Γνώμες

Είτε εκλέξει η Βουλή πρόεδρο είτε όχι, η Ελλάδα τουλάχιστον για το  επόμενο εξάμηνο, θα ζει στους ρυθμούς της πολιτικής αβεβαιότητας. Αν μάλιστα το 2015 είναι χρονιά εκλογών, όπως πιστεύουν πολλοί, τότε η κατάσταση περιπλέκεται επικίνδυνα καθώς οι προσδοκίες για ανάπτυξη 2,9% το επόμενο χρόνο είναι στον αέρα. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος που διατρέχει σήμερα η χώρα είναι να μην επιτύχει την ανάπτυξη που προσδοκά το 2015.  Αν οι πολιτικές εξελίξεις υπονομεύσουν  την ανάκαμψη της οικονομίας,  οι «τρύπες» που θα  προκύψουν το 2015 από το ασφαλιστικό θα είναι τόσο μεγάλες που θα τεθεί ζήτημα έκτακτων μέτρων, ανατρέποντας την όποια κυβέρνηση θα έχει τότε η χώρα. Αυτός είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος που διατρέχουμε και  ο λόγος για τον οποίο  η πολιτική αβεβαιότητα προκαλεί τόσο μεγάλη ανησυχία στους επενδυτές, αλλά και στους δανειστές, για την Ελλάδα. Στο προσχέδιο του προυπολογισμού, το ταμειακό ισοζύγιο των Οργανισμών Κοινωνικής  Ασφάλισης παρουσιάζει μεγαλύτερο έλλειμμα από τους στόχους του μεσοπρόθεσμου προγράμματος, έλλειμμα που  αποδίδεται στην αύξηση της συνταξιοδοτικής δαπάνης και  στην αύξηση των επιχορηγήσεων προς  συγκεκριμένα ταμεία. Σημειώνεται μάλιστα ότι «στο σκέλος των δαπανών εκτιμάται υπέρβαση  στη συνταξιοδοτική δαπάνη έναντι του στόχου, γεγονός που οφείλεται κυρίως στον αυξημένο αριθμό των νέων συνταξιούχων». Οι αναλογιστικές μελέτες για τη βιωσιμότητα των ταμείων έδειξαν ότι λόγω ανεργίας, μείωσης μισθών και αδήλωτης εργασίας,  οι ασφαλιστικοί οργανισμοί έχουν χάσει έως και το 40% των εσόδων. Οσον αφορά τις μεγάλες μειώσεις που έγιναν στις συντάξεις, χάνονται στον φαύλο κύκλο της ύφεσης. Η συνταξιοδοτική δαπάνη  το  2010 ήταν 13,6% του ΑΕΠ, αλλά εξαιτίας της ύφεσης ως ποσοστό του ΑΕΠ παρουσιάζει σήμερα αύξηση που προσεγγίζει σχεδόν  το 15%. Με απλά λόγια αν  η οικονομία αρχίσει να αναπτύσσεται,  αρκετά από τα προβλήματα  θα αρχίσουν να λύνονται. Αν αυτό δεν συμβεί, τότε το μόνο που θα μπορεί να κάνει η όποια  νέα κυβέρνηση,  είναι να περάσει  από τη Βουλή το νέο πακέτο μέτρων.

Μπορεί το μείζον θέμα  της χώρας και ημών των πολιτών, να είναι σήμερα, η αναγκαιότητα εξόδου  από τα μνημόνια και η χαλάρωση της φορομπηχτικής πολιτικής, εν τούτοις αυτά τα δύσκολα χρόνια της χρεοκοπίας, έχουν δημιουργηθεί και διάφορα άλλα προβλήματα που σε ένα μεγάλο βαθμό είναι απότοκα της κρίσης και σε καμιά περίπτωση δεν είναι αμελητέα. Ένα από αυτά είναι και το γεγονός ότι  η χώρα τείνει να γίνει  χώρα συνταξιούχων και ανέργων. Οι αριθμοί μιλάνε από μόνοι τους. Σήμερα στη χώρα των 10,9 εκατομμυρίων Ελλήνων, οι συνταξιούχοι  φθάνουν στους 2,656 εκατ. Και σε τρία χρόνια από σήμερα ,με το νέο κύμα φυγής θα ανέλθουν στα 2,845 εκατ.  Στον ιλιγγιώδη αυτό αριθμό αν προσθέσουμε και το 1,3 εκατ. των ανέργων  και με βάση τους απασχολούμενους οι οποίοι τον Ιούνιο έφθαναν τα 3,527 εκατ. ,τότε το συμπέρασμα που προκύπτει είναι πως ο κάθε εργαζόμενος έχει αναλάβει να συντηρεί 1,1 συνταξιούχους!  Δηλαδή ,ο κάθε εργαζόμενος( και όχι απαραίτητα αμειβόμενος) με τους φόρους του και τις ασφαλιστικές του εισφορές, πρέπει να συντηρεί ένα και πλέον  μη ενεργό  εργασιακά συμπολίτη μας. Δεν ξέρω αν υπάρχει ανάλογο παράδειγμα σε άλλη χώρα αλλά αυτοί οι αριθμοί εμένα προσωπικά με τρομάζουν γιατί βλέπω  μπροστά ένα βουνό και ανεξάρτητα πως θα εξελιχθούν τα πράγματα με το χρέος της χώρας, με τα μνημόνια και τις τρόικες. Μόνο στα τελευταία χρόνια, από τις αλλαγές των νόμων και από το φόβο του εγκλωβισμού, εξαναγκάσθηκαν να βγουν σε σύνταξη πάνω από 400.000 άνθρωποι που είχαν  να δώσουν πολλά ακόμα στο χώρο εργασίας τους ,ενώ  στην πόρτα εξόδου βρίσκονται άλλες 189.000  εργαζόμενοι για τα επόμενα τρία χρόνια. Τούτων δοθέντων, γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι ακόμα κι αν όλα πάνε  κατ΄ ευχήν, το βιοτικό επίπεδο όλων μας , θα βαίνει συνεχώς μειούμενο και οι κοινωνικές παροχές θα ελαχιστοποιηθούν και ανεξάρτητα από αναλογιστικές μελέτες , κόκκινες γραμμές και διαβεβαιώσεις, οι συντάξεις αποκλείεται να παραμείνουν  στα σημερινά επίπεδα. Πόσο μάλιστα που το όποιο όφελος στις δαπάνες για συντάξεις από την περικοπή της 13ης και 14ης  σύνταξης, έχει σχεδόν ήδη εξανεμιστεί από την προσθήκη χιλιάδων νέων συνταξιούχων. Η μόνη λύση είναι... η μείωση του προσδόκιμου που εδώ που τα λέμε  με αυτές τις παροχές κι αυτές τις συντάξεις και αυτό το κόστος ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, θα προκύψει νομοτελειακά σε μια άλλη εκδοχή, το γνωστό,”σκοτώνουν τ' άλογα όταν γεράσουν”!

Η Γαλλία «απορρίπτει την πολιτική λιτότητας» και για «να θέσει την χώρα σε σωστή κατεύθυνση» δεν θα σεβασθεί τους στόχους του δημοσιονομικού ελλείμματος μέχρι το 2017. Αυτά δήλωσε ο γάλλος υπουργός των οικονομικών Michel Sapin, παρουσιάζοντας τα χρηματοοικονομικό πρόγραμμα  για το 2015  πετώντας ταυτόχρονα  το γάντι στην Γερμανία αλλά και στις Βρυξέλλες. Πρόκειται για μια κίνηση εντελώς διαφορετική από αυτή που ανέμενε η ευρωπαϊκή επιτροπή: προβλέπει δημοσιονομικό έλλειμμα 4,4% για το 2014, 4,3 για το 2015, 3,8% για το 2016 και μόνο το 2017 προβλέπει έλλειμμα 2,8% (κάτω από το προβλεπόμενο από τη συνθήκη του Μάαστριχτ. Η συμφωνημένη υποχρέωση ήταν το έλλειμμα να κατέβει κάτω από 3,0% εφέτος.  Η μείωση των 50 δις ευρώ  από τις δημόσιες δαπάνες δεν πρόκειται να πραγματοποιηθεί δεδομένης της κατάστασης της γαλλικής οικονομίας δήλωσε κατηγορηματικά ο  Michel Sapin. Ο ρυθμός αύξησης του γαλλικού ΑΕΠ υπολογίζεται ότι θα είναι 1,0% ετησίως την περίοδο 2014-2016 και 1,9% την περίοδο 2017. Συνεπώς δεν υπάρχει καμία περίπτωση να προχωρήσει η Γαλλία στη ζητούμενη μείωση. Παράλληλα ο πληθωρισμός είναι πολύ χαμηλός και εκτός στόχων της ΕΚΤ. Ως εκ τούτου  καμία αλλαγή στο μέτωπο της φορολογίας (44,6% του ΑΕΠ) και  ελάχιστη  στο μέτωπο των δημοσίων δαπανών (από 56,5%  στο 56,1% του ΑΕΠ). Το δημόσιο χρέος , που ξεπέρασε τα 2 τρις ευρώ θα αυξηθεί περαιτέρω ,στο 97,2% το 2015 και το 98,0% το 2016. Η ευρωπαϊκή επιτροπή θα αποφανθεί για το νέο πλαίσιο της δημοσιονομικής πολιτικής τα μέσα Οκτωβρίου. Η γαλλική κυβέρνηση, για να αποφύγει τις προβλεπόμενες κυρώσεις , για τη νέα μετατόπιση, θα υποστηρίξει ότι υπάρχουν «έκτατες συνθήκες» (κάτι που προβλέπεται από τις συνθήκες) και συγκεκριμένα την αδύναμη μεγέθυνση του ΑΕΠ (2012-2013: 0,3% ετησίως, 2014: 0,4% και 2015: 1,0%. Το τι θα πράξει η ευρωπαϊκή επιτροπή θα το δούμε στις προσεχείς ημέρες. Πάντως τόσο ο Jeroen Dijsselbloem όσο και Pierre Moscovici υπενθύμισαν ότι η Γαλλία πρέπει να εφαρμόσει το υπεσχημένα. Από τη μεριά της η Άνγκελα Μέρκελ ,δηλώνει σε σκληρό τόνο, ότι εναπόκειται στο κάθε κράτος-μέλος η εκπλήρωση των δημοσιονομικών του δεσμεύσεων, προειδοποιώντας πως διακυβεύεται η αξιοπιστία ολόκληρης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επαναλαμβάνοντας τις γνωστές θέσεις της υποστήριξε ότι, «Μακροπρόθεσμη, βιώσιμη ανάπτυξη μπορεί να επιτευχθεί μόνο στη βάση σταθερών δημοσιονομικών πολιτικών»  σε πλήρη αντίθεση με όλους τους οικονομικούς αναλυτές αλλά τους πολυμερείς οργανισμούς όπως το ΔΝΤ στην πρόσφατη έκδοση του Economic Outlook (Οκτώβριος 2014. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος της Γερμανίας  Στέφαν Ζάιμπερτ είχε αρνηθεί νωρίτερα να σχολιάσει τις γαλλικές ανακοινώσεις για το έλλειμμα παραπέμποντας σταθερά στην Κομισιόν. Στο χορό των πιέσεων  μπήκαν και οι γερμανοί εξαγωγείς :  Η Γερμανία πρέπει να επιμείνει ώστε η Γαλλία να τηρήσει τους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ διαφορετικά θα θέσει σε κίνδυνο το ευρώ και την ευρύτερη περιφερειακή οικονομία ανέφερε  ο επικεφαλής της κύριας ένωσης γερμανών εξαγωγέων (BGA). Σε απάντηση των παραπάνω δηλώσεων , ο Ιταλός πρωθυπουργός Ματέο  Ρέντσι δήλωσε σε δημοσιογράφους στο Λονδίνο ότι «στέκεται στο πλευρό της Γαλλίας», και  απαντώντας έμμεσα στην πάγια προτροπή της κ. Μέρκελ να κάνουν οι υπερχρεωμένες χώρες τα μαθήματά τους, είπε ότι «κανείς δεν πρέπει να φέρεται σε άλλες χώρες σαν να είναι μαθητές». Παράλληλα, μιλώντας στο ιταλικό κοινοβούλιο, ο υπουργός Οικονομικών της Ιταλίας Πιερ Κάρλο Παντοάν υπογράμμισε ότι οι κανόνες του δημοσιονομικού συμφώνου πρέπει να εφαρμόζονται με ευελιξία. Επιπλέον, δήλωσε ότι πρέπει στις πλεονασματικές χώρες, όπως η Γερμανία, να ασκείται αντίστοιχη πίεση να μειώσουν τα πλεονάσματα στο ισοζύγιο πληρωμών τους όπως αυτή που ασκείται στις ελλειμματικές χώρες να ισοσκελίσουν τους προϋπολογισμούς τους. Δύο μέρες αργότερα, η ιταλική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι ο ισοσκελισμός του δικού της προϋπολογισμού αναβάλλεται και αυτός, από το 2016 στο 2017. Βρισκόμαστε εμπρός σε μια κατάσταση , όπου για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια, εμπράκτως, η δεύτερη οικονομία της ευρωζώνης και  δεύτερος εταίρος του κυρίαρχου άξονα στην Ευρώπη , όχι μόνο προβάλλει αιτήματα, αλλά προχωρώ και σε πράξεις  που έρχονται σε ευθεία αντίθεση με τις υπάρχουσες συνθήκες λειτουργίας της οικονομικής πολιτικής της ευρωζώνης αλλά και με όσα είχε προηγουμένως αποδεχτεί και συμφωνήσει, προβάλλοντας το δικό της τρόπο αντιμετώπισης της κρίσης στην χώρα της. Ειρήσθω εν παρόδω ,σαφώς δεν πρόκειται για αδυναμία της Γαλλίας να ακολουθήσει τα θεσπισμένα κριτήρια. Πρόκειται για ολοφάνερα λανθασμένα κριτήρια τα οποία οδηγούν την ευρωζώνη αλλά και τους ευρωπαϊκούς λαούς στην καταστροφή. Άλλωστε αν κανείς ρίξει μια ματιά στις 20 αναπτυγμένες οικονομίες του κόσμου , οι οποίες αντιπροσωπεύουν περίπου τα 2/3 του παγκόσμιου εμπορίου και του πληθυσμού και παραπάνω από το 80,0% του παγκόσμιου ΑΕΠ δεν υπάρχει καμία χώρα  (εκτός της Ν. Κορέας)που να ικανοποιεί ταυτόχρονα και τα τρία κριτήρια του ευρωπαϊκού δημοσιονομικού πλαισίου (δημοσιονομικό έλλειμμα 3,0% , Δημόσιο Χρέος / ΑΕΠ 60,0% , πληθωρισμό κάτω από 2,0%). Έτσι μετά την επεκτατική νομισματική πολιτική του Μ. Ντράγκι, ασχέτως αν αυτή έχει αργήσει και ακόμη αν δεν έχει λάβει την ολοκληρωτική έκφραση της «ποσοτικής διευκόλυνσης» όπως στις ΗΠΑ και την ΜΒ, που έρχεται σε αντίθεση με την οικονομική λογική της Γερμανίας, τώρα και η Γαλλία σε επίπεδο εθνικής κυβέρνησης, και αυτό έχει ίσως μεγαλύτερη σημασία σε συμβολικό επίπεδο από τις κινήσεις ενός διακρατικού οργανισμού όπως η ΕΚΤ, έρχεται να προσθέσει τη δικιά της αντίθεσης στη συγκεκριμένη λογική. Οι αντικειμενικές συνθήκες στην οικονομία της  ευρωζώνη, και ειδικά ο κίνδυνος του αντιπληθωρισμού  αποτελούν ισχυρό επιχείρημα  σε όσους μπορούν  και επιχειρούν να προχωρήσουν, αν όχι σε άλλη συνολική λογική, αλλά σε συγκεκριμένα μέτρα αντιστροφής του κλίματος για την οικονομία τους. Σύμφωνα με δηλώσεις του Μ. Ντράγκι (02.10.2014) ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη μειώθηκε περαιτέρω στο 0,3% το μήνα Σεπτέμβριο (σε ετήσια βάση) , έναντι 0,4% τον Αύγουστο. Οι χρηματοδοτήσεις στην πραγματική οικονομία συνεχίζουν να μειώνονται (2,0% τον Αύγουστο) ενώ οι χρηματοδοτήσεις προς τα νοικοκυριά παραμένουν στο επίπεδο του 2013. Έχω την γνώμη ότι οι πράξεις της ΕΚΤ αλλά και της Γαλλίας  δύσκολα καθίστανται μαχητές από την γερμανική πλευρά. Βρισκόμαστε εμπρός σε μια υποδόρια σύγκρουση που ακόμη δεν έχει αναδειχτεί στην ολότητά της.    

Το προσχέδιο προϋπολογισμού που παρουσίασε η κυβέρνηση δείχνει ότι έρχεται άλλη μια χρονιά με μεγάλη πίεση για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, ενώ βασίζεται σε ιδιαίτερα αισιόδοξες προβλέψεις και εμπεριέχει αρκετά στοιχεία αβεβαιότητας. Δείχνει, επίσης, ότι παρά τις κυβερνητικές εξαγγελίες για «έξοδο από το μνημόνιο», το πλαίσιο οικονομικής πολιτικής θα παραμείνει το ίδιο, με ασφυκτικούς δημοσιονομικούς περιορισμούς αλλά και με προσήλωση στην ίδια ατελέσφορη πολιτική της εσωτερικής υποτίμησης, παρά τα καταστροφικά αποτελέσματα που είχε η τελευταία μέχρι σήμερα στην οικονομία και την κοινωνία. Στο προσχέδιο ξεκαθαρίζεται ότι η ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας δεν μπορεί να βασίζεται στο «παλιό μοντέλο», με αύξηση της δημόσιας και ιδιωτικής κατανάλωσης, αλλά θα προέλθει από την αύξηση των εξαγωγών. Αναπαράγεται, δηλαδή, το -ιδανικό θεωρητικά, αλλά αποτυχημένο πρακτικά- μοντέλο που εφαρμόζεται τα τελευταία χρόνια, με συμπίεση εισοδημάτων και δημοσίων δαπανών, με την προσδοκία ότι έτσι θα αυξηθεί η ανταγωνιστικότητα και η οικονομία θα κινηθει από τις εξαγωγές τις επενδύσεις από το εξωτερικό. Η συνταγή αυτή μπορεί να απέτυχε, αλλά η κυβέρνηση επιμένει σε αυτήν, και είναι χαρακτηριστικό ότι περιλαμβάνει  στο προσχέδιο προϋπολογισμού ιδιαίτερα αυστηρούς στόχους για τα δημόσια οικονομικά: Προϋπολογίζεται ότι το πρωτογενές πλεόνασμα (χωρίς τους τόκους) θα φτάσει στα 5,4 δισ. ευρώ ή 2,9% του ΑΕΠ (μεγαλύτερο από το φετινό 2,7 δισ. ευρώ ή 1,5% του ΑΕΠ), κάτι που δείχνει ότι η πίεση θα είναι μεγάλη και το 2015. Υπεραισιόδοξη πρόβλεψη Η πρόβλεψη για ανάπτυξη 2,9% το 2015 βασίζεται σε υπεραισιόδοξη ανάγνωση τόσο των δεδομένων που υπάρχουν όσο και των προοπτικών για το επόμενο διάστημα. Εάν τα μεγέθη δεν επιβεβαιωθούν θα υπάρχει ανατροπή και στο σχεδιασμό στα φορολογικά έσοδα, -κυρίως από έμμεσους φόρους- τα οποία προεξοφλείται ότι θα κινηθούν ανοδικά, μαζί με την οικονομική δραστηριότητα. Η πρόβλεψη αυτή βασίζεται, ανάμεσα σε άλλα, στην αύξηση των εισροών ξένων επενδύσεων που σημειώθηκε κατά το πρώτο εξάμηνο του 2014, αλλά και στην προσδοκία ότι οι ανακεφαλαιωμένες πλέον τράπεζες θα είναι σε θέση να εξασφαλίσουν τη χρηματοδότηση της οικονομίας. Όμως, τα κεφάλαια που επενδύθηκαν στην Ελλάδα το πρώτο εξάμηνο του 2014 ήταν κατά βάση εκείνα που κατευθύνθηκαν στις αυξήσεις κεφαλαίου των τραπεζών και ήταν κυρίως κερδοσκοπικές κινήσεις και μάλιστα με βραχυπρόθεσμο ορίζοντα και όχι παραγωγικές επενδύσεις με πολλαπλασιαστικά οφέλη για την οικονομία. Είναι δεν πολύ αισιόδοξο να περιμένει κάποιος ότι, ακόμα και στην καλύτερη περίπτωση, οι τράπεζες θα προλάβουν να ολοκληρώσουν τις διαδικασίες απομόχλευσης (ξεκαθάρισμα κόκκινων δανείων) και να δώσουν το βάρος στη χρηματοδότηση της αγοράς μέσα στο 2015, όσο κι αν βοηθηθούν από πιθανές ενέσεις ρευστότητας από την ΕΚΤ. Τα κόκκινα δάνεια είναι το υπ’ αριθμόν ένα πρόβλημα για την οικονομία και το επόμενο έτος οι διαδικασίες εκκαθάρισης θα δημιουργήσουν πρόσθετες πιέσεις στα νοικοκυριά, τις επιχειρήσεις αλλά και στις ίδιες τις τράπεζες οι οποίες θα πρέπει να καθαρίσουν τα των οίκων τους. Επομένως, δύο από τις βασικές παραμέτρους στους οποίους στηρίζεται η πρόβλεψη για την ανάπτυξη εμπεριέχουν πολλά στοιχεία αβεβαιότητας. Στο κείμενο του προσχεδίου, μάλιστα, αναφέρεται ότι και το 2,9% του ΑΕΠ ενδεχομένως να αποδειχθεί συντηρητικό, εάν λειτουργήσουν θετικά παράγοντες όπως το πιθανό «τύπωμα χρήματος» από την ΕΚΤ αλλά και η προώθηση του επενδυτικού προγράμματος που  μελετά ο νέος πρόεδρος της Κομισιόν Ζαν Κλοντ Γιούνκερ. Μεγάλα φορολογικά βάρη Οι υποτιθέμενες φοροελαφρύνσεις που περιλαμβάνονται στο σχέδιο του προϋπολογισμού (μικρή μείωση του φόρου στο πετρέλαιο θέρμανσης και μείωση της έκτακτης εισφοράς κατά 30%), είναι  βήματα πολύ μικρής εμβέλειας και σίγουρα δεν αντισταθμίζουν την τέραστια φορολογική πίεση η οποία θα συνεχιστεί και το 2015, με τον ΕΝΦΙΑ, το τέλος αλληλεγγύης, αλλά και συνολικά με όλο το πλέγμα των ρυθμίσεων της φορολογίας εισοδήματος (χωρίς αφορολόγητο, τεκμήρια κ.λπ.) που ισχύουν από φέτος και οδήγησαν σε αύξηση των επιβαρύνσεων. Ξεκάθαρα θετικό, βέβαια, είναι το γεγονός ότι αναγγέλεται νέα διαδικασία ρύθισης των οφειλών προς το Δημόσιο με περισσότερες δόσεις, αλλά το βέβαιο είναι ότι από τον προϋπολογισμό λείπουν ουσιαστικές φοροελαφρύνσεις.

Λυπάμαι που το λέω. Όμως τελικά αυτό είναι. Επικίνδυνοι. Αναφέρομαι στους εγκεφάλους της οδού Νίκης. Όλους εκείνους που «εφευρίσκουν» φόρους. Αλλά και στους πολιτικούς τους προϊσταμένους. Η νέα φοροεπιδρομή σε εταιρικά κινητά, αυτοκίνητα και κάρτες και το χαράτσι παροχών που ετοιμάζεται με αναδρομική μάλιστα ισχύ ως προς τις παροχές σε είδος από τις επιχειρήσεις, αποδεικνύει αυτό που λέγαμε και με την υπόθεση του ΕΝΦΙΑ. Πως δηλαδή κάποιοι στο υπουργείο Οικονομικών δρουν σε λογική πέμπτης φάλαγγας και επί της ουσίας θέλουν να ρίξουν με τις πράξεις τους τη δικομματική κυβέρνηση. Δεν εξηγείται αλλιώς το πράγμα. Μετά τους δικηγόρους, τους γιατρούς, τους ελεύθερους επαγγελματίες και τους ιδιοκτήτες ακινήτων, την επονομαζόμενη ραχοκοκαλιά της Νέας Δημοκρατίας ή αλλιώς τον «αστικό ιστό» οι εγκέφαλοι παρά τω Χαρδούβελη τα έβαλαν και με τους ανθρώπους που παράγουν (σ.σ. τους μόνους δηλαδή) κάτι σε αυτόν τον τόπο. Τον ιδιωτικό τομέα. Με τη μεταβίβαση φορολογικού κόστους από τις επιχειρήσεις προς τους εργαζόμενους και τα στελέχη της αγοράς, η ΝΔ είναι πλέον σαν να πετάει λευκή πετσέτα και να λέει πως «τον αστικό κόσμο δεν τον χρειάζομαι». Σαν να επιβεβαιώνει δηλαδή την πορεία της προς την ήττα όποτε κι αν γίνουν εκλογές. Μετά από έναν άθλιο ανασχηματισμό με λαϊκοδεξιά στοιχεία που έδειξε πως δεν ενδιαφέρεται για το μεταρρυθμιστικό κέντρο, η ΝΔ ολοένα περισσότερο θυμίζει εκείνες τις ποδοσφαιρικές ομάδες που όταν στο σκορ είναι μπροστά όλα πάνε πρίμα, άμα όμως φάνε το γκολ της ισοφάρισης ή βρεθούν πίσω στο σκορ βραχυκυκλώνουν. Βρέθηκε λοιπόν «πίσω στο σκορ» με τις Ευρωεκλογές ο Αντώνης Σαμαράς και τώρα κάνει το ένα λάθος πίσω από το άλλο. Με το να χάνει όμως η αστική παράταξη το ένα έρεισμα πίσω από το άλλο, νομίζω πως οι εκλογές θα είναι μια διαδικασία οδυνηρή. Μια εμπειρία τραγική που θα δώσει μεγάλο προβάδισμα νίκης στις ριζοσπαστικές δυνάμεις αλλά – το χειρότερο – μια ηχηρή και ίσως μια ανατάξιμη ήττα στις μεταρρυθμιστικές δυνάμεις της χώρας.

Όλα τα δεινά, λένε, ξεκινούν από την έλλειψη παιδείας. Μέρος της παιδείας είναι και η μόρφωση, η γνώση. Παιδεία μπορεί να υπάρχει και χωρίς αυτό που λέμε ακαδημαϊκή μόρφωση, Κοινωνική και εθνική συνείδηση, όμως, δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς διδαχή της γλώσσας, των παραδόσεων, της πραγματικότητας μέσα στην οποία ζει κανείς. Πρόσφατα, ένα μεγάλο ξένο πρακτορείο δημοσίευσε ένα άρθρο, απ'όπου, για άλλη μια φορά, φάνηκε πόσο υπερτερούν σε κάποια πράγματα κάποιες ξένες χώρες. Στην Αγγλία, έγραφε το άρθρο, σε μια από τις πιο υποβαθμισμένες γειτονιές του Λονδίνου, όπου κατοικούν κυρίως πρόσφυγες, από το Πακιστάν, την Ινδία κλπ, υπάρχει ένα σχολείο που διδάσκει στα παιδιά από 4(!) χρονών, Σαίξπηρ. Στο τέλος κάθε σχολικού έτους, μάλιστα, οι μικροί μαθητές δίνουν παραστάσεις με έργα του μεγάλου Αγγλου θεατρικού συγγραφέα, στα αγγλικά φυσικά. Αυτός ο τρόπος διδασκαλίας έχει ως αποτέλεσμα, τα προσφυγόπουλα να μαθαίνουν από πολύ νωρίς σωστά αγγλικά ,καλύτερα ακόμα κι από τους γηγενείς μικρούς Βρετανούς. Η πρώτη σκέψη που μου 'ρθε στο μυαλό διαβάζοντας τα παραπάνω, ήταν η εμπειρία που είχα πολλά χρόνια πριν, σε μια νυχτερινή πτήση από την Αθήνα στο Λονδίνο. Δίπλα μου καθόταν ένα παιδί, γύρω στα 20. Ήταν Πομάκος. Δεν ήξερα και πολλά για τους Πομάκους τότε. Ήταν, βλέπετε, πολύ μακριά από την Αθήνα... Ένιωσα λύπη και ντροπή όταν μου εξήγησε ότι στη Θράκη όπου ζούσε, δεν διδάσκονται την ελληνική γλώσσα στα σχολεία, δεν μπορούν να δουν ελληνικά κανάλια γιατί δεν πιάνουν, δεν μπορούν να ακούσουν ελληνικούς ραδιοφωνικούς σταθμούς. Η συντριπτική πλειοψηφία τους, αν και ζει σε ελληνικό έδαφος, δεν μιλά λέξη ελληνικά. Ήταν Βουλγαρόφωνοι και μουσουλμάνοι κι αν διαβάσει κανείς γι' αυτούς θα δει την αναφορά ότι “λόγω της πολιτικής της Ελλάδας τις τελευταίες δεκαετίες οι Πομάκοι έχουν αποκτήσει την τουρκική συνείδηση”. Εξάλλου μια θεωρία για την ονομασία τους είναι ότι η λέξη Πομάκοι προέρχεται από τη βουλγαρική λέξη 'poturnjak' που σημαίνει “εκείνος που έγινε Τούρκος”. Από το 1975 και μετά άρχισαν να μιλούν τουρκικά, όχι όμως ελληνικά... Όπως μου έλεγε ο συγκεκριμένος Πομάκος και να θέλει κάποιος συμπατριώτης του να μάθει ελληνικά, δεν μπορεί γιατί κανείς δεν νοιάζεται να τους δώσει και την παραμικρή πρόσβαση στην  ελληνική πραγματικότητα. Οι Πακιστανοί δηλαδή, χιλιάδες μίλια μακριά από την πατρίδα τους, ανατρέφονται ως Λονδρέζοι και οι Πομάκοι που ζουν στην Ελλάδα, μεγαλώνουν ως Τούρκοι. Γιατί κανένας δεν ενδιαφέρθηκε. Ποιος να ενδιαφερθεί δηλαδή όταν ακόμα και τα Ελληνόπουλα που ζουν στην Αθήνα δεν έχουν σχολικά, δεν έχουν δασκάλους στις τάξεις, ενώ τα παιδιά με δυσκολίες δεν έχουν παράλληλη στήριξη. Απέχουμε έτη φωτός από τη “μέθοδο Σαίξπηρ” εδώ στην Ελλάδα, καθώς η εκπαίδευση έχει γίνει κάτι σαν... όνειρο καλοκαιρινής νυχτός

Είναι καλό να βάζουμε σε μια λογική σειρά στα πράγματα και να βγάζουμε τα σωστά συμπεράσματα. Το μεγάλο θέμα για την πολιτική κατάσταση στη χώρα είναι ασφαλώς η προεδρική εκλογή. Γύρω από αυτή τη διαδικασία, που πρέπει να γίνει μέχρι τον Φεβρουάριο του 2015, περιστρέφονται τα πάντα. Και φυσικά φουντώνει η εκλογολογία και προκύπτουν όλα τα συναφή: Πολιτική αστάθεια λέει η κυβέρνηση, ευκαιρία να ανατραπεί η κυβέρνηση λέει η αντιπολίτευση και πάει λέγοντας. Έχουμε και λέμε λοιπόν: Ο Σαμαράς βγήκε από τον Αύγουστο κιόλας και είπε ότι διαθέτει τους 180 βουλευτές για να εκλέξει πρόεδρο κανονικά και να αποφύγει τις εθνικές εκλογές. Βγαίνει ο Τσίπρας και όχι μόνο αμφισβητεί ότι ο Σαμαράς έχει τους 180, αλλά τον προκαλεί, εάν τους έχει, να επισπεύσει τη διαδικασία και να εκλέξει πρόεδρο της Δημοκρατίας από το φθινόπωρο ώστε να μην σέρνεται η ιστορία. Καπάκι βγαίνει και ο Κώστας Καραμανλής και τάσσεται υπέρ της επίσπευσης της διαδικασίας, ώστε να μην παραλύσουν τα πάντα στη χώρα και επικρατήσει η λογική μιας μακρόσυρτης προεκλογικής περιόδου. Σημειωτέον ότι το Σύνταγμα δεν βάζει κανένα εμπόδιο στην επίσπευση της προεδρικής εκλογής. Προφανώς δίνει τη δυνατότητα αυτή, αρκεί να αφορά σε έναν «εύλογο χρόνο», δηλαδή λίγους μήνες νωρίτερα, όχι χρόνια! Εφόσον δηλαδή υπάρχει συμφωνία κυβέρνησης και αντιπολίτευσης θα μπορούσε όντως να επισπευστεί η διαδικασία και να μην φωνάξει κανένας. Έτσι το πολιτικό τοπίο θα ξεκαθάριζε, η κυβέρνηση θα είχε ξεπεράσει έναν ακόμη κάβο και θα είχε όλη την ευχέρεια να αφοσιωθεί απερίσπαστη στο έργο της - ωχ. Ουσιαστικά δηλαδή ο Τσίπρας διευκόλυνε τον Σαμαρά να ξεμπερδεύει και να απαλλαγεί από το άγχος της διαδικασίας για την προεδρική εκλογή, υπό την προϋπόθεση βέβαια ότι η κυβέρνηση θα είχε όντως τους 180. Όμως ο Σαμαράς δεν σήκωσε το γάντι που του πέταξε ο Τσίπρας. Και ο λόγος είναι απλός: Δεν έχει τους 180! Εάν τους είχε μπορούσε, χωρίς θεσμικό ή πολιτικό πρόβλημα να επιβάλλει την κυριαρχία του στο πολιτικό σκηνικό εκλέγοντας πρόεδρο. Επειδή όμως δεν τους έχει προσπαθεί απλά να κερδίσει χρόνο και να εξαντλήσει και το παραμικρό περιθώριο παραμονής του στην εξουσία. Ελπίζοντας ίσως ότι ένα θαύμα μπορεί να τον πάει ακόμα παραπέρα. Έτσι λοιπόν έχουν τα πράγματα: Κάνει κινήσεις που θυμίζουν ψάρι που σπαρταράει, επειδή ακριβώς δεν μπορεί να γλιτώσει από τα δίχτυα της αδυναμίας να συγκεντρώσει 180 βουλευτές για την προεδρική εκλογή. Και επειδή δεν τους έχει τώρα είναι απίθανο, αν όχι αδύνατο να τους έχει σε τρεις μήνες!!!

Ολοι θυμόμαστε πόσο αλγεινή ήταν η εντύπωση που μας άφησε ο πρώην επίτροπος για την οικονομία Ολι Ρεν, όταν επισκεπτόμενος την Ελλάδα το 2011 και αφού μας κατσάδιασε γι’ αυτά που δεν έχουμε κάνει και οφείλουμε να κάνουμε, στο τέλος μάς πέταξε στα ελληνικά το «ellines kalo kouragio»! Κουράγιο στο κουράγιο, φτάσαμε στο σήμερα και ακόμα η τρόικα, οι επίτροποι και οι ειδικοί απεσταλμένοι των δανειστών διαδραματίζουν καταλυτικό ρόλο στα εσωτερικά της χώρας, περνώντας πολύ συχνά τα όρια παρέμβασης σε ένα δημοκρατικό και ανεξάρτητο κράτος, χωρίς να τους έχει δοθεί από κάπου η δημοκρατική νομιμοποίηση. Τις ημέρες αυτές οι νέοι επίτροποι περνούν από τις «εξετάσεις» του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και ανάμεσά τους ο νέος επίτροπος για τα οικονομικά, ο κ. Πιερ Μοσκοβισί, πρώην υπουργός Οικονομικών της Γαλλίας. Ο αντικαταστάτης λοιπόν του Ρεν εμφανίστηκε στο Ευρωκοινοβούλιο έως και απολογητικός για τη συμπεριφορά της τρόικας στην Ελλάδα και «έχυσε» τα απαραίτητα δάκρυα για τον ελληνικό λαό που έχει υποστεί επώδυνες θυσίες. Οχι απαραίτητα επειδή το πίστευε, αλλά κυρίως γιατί όταν έχεις ένα τόσο ετερόκλητο ακροατήριο, όπως οι ευρωβουλευτές, δεν σε παίρνει να πεις αυτά που πραγματικά πιστεύεις. Ετσι, τον ακούσαμε να λέει ότι κατανοεί τον θυμό που υπάρχει στην Ελλάδα κατά της τρόικας και θα δουλέψει γι’ αυτό και πως πρέπει να χαλαρώσουν οι παρεμβάσεις της, να τροποποιηθεί η μεθοδολογία της με μεγαλύτερη δημοκρατική νομιμοποίηση και περισσότερη κοινωνική διάσταση! Κούφια λόγια όσο να περάσει η διαδικασία της «ανάκρισης». Και τούτο γιατί αν όντως είχε πνεύσει νέος άνεμος στην Ευρώπη, θα το διαπιστώναμε πρώτοι από τις συνεχείς επαφές των Ελλήνων αξιωματούχων με την τρόικα.  Αντίθετα, στις δύο τελευταίες συναντήσεις στο Παρίσι και στην Αθήνα αυτές τις μέρες, οι μόνοι που φαίνεται να θέτουν κόκκινες γραμμές και αδιαπραγμάτευτα θέματα είναι οι τροϊκανοί. Ποια αλλαγή μεθοδολογίας και ποια κοινωνική διάσταση όταν μας λένε ότι «το παραξηλώσατε με τα αιτήματα για φοροελαφρύνσεις και παροχές»; Τα πρόσωπα στην τρόικα μπορεί να αλλάζουν (είναι, βλέπετε, και πολλά τα χρόνια της κατοχής), όμως το manual παραμένει το ίδιο. Οι «μεταρρυθμίσεις» (ξεφτίλισαν και τον όρο, αφού όταν τον χρησιμοποιούν αυτοί εννοούν τη φτωχοποίηση και την τριτοκοσμοποίηση ολόκληρου του λαού) πρέπει να συνεχιστούν και να ικανοποιηθούν όλες οι δεσμεύσεις αν θέλουμε ευνοϊκή έκθεση και εκταμίευση των υπόλοιπων χρημάτων. Ολα τ’ άλλα που ακούμε για τα μνημόνια, ότι τελειώνουν στο τέλος του χρόνου, για την τρόικα που φεύγει, για το ΔΝΤ που διώχνουμε γιατί δεν έχουμε ανάγκη τα λεφτά του και τις αγορές που μας περιμένουν με ανοιχτές αγκάλες για να μας δανείσουν όσο χρήμα θέλουμε και μάλιστα φθηνά, τα ακούω βερεσέ. Με τις λέξεις παίζουν και προσπαθούν να μας χρυσώσουν το χάπι. Ο δρόμος μέχρι την οριστική απεμπλοκή της χώρας από αυτή την πολύχρονη περιπέτεια, είτε με Αντώνη είτε με Αλέξη, θα είναι πολύ μακρύς και ίσως τα χειρότερα να μην τα έχουμε δει ακόμα. Με δεδομένη μάλιστα την πολιτική αστάθεια, που ούτως ή άλλως θα μας προκύψει σε λίγους μήνες με τις εκλογές, είναι σαφές ότι κανένα από τα ανοιχτά ζητήματα με τους δανειστές δεν πρόκειται να κλείσει. Ούτε οι μνημονιακές απαιτήσεις τους, ούτε η ρύθμιση του χρέους, ούτε καν μια έξοδος στις αγορές αβρόχοις ποσί. Ολα στον αέρα για αρκετό καιρό και αλίμονο αν δημιουργηθούν και απρόβλεπτες εξελίξεις είτε στο εσωτερικό είτε εξωγενώς. Το μόνο βέβαιο είναι ότι δεν θα φεισθούν οι Ευρωπαίοι σε επαινετικούς λόγους και φαρισαϊκού τύπου συμπαραστάσεις παρηγοριάς στον δοκιμαζόμενο ελληνικό λαό! Αλλωστε, από λόγια και υποσχέσεις είμαστε χορτάτοι!

Οι πολίτες που παρακολουθούν τα τεκταινόμενα στη χώρα θα θυμούνται πολύ καλά ότι το πρόβλημά μας ξεκίνησε λίγους μήνες μετά την ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον Γιώργο Παπανδρέου, όταν οι αγορές πήραν είδηση τη δραματική δημοσιονομική κατάσταση, για την οποία φυσικά τότε δεν ευθυνόταν η νέα κυβέρνηση, αλλά εκείνη του Κώστα Καραμανλή. Αρχισαν, λοιπόν, για όσους θυμούνται, να ανεβαίνουν τα περίφημα spreads, δηλαδή τα επιτόκια δανεισμού της χώρας, να χάνουν την αξία τους τα ελληνικά ομόλογα και γενικώς να δημιουργούνται συνθήκες μη δανεισμού της χώρας. Η συνέχεια είναι γνωστή, η κυβέρνηση Παπανδρέου έχασε πολύτιμο χρόνο από το φθινόπωρο του 2009 που εξελέγη, μέτρα σταθεροποίησης της οικονομίας δεν πήρε και τελικά κατέληξε συρόμενη την άνοιξη του 2010 στην τρόικα. Για να γίνει αντιληπτό από όλους, η Ελλάδα προσέφυγε τότε να δανειστεί από την Ε.Ε., το ΔΝΤ και την ΕΚΤ γιατί απλούστατα δεν τη δάνειζε κανείς για να πληρώσει τις τρέχουσες υποχρεώσεις της (μισθούς, συντάξεις Δημοσίου, τόκους κ.λπ., δηλαδή περί τα 55 δισ. ευρώ). Και στις σύγχρονες οικονομίες οι χώρες ζουν δανειζόμενες από τις αγορές και αυτές καθορίζουν τους όρους του δανεισμού ανάλογα με την αξιοπιστία του οφειλέτη. Πέρασαν από τότε τέσσερα χρόνια και με πολύ κόπο, με μνημόνια που στοίχισαν αίμα και δάκρυα στον λαό, η χώρα εδώ και λίγους μήνες δανείζεται και πάλι κάτι λίγα που συμπληρώνουν τα δανεικά από την τρόικα και πληρώνουμε τα τρέχοντα. Παίζει ρόλο, βέβαια, στις αγορές και το γεγονός ότι είμαστε σε επιτήρηση από τους δανειστές και έστω και... ψιλομαγειρεμένα βγάζουμε πρωτογενή πλεονάσματα και έτσι μας δανείζουν, και μάλιστα με σχετικά καλά επιτόκια. Η εξαιρετικά εύθραυστη αυτή εικόνα που έχουν για εμάς οι ιδιώτες δανειστές όλου του κόσμου θα πρέπει να ξέρουν όλοι οι Ελληνες ότι μπορεί ανά πάσα στιγμή να αλλάξει. Να γκριζάρει ή να μαυρίσει σε λίγες μόνο ημέρες. Αρκούν μερικά περιστατικά, λίγες στραβές δηλώσεις και μερικά αρνητικά πρόσημα σε κρίσιμους τομείς της οικονομίας για να γκρεμιστεί ό,τι χτίστηκε με τόσο πόνο. Ηδη η εκκρεμότητα των εκλογών (τώρα ή τον Μάρτιο ή το 2016;) σε συνδυασμό με την ασαφή εικόνα που δίνει ο ΣΥΡΙΖΑ (ως κόμμα που προηγείται στις δημοσκοπήσεις) έχουν επιδράσει αρνητικά. Αν βγαίναμε σήμερα έστω και για μερικά ψιλά στις αγορές, αυτό θα φαινόταν. Θα εισπράτταμε υψηλότερα επιτόκια τώρα και, όπως πάμε, μια άρνηση σε λίγο. Τα πράγματα είναι δυστυχώς καθαρά και ξάστερα. Αν δεν σε δανείζουν οι ιδιώτες, δηλαδή οι τραπεζικοί οργανισμοί, τότε προσφεύγεις στα κράτη, στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εφόσον είσαι χώρα-μέλος της Ε.Ε., ή στο ΔΝΤ. Δυστυχώς δεν σε δανείζει η Βενεζουέλα, ούτε η Κίνα. Δηλαδή αυτοί οι τρεις που σε δανείζουν και σήμερα είναι η τρόικα. Αν δεν θέλεις αυτούς και τους όρους που θέτουν, μετά υπάρχει το τύπωμα της δραχμής. Αρα ή πρέπει να κερδίσεις την αξιοπιστία των αγορών ή να εξαρτάσαι από την τρόικα ή να γυρίσεις στο χάος της δραχμής. Αυτά τα ξέρουν οι πολιτικοί όλων των κομμάτων. Και αυτοί του ΣΥΡΙΖΑ. Καλό θα είναι να τα μάθει και ο κόσμος και να μην περιμένει θαύματα.

Κανείς δεν θυμάται τους αλαλαγμούς διότι εν τω μεταξύ πέρασε ένας ....αιώνας μέτρων μ ένα μόνιμο θύμα: τον ιδιωτικό τομέα, καθώς στον δημόσιο οι λίγοι που απολύθηκαν θα επιστρέψουν    με δάφνες “ηρώων”.