεις μεγάλες οικονομίες αναλογεί η μερίδα του λέοντος. Οι πόροι όπως είναι γνωστό, δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την χορήγηση στεγαστικών δανείων, την αγορά χρηματοπιστωτικών εργαλείων ,και την αγορά κρατικών ομολόγων. Αν παρόλα αυτά χρησιμοποιηθούν θα πρέπει να επιστραφούν στην ΕΚΤ  το Σεπτέμβριο του 2016.Το επιτόκιο θα είναι 10 μονάδες βάσης από το ισχύον βασικό επιτόκιο  αναχρηματοδότησης , που είναι σήμερα 0,15% , άρα θα είναι 0,25%. Για τις επόμενες  δημοπρασίες ο μηχανισμός θα είναι πιο σύνθετος. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό της ΕΚΤ προβλέπονται δύο περίοδοι : η πρώτη, τις 30 Απριλίου 2015 (και σε  αυτή, το κριτήριο θα είναι πάλι το ύψος των τραπεζικών χορηγήσεων του τέλους 2014) και μια δεύτερη το Σεπτέμβριο 2016 που θα έχει περισσότερο χαρακτήρα αξιολόγησης της μέχρι εκείνου του χρονικού σημείου διαμορφωθείσας κατάστασης. Τα τραπεζικά ιδρύματα που θα αξιολογηθούν ότι έχουν ανταποκριθεί στο σχέδιο της ΕΚΤ θα μπορούν να λάβουν περαιτέρω πόρους για την αύξηση των χορηγήσεων στην πραγματική οικονομία..   Σύμφωνα με τις υπάρχουσες προβολές των δεδομένων υπολογίζεται ότι η προσφορά χρήματος μέσω του  TLTRO, μπορεί να κινηθεί από 442 δις ευρώ μέχρι 894 δις ευρώ. Βεβαίως όλα τα παραπάνω αποτελούν υποθέσεις , διότι υπάρχει μεγάλη πιθανότητα τα τραπεζικά ιδρύματα να μην ανταποκριθούν στο σχέδιο της ΕΚΤ. Άλλωστε αυτό αποτελεί ίσως το πιο αδύνατο σημείο του σχεδίου της ΕΚΤ: η προσπάθεια χορήγησης ρευστότητας μόνο μέσω του τραπεζικού συστήματος τη στιγμή που το ίδιο βρίσκεται σε φάση απομόχλευσης , έχει ανάγκη αύξησης της φερεγγυότητας του, με τον βραχνά των stress test μπροστά του και την οικονομία στην ευρωζώνη  να βρίσκεται σε στασιμότητα με αρνητική τάση. Αναφορικά με την Ελλάδα, είναι δύσκολο να προβλέψουμε ότι οι τέσσερις συστημικές τράπεζες θα προχωρήσουν σε σημαντική απορρόφηση των συγκεκριμένων πόρων με δεδομένη την κατάσταση της ελληνικής οικονομίας και την υπάρχουσα ζήτηση από δραστηριότητες της παραγωγικής οικονομίας  που στηρίζονται σε επιχειρήσεις που διαθέτουν τα απαραίτητα πιστοληπτικά κριτήρια. Μάλιστα όταν, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΤτΕ, ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής της συνολικής χρηματοδότησης του εγχώριου ιδιωτικού τομέα, τον Ιούλιο του 2014, διαμορφώθηκε στο -3,7%, από -3,5% τον προηγούμενο μήνα. Η καθαρή ροή της συνολικής χρηματοδότησης προς τον εγχώριο ιδιωτικό τομέα ήταν αρνητική κατά 1.160 εκατ. ευρώ (Ιούλιος 2013: αρνητική καθαρή ροή 855 εκατ. ευρώ). Ειδικά η καθαρή ροή της χρηματοδότησης προς τις επιχειρήσεις, τον Ιούλιο του 2014, ήταν αρνητική κατά 707 εκατ. ευρώ (Ιούλιος 2013: αρνητική καθαρή ροή 482 εκατ. ευρώ) και ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής διαμορφώθηκε σε -4,9%, από -4,7% τον Ιούνιο του 2014. Ειδικότερα, ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής της χρηματοδότησης των μη χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων διαμορφώθηκε σε -4,8%, από -4,7% τον προηγούμενο μήνα και η καθαρή ροή της χρηματοδότησής τους ήταν αρνητική κατά 465 εκατ. ευρώ (Ιούλιος 2013: αρνητική καθαρή ροή 449 εκατ. ευρώ). Ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής της χρηματοδότησης των ασφαλιστικών επιχειρήσεων και των λοιπών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων διαμορφώθηκε σε -7,4%, τον Ιούλιο του 2014, από -4,1% τον προηγούμενο μήνα. Επίσης σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΚΤ, ο τομέας ο οποίος έχει κυριολεκτικά καταρρεύσει ωθώντας την ανεργία στα ύψη είναι ο κατασκευαστικός τομέας στον οποίο οι περιφερειακές χώρες του Νότου (κυρίως η Ισπανία και η Ελλάδα) στήριζαν σε μεγάλο βαθμό την απασχόληση του πληθυσμού τους. Ο αποκλεισμός από την χρηματοδότηση,  του τόσο σημαντικού για την απασχόληση των χωρών του Νότου, τομέα , επίσης επαυξάνει την εκτίμησή μας ότι δύσκολα οι ελληνικές τράπεζες θα απορροφήσουν το μέγιστο του αναλογούντος ποσού.  

Ο κ. Μάνφρεντ Βέμπερ, είναι ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος  και μας επισκέφθηκε κι αυτός προχθές, προκειμένου να ενημερωθεί από πρώτο χέρι για την κατάσταση στη χώρα μας. Ανάμεσα στα άλλα που είπε κατά τη διάρκεια των επαφών του με τον πρωθυπουργό και υπουργούς, ο κ. Βέμπερ εκστόμισε και το εξής αναπάντεχο: “ η Ελλάδα, ως χώρα που έχει εφαρμόσει Πρόγραμμα Δημοσιονομικής προσαρμογής, ίσως θα μπορεί να επικοινωνήσει στη Γαλλία και την Ιταλία την εμπειρία της, δεδομένου ότι οι συγκεκριμένες χώρες δέχονται πιέσεις για εφαρμογή προγραμμάτων Δημοσιονομικής Προσαρμογής”.  Για όσους δεν το κατάλαβαν με την πρώτη, ο κ. Βέμπερ ομολόγησε ουσιαστικά αυτό που όλοι χρόνια τώρα υποψιαζόμασταν.  Ότι δηλαδή,  με τις επιλογές τους οι Ευρωπαίοι, μετέτρεψαν τη χώρα μας σε δακτυλοδεικτούμενο κακό παράδειγμα για το τι μπορεί να πάθει μια χώρα της ΕΕ αν δεν ακολουθήσει και δεν φορέσει τον στενό δημοσιονομικό κορσέ που έχει σχεδιάσει το Βερολίνο. Μια χώρα “σκιάχτρο-φόβητρο” με εξαθλιωμένους πολίτες για να μην παίρνουν αέρα τα μυαλά των υπόλοιπων Ευρωπαίων που ζητούν αλλαγή στην Ευρωπαϊκή πολιτική και χαλάρωση των μέτρων λιτότητας.  Με άλλα λόγια ο κ. Βέμπερ την ίδια ώρα που διογκώνονται οι φωνές σε όλη την Ευρώπη για την ανάγκη αλλαγής οικονομικής πολιτικής και πληθαίνουν αυτοί που τα βάζουν ευθέως με την Μέρκελ και τον Σόιμπλε (Γαλλία, Ιταλία, ακόμα και Αυστρία) αποφασίζει να “απειλήσει” τις δυο μεγαλύτερες οικονομίες της Ευρώπης μετά τη Γερμανία, να σκεφτούν τι πρόκειται να πάθουν αν δεν εφαρμόσουν τα Βερολινέζικα προγράμματα Δημοσιονομικής προσαρμογής! Ο κ. Βέμπερ, προφανώς αδιαφορεί όπως  και οι ομοϊδεάτες του Μερκελ, Σόιμπλε κλπ αν οι Ευρωπαϊκοί λαοί και κυρίως αυτοί του Νότου, έχουν βρεθεί σε ένα αδιέξοδο ένεκα των προγραμμάτων λιτότητας και διάλυσης των  κοινωνικών παροχών. Όπως αδιαφορούν για τα ογκούμενα ποσοστά ανεργίας και κυρίως στους νέους, στη συνεχή  καταβαράθρωση του βιοτικού επιπέδου και στην υφεσιακή πορεία ολόκληρου του Ευρωπαϊκού οικοδομήματος  αλλά και στην συνεχή μείωση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης με απώλεια  παραδοσιακών αγορών. Πάνω από όλα, το δόγμα των μηδενικών ελλειμμάτων και της μηδενικής ανοχής σε όσους έχουν άλλες σκέψεις. Οι δε κουβέντες για ανάπτυξη πραγματοποιούνται εν κενώ, καθώς η Ευρώπη  είναι βαθιά διχασμένη και τα συμφέροντα εντελώς αντικρουόμενα. Τον δε πρώτο και τελευταίο λόγο έχει πάντα αυτός που έχει  τη δύναμη του χρήματος και εν προκειμένω ο Ευρωπαϊκός Βορράς. Δεν είναι άλλωστε διόλου τυχαίο που κοτζάμ Γαλλία και αναγκάσθηκε να αλλάξει κυβέρνηση γιατί οι δηλώσεις 2-3 υπουργών στράφηκαν κατά της Μερκελ, δηλώνοντας με αυτόν τον τρόπο την πλήρη υποταγή στο Γερμανικό imperium. Κι ύστερα κάποιοι  από την εσωτερική αντιπολίτευση, οραματίζονται σύγκρουση με τη Γερμανία,  σκίσιμο των μνημονίων  και διώξιμο της τρόικας! Αστεία πράγματα. Το μόνο τελικά που μπορούμε να κάνουμε έτσι που μας κατάντησαν, είναι αυτό που είπε κυνικά ο Βέμπερ. Να αποδεχθούμε ότι  ο ρόλος μας είναι αυτός του σκιάχτρου για τους  άτακτους Ευρωπαίους ελπίζοντας μόνο στην ελεημοσύνη που θα θελήσει, αν θελήσει, να μας δώσει η Γερμανία με κάποιου τύπου διευθέτηση του χρέους και τίποτα παραπάνω. Όλα τ' άλλα  είναι για εφήμερη εσωτερική κατανάλωση μικράς διάρκειας.