Βασίλης Στεφανακίδης

 Κάποιοι λένε πως  εμπειρία είναι το σύνολο των λαθών. Δεν ξέρω αν αυτό είναι ακριβές, θεωρώ όμως σίγουρο πως τα λάθη των ηγετών οδηγούν μαθηματικά στην καταστροφή και αδιάψευστος μάρτυς , η ιστορία.  Η δικομματική κυβέρνηση που ανέλαβε τις τύχες της χώρας στην καρδιά της θύελλας, όταν με το ένα πόδι η χώρα βρισκόταν εκτός  ΕΕ και ευρώ και στο χείλος της απόλυτης χρεοκοπίας, ενώ μέσα σε δυο χρόνια, κατάφερε να πιστωθεί την επιτυχία της διάσωσης, ταυτόχρονα βρίσκεται καταχρεωμένη στη συνείδηση της πλειονότητας του κόσμου, για τα δεινά με τα οποία επιδαψίλευσε σε ευρύτατα λαϊκά στρώματα, τα περισσότερα από τα οποία οφείλονται σε ανεπίτρεπτη ατζαμοσύνη.  Μια ασυντόνιστη ορχήστρα (ίσως να φταίει και ο δικομματικός της χαρακτήρας) από την οποία δεν μπορούν να διασωθούν ούτε καν κάποιοι καλοί σολίστες. Κακά τα ψέμματα, είναι αδιανόητο για τα πλέον απλά ζητήματα, να απαιτείται η σύγκλιση  από τον πρωθυπουργό, συσκέψεων επί συσκέψεων, να  εκφράζει με οργίλο τρόπο προς τους υπουργούς τη βούληση του και στο τέλος πάλι η δουλειά να γίνεται μισή. Δεν ξέρω αν το κυβερνητικό έργο, σκοντάφτει στις ενδοΰπουργικές κόντρες και τις διαφορετικές ιδεολογικές και πολιτικές τους αφετηρίες.  Δεν ξέρω ακόμα αν οι τρικλοποδιές που βάζει ο ένας στον άλλο, είναι εκ του πονηρού ή από τη φύση ορισμένων. Αυτό που ξέρω  είναι ότι το τελικό αποτέλεσμα, τους αδικεί όλους, εκθέτει στο σύνολο την κυβέρνηση και τον πρωθυπουργό και τελικά διαμορφώνει σε μεγάλο βαθμό και τα δημοσκοπικά αποτελέσματα. Αυτά τα δυόμιση χρόνια είτε ως τρικομματική είτε ως δικομματική κυβέρνηση, δεν μπορώ να θυμηθώ ένα μέτρο, μια απόφαση ένα νομοσχέδιο στο οποίο να  συμφώνησαν απόλυτα όλοι οι εμπλεκόμενοι. Πάντα κάποιος  κάτι έκοβε, κάτι προσέθετε και εν τέλει κάτι εντελώς διαφορετικό έβγαινε να δημοσιοποιήσει ως άποψη. Έτσι, στραβά κουτσά φθάσαμε στο περασμένο καλοκαίρι και ξεκαθάρισε το τοπίο κι άρχισαν οι θετικές  κουβέντες από φίλους και εχθρούς  για όσα επετεύχθησαν. (αφήνω στην άκρη την κατάσταση της πραγματικής οικονομίας με τις επιχειρήσεις και τους ανθρώπους που ούτως ή άλλως θα αργήσουν πολύ να πάρουν ανάσα ανακούφισης)  Ήρθε  επιτέλους  η ώρα μας είπαν, να αρχίσει να καταλαβαίνει έμπρακτα ο κόσμος ότι οι θυσίες του δεν πήγαν στράφι και μας έπεισαν ότι στο εξής μόνο καλά  νέα θα ακούμε. Αμ δε. Για άλλη μια φορά αποδείχθηκε η απόσταση  λόγων και πράξεων.  Ο περίφημος( και μακριά απο 'δω) ΕΝΦΙΑ ενώ σχεδιάστηκε να είναι χαμηλότερος μεσοσταθμικά έως και 15% , επέπεσε σαν κεραμίδα στα κεφάλια του συνόλου των πολιτών και μάλιστα σε κάποιες εκατοντάδες χιλιάδες συμπολίτες μας χρεώθηκαν με αστρονομικά ποσά κι ευτυχώς δεν θρηνήσαμε  εγκεφαλικά! Η διόρθωση αυτού του τερατώδους λάθους από τον κατώτερο των περιστάσεων κρατικό μηχανισμό χρειάστηκε δυο μήνες και στο τέλος ουδείς παρατήρησε την μείωση! Από τα τέλη Αυγούστου επίσης τα κυβερνητικά όργανα διαλαλούσαν πως έρχεται μια δέσμη φορολογικών ελαφρύνσεων που θα ξεκινούσε από το πετρέλαιο θέρμανσης και θα έφθανε σε μειώσεις φορολογικών συντελεστών και κατάργηση της εισφοράς αλληλεγγύης. Τελικά, οι πολυδιαφημισμένες φοροελαφρύνσεις, κατά το ώδινεν όρος και έτεκεν μυν, κατέληξαν σε μείωση  10-12 λεπτά στο πετρέλαιο και 30% μείωση της εισφοράς αλληλεγγύης. Και περνάμε τώρα στην κατακλείδα  των 100 δόσεων που περιμένουν αμάν και πως ,σχεδόν 3.000.000 υπερχρεωμένοι συμπολίτες μας. Παρά τις επανειλημμένες  δεσμεύσεις και εξαγγελίες του πρωθυπουργού, η κατάσταση βρίσκεται ακόμα  εν πλήρει συγχύσει καθώς στο υπουργικό συμβούλιο δεν γνωρίζει η δεξιά τι ποιεί η αριστερά. Με αποτέλεσμα να μπλέξουν  τα ληξιπρόθεσμα χρέη, τις ληξιπρόθεσμες ασφαλιστικές εισφορές  μαζί με τα κόκκινα δάνεια και άντε  τώρα να μοιράσουν σε δυο γαϊδάρους άχυρα. Όταν διαπίστωσε αυτό το αλαλούμ ο πρωθυπουργός λένε οι παροικούντες  στο Μαξίμου , τα Γαλλικά του ακούστηκαν σε πολλά τετράγωνα στην ευρύτερη περιοχή. Τι τα θες όμως, το κακό για άλλη μια φορά έγινε και θα έχει τα...ισοδύναμα αποτελέσματα με τον ΕΝΦΙΑ. Και στο τέλος θα αποδειχθεί  πως η συσσώρευση λαθών δεν δημιουργεί απαραίτητα εμπειρία, μπορεί όμως να προκαλέσει κάλλιστα εκλογική καταστροφή.

Στις 9 Οκτωβρίου, πραγματοποιήθηκε δημόσια πολιτική εκδήλωση “της κατάληψης terra igognita” στους χώρους του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, στην οποία ...μίλησε τηλεφωνικά ο  φυλακισμένος τρομοκράτης Μαζιώτης!

OK, πες ότι αυτό το συνεχές pressing του ΣΥΡΙΖΑ για εκλογές εδώ και τώρα επιτυγχάνει τον στόχο του και οδηγούμαστε σε πρόωρες κάλπες είτε μέσα στον Νοέμβριο είτε στις αρχές του επόμενου χρόνου. Και μετά τι; Εχουν αναλογιστεί οι πολιτικοί σχεδιαστές του ΣΥΡΙΖΑ τι ευθύνες θα επωμιστούν και ποια κατάσταση θα παραλάβουν να διαχειριστούν είτε μόνοι τους είτε σε συνεργασία με κάποιο άλλο κόμμα; Προφανώς ελάχιστοι έχουν την πλήρη εικόνα της κατάστασης και οι περισσότεροι είναι τόσο μεθυσμένοι από την εξουσία την οποία πλησιάζουν δημοσκοπικά που δεν βλέπουν τίποτα άλλο εκτός από μια ιστορική ρεβάνς της Βάρκιζας, αυτή τη φορά με τη λαϊκή ψήφο. Αυτά, όμως, δεν είναι σοβαρά πράγματα και καθόλου μα καθόλου υπεύθυνα έναντι της χώρας και των πολιτών. Σαφώς και έχει το δικαίωμα και είναι εντός των συνταγματικών ορίων το κάθε κόμμα και ο κάθε βουλευτής να ψηφίζει ή να καταψηφίζει κάποιο πρόσωπο για την Προεδρία της Δημοκρατίας. Σαφώς και έχει δικαίωμα να προειδοποιεί την κυβέρνηση να μην παίρνει σημαντικές αποφάσεις που θα δεσμεύουν την επόμενη κυβέρνηση. Πέρα, όμως, από τα συνταγματικά όρια και την πολιτική ορθότητα, υπάρχουν η κοινή λογική αλλά και το γενικό συμφέρον της χώρας και του λαού, τον οποίο όλοι διατείνονται ότι υπηρετούν μέσα από τις πολιτικές τους. Και για να γίνουμε πιο συγκεκριμένοι, τι έχει στο πρόγραμμά της η σημερινή κυβέρνηση για το αμέσως επόμενο διάστημα, το οποίο κατά την εκτίμηση της αντιπολίτευσης δεν πρέπει να ολοκληρώσει; ■ Την απεμπλοκή από το ΔΝΤ και την αναζήτηση εναλλακτικών μορφών επιτήρησης στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ενωσης. ■ Την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων για να καταστεί το χρέος βιώσιμο μέσω επιμήκυνσης της αποπληρωμής. ■ Τη σταδιακή φοροελάφρυνση των πολιτών. ■ Την έξοδο στις αγορές για την κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών μετά από πέντε χρόνια. Αναρωτιέμαι μετά ταύτα ποιος από αυτούς τους στόχους είναι τόσο καταστροφικός ώστε να μην επιτραπεί στην κυβέρνηση να τον πετύχει ή, τέλος πάντων, να τον παλέψει; Είδαμε την περασμένη εβδομάδα τι δύναμη έχουν οι αγορές, πώς τιμωρούν την κυβερνητική σπουδή να απεμπλακεί άμεσα από το ΔΝΤ και πώς μετουσιώσουν την πολιτική αβεβαιότητα που έχει ενσκήψει με ευθύνη του συνόλου του πολιτικού προσωπικού. Θα κατηγορούσε κανείς τον ΣΥΡΙΖΑ για μειωμένη επαναστατικότητα και ριζοσπαστισμό αν άφηνε να κυλήσουν οι εξελίξεις μέχρι τον Μάρτιο χωρίς να πυροδοτεί πολιτικές εντάσεις;  Ή μήπως θα κατηγορούσε κανείς τη Ν.Δ. για μειωμένη αντίδραση αν δεν έβγαινε η Βούλτεψη να φοβερίζει με άδεια ΑΤΜ; Δυστυχώς όμως όλοι τους, παίζοντας ένα ακατανόητο παιχνίδι εντυπωσιασμού που έχει βαρύτατες και άμεσα μετρήσιμες συνέπειες στην οικονομία και στους πολίτες, κινδυνεύουν να χαρακτηριστούν άτομα μειωμένης αντίληψης και γι’ αυτό απολαμβάνουν το ακαταλόγιστο. Οι πολίτες όμως που υφίστανται όσα υφίστανται πέντε χρόνια τώρα δεν αντέχουν άλλο αυτό το θέατρο παραλόγου. Από τη μια τις αλλεπάλληλες γκάφες της κυβέρνησης για απλά αυτονόητα πράγματα και από την άλλη το μακιαβελικό «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα». Δεν αντέχουν άλλο ούτε τους μαξιμαλιστικούς στόχους της κυβέρνησης, ούτε τις υπερφίαλες προτάσεις της αντιπολίτευσης, η οποία θεωρεί ότι η Ελλάδα είναι το κέντρο του κόσμου και ότι οι δικές της προτάσεις θα γίνουν ασμένως αποδεκτές από τους δανειστές, καθώς θα πάθουν πανικό από τα ακατανίκητα επιχειρήματά τους! Λίγη σοβαρότητα από όλους για να μην πάνε στράφι οι θυσίες του ελληνικού λαού τα τελευταία χρόνια είναι το ελάχιστο ζητούμενο. Και αν δεν συναισθάνονται ότι δεν μας παίρνει να γίνουμε για άλλη μία φορά το επίκεντρο του ευρωπαϊκού προβλήματος, γιατί απλά δεν αργεί η στιγμή να μας αφήσουν στην τύχη μας και να ασχοληθούν με τα δικά τους προβλήματα, τότε πολύ φοβάμαι ότι δεν θα βρούμε ώμο να κλάψουμε!

Εκεί λοιπόν που η  κυβέρνηση το αμέσως προηγούμενο  διάστημα πίστεψε πως με μια ανανέωση της εμπιστοσύνης της Βουλής και με μια δήλωση πως η χώρα είναι έτοιμη να αποτινάξει τον ζυγό του ΔΝΤ, θα κέρδισε πολιτικό χρόνο ανασύνταξης, μέσα σε μόλις δύο μέρες, διαπίστωσε με οδυνηρό τρόπο, ότι τα πρωτογενή πλεονάσματα που έχει πετύχει στύβοντας τους πολίτες, δεν αφορούν καθόλου μα καθόλου τους επενδυτές και τις αγορές. Μπορεί να είναι ένα καλό επιχείρημα για  ενδοευρωπαϊκές συζητήσεις για διευθέτηση της βιωσιμότητας του χρέους, αλλά είναι παγερά αδιάφορο για τα funds που αγοράζουν ομόλογα και μετοχές. Η συνδιαλλαγή μαζί τους και τα κριτήρια για να σε αντιμετωπίζουν σοβαρά, είναι εντελώς διαφορετικά και πρωτίστως έχουν να κάνουν με  την πολιτική και κυβερνητική σταθερότητα,  η οποία δυστυχώς, στην παρούσα  φάση  είναι είδος εν ανεπαρκεία. Σημαντικότατο επίσης, γι' αυτούς τους απρόσωπους αγοραστές ομολόγων κρατών, είναι  οι εγγυήσεις ότι τα λεφτά που δανείζουν  θα τα πάρουν πίσω και με καλή απόδοση. Ε, αυτό ήταν το λάθος της κυβέρνησης. Πριν  πάρει καμιά εγγύηση και πράσινο φως, είτε από Ευρώπη, είτε από το “λαομίσητο” ΔΝΤ, έσπευσε να αποκαλύψει τις προθέσεις της αυτόνομης εξόδου στις αγορές, γυρνώντας την πλάτη στα ούτως ή άλλως φθηνότερα δάνειά τους. Και μόλις οι αγορές με τον τρόπο τους  είπαν το, “εεεπ, πού πας ρε Καραμήτρο!” δημιουργήθηκε εσωτερικά ένας απίστευτος πανικός και οι διάφοροι Πουαρώ των κομμάτων άρχισαν να ψάχνουν τον ένοχο! Περίσσεψαν τα εισαγγελικά "κατηγορώ" ανάμεσα στην κυβέρνηση και την αξιωματική αντιπολίτευση για το ποια δήλωση έκανε το μεγαλύτερο κακό. Οι απειλές Τσίπρα στη Βουλή ή ο μικρομεγαλισμός του Σαμαρά; Οι δηλώσεις του Σκουρλέτη για τους αργυρώνητους ή δηλώσεις για τα ΑΤΜ από τη Βούλτεψη; Και όλα αυτά  με στόχο να πέσει η κυβέρνηση μια ώρα αρχύτερα από τη μια και από την άλλη για να ανακοπεί ο δρόμος προς την εξουσία του φορτσάτου ΣΥΡΙΖΑ. Όμως .τα ευτελή επιχειρήματα και οι λαϊκίστικες κορώνες ένθεν κακείθεν, δεν μπορούν να κρύψουν το πραγματικό πρόβλημα της χώρας και όσο δεν το βλέπουν και οι μεν και οι δε, τόσο χειρότερο για τον τόπο. Κακά τα ψέματα, μας αρέσει δεν μας αρέσει, η χώρα δεν έχει ακόμα αναρρώσει. Δεν μπορεί να σταθεί ακόμα  μόνη της στα πόδια,  χωρίς τα δεκανίκια των δανειστών  όσο και να το θέλουμε όλοι γιατί οι χώρες δεν προχωρούν με ευχές αλλά με έργα και πράξεις. Ας μην κρυβόμαστε λοιπόν πίσω από το δάκτυλό μας. Το επίτευγμα του πρωτογενούς πλεονάσματος τα δύο τελευταία χρόνια, είναι απότοκο μιας άγριας και ανελέητης φορολογίας και μάλιστα μέσα από συνεχή συρρίκνωση του ΑΕΠ δηλαδή της πίτας από την οποία προέρχονται τα έσοδα αλλά και την εξοντωτική απομείωση της αξίας της ιδιωτικής περιουσίας. Αυτό όμως, δεν μπορεί να συνεχιστεί εις το διηνεκές. Το κατάλαβαν και οι κυβερνώντες και γι αυτό τάζουν φοροελαφρύνσεις προσεχώς, το ξέρουν καλύτερα όμως οι δανειστές και οι αγορές που  είναι βέβαιοι ότι  οι εισπρακτικές  “επιτυχίες” δεν είναι διατηρήσιμες. Και γι' αυτό πιέζουν για μέτρα και αναδιαρθρώσεις των δομών της Ελληνικής οικονομίας, χωρίς σπατάλες στο Δημόσιο και δαπάνες χωρίς ανταποδοτικότητα. Και στον τομέα αυτό, όσο και να προσπαθούμε να τους κοροϊδέψουμε, δεν μπορούμε γιατί οι αριθμοί είναι αμείλικτοι. Ας σταματήσει λοιπόν το κυνήγι μαγισσών και ας αναλάβει ο καθένας τις ευθύνες που του αναλογούν. Ας καταλάβουν επιτέλους, τόσο η κυβέρνηση, όσο και η αξιωματική αντιπολίτευση που κοντοζυγώνει την εξουσία, ότι ο τόπος δεν αντέχει  το ίδιο  θρίλερ από την αρχή. Αν έξω από τα μνημόνια μας περιμένουν χειρότερα, ας μας το πουν κι ας μας προετοιμάσουν για πόσο ακόμα θα ζούμε υπό τις σημερινές συνθήκες. Αντέξαμε όπως αντέξαμε και όσοι αντέξαμε, πέντε πέτρινα χρόνια. Αν είναι να επιλέξουμε ανάμεσα σε ένα ακόμα  ή σε άλλα τόσα, να μας το πουν με ειλικρίνεια κι ας είναι βέβαιοι ότι ο λαός θα πάρει τις σωστές αποφάσεις. Όχι όμως άλλα ψέμματα και φρούδες ελπίδες που πολλαπλασιάζουν την οργή, η οποία με δυσκολία κρατιέται.

Τα χθεσινά μηνύματα από τις αγορές είναι σαφή και δεν επιδέχονται πολλές ερμηνείες. Η Ελλάδα δεν είναι ακόμα έτοιμη και αρκετά θωρακισμένη για να απεξαρτηθεί από τους δανειστές. Τουλάχιστον όχι με τον τρόπο με τον οποίο θα  το ήθελε η κυβέρνηση εν όψει των επερχόμενων εκλογών σε λίγους μήνες. Οι  “μητρικές” νουθεσίες  από Λαγκάρντ και Μέρκελ του στυλ εντάξει να το κάνετε αλλά όχι χωρίς δίχτυ προστασίας( με όρους και προϋποθέσεις ένα κλικ πιο light  από το μνημόνιο) δεν θα μπορούσαν να περάσουν απαρατήρητες από τις λεγόμενες αγορές και τους traders του χρηματιστηρίου. Όπως δεν περνούν απαρατήρητες  και οι πολιτικές εξελίξεις στη χώρα, οι καταφανείς αδυναμίες της κυβέρνησης αλλά και η πέραν πάσης αμφισβήτησης δημοσκοπική πρωτιά του ΣΥΡΙΖΑ. Όλα μαζί συναθροιζόμενα, δημιουργούν  ένα εκρηκτικό μείγμα που λέγεται  μετριοπαθώς πολιτική αβεβαιότητα ενώ ρεαλιστικά και κυνικά  εύκολα θα μπορούσε να υποστηρίξει κάποιος πως οι πολιτικές εξελίξεις έχουν δρομολογηθεί και μάλιστα κάθε άλλο ομαλές θα είναι  για τα κριτήρια των αγορών και των επενδυτών. Αυτό λοιπόν που  βλέπουμε, δεν είναι τίποτα άλλο από τις πρώτες πρόβες   στο έργο που θα ανεβεί προσεχώς, αν όντως επιβεβαιωθούν οι μετρήσεις της κοινής γνώμης στις επερχόμενες κάλπες. Προφανώς  και  οι της αξιωματικής αντιπολίτευσης  δεν πρόκειται ποτέ να παραδεχθούν ότι οι δικές τους απειλές στη Βουλή προς την κυβέρνηση, να μην κάνει τίποτα που θα δεσμεύει την επόμενη κυβέρνηση( δηλαδή τους ίδιους) αν πρώτα δεν πάρει την έγκριση της,  είναι η γενεσιουργός αιτία του πανικού στην αγορά. Ούτε φυσικά θα παραδεχθούν ότι είναι  έμμεσος εκβιασμός προς τους βουλευτές, πώς όσοι ψηφίσουν  ναι σε πρόεδρο  της Δημοκρατίας σε αυτή τη φάση,  θα είναι “αγορασμένοι” από τον κουμπαρά του μεγάλου κεφαλαίου που δεν...θέλει εκλογές τώρα! Η ζημιά όμως γίνεται και τη βλέπουμε όλοι μας. Μέρα με τη μέρα δυσκολεύει ο στόχος της κυβέρνησης για τον τερματισμό του μνημονίου και την απεμπλοκή  από το ΔΝΤ. Όπως απομακρύνεται και η προοπτική  εξόδου στις αγορές καθώς τα spreads έγιναν ήδη απαγορευτικά. Και το απλοϊκό ερώτημα που προκύπτει είναι το εξής: Βολεύει περισσότερο τον ΣΥΡΙΖΑ να αναλάβει  την εξουσία μιας χώρας στα πρόθυρα μιας νέας χρεοκοπίας πριν καν  συνέλθουμε από την πρώτη ή να αναλάβει τις τύχες της χώρας με ρυθμισμένο  και βιώσιμο το χρέος  και τις αγορές να μας δανείζουν ως μια κανονική χώρα; Γιατί  αν  ο στόχος κατάληψης της εξουσίας με κάθε τρόπο και αδιαφορώντας γι αυτή καθαυτή τη χώρα και τους πολίτες της, είναι κεντρική τους επιλογή, τότε πολύ φοβούμαι πως σπέρνουν ανέμους και  θα θερίσουμε ως λαός θύελλες. Αν δεν καταλαβαίνουν πως ο ρόλος τους έχει αλλάξει και πως τώρα όταν ανοίγουν το στόμα τους δεν τους ακούει μόνο το κομματικό ακροατήριο αλλά σύμπασα η παγκόσμια οικονομική και πολιτική κοινότητα, έ, τότε κακό που μας βρήκε.

Καταλαβαίνω την αγωνία του πρωθυπουργού να τελειώνει μια ώρα αρχύτερα με το μνημόνιο και να βγει αυτοδύναμα η χώρα στις αγορές για να καλύψει τις περαιτέρω χρηματοδοτικές της ανάγκες. Καταλαβαίνω ότι δεν θέλει να περάσει στην Ιστορία ως ο πρωθυπουργός που διαχειρίστηκε τις μνημονιακές υποχρεώσεις χωρίς ωστόσο να καταφέρει να διοικήσει μια χώρα κανονική που δεν χρειαζόταν να παίρνει την άδεια των δανειστών ακόμα και για τα πιο απλά θέματα. Οπως καταλαβαίνω και την ανθρώπινη ανάγκη να δρέψει έστω μια επιβράβευση για την αποφυγή της άτακτης χρεοκοπίας και την παραμονή στο ευρώ σε πείσμα όσων μας είχαν το 2012 ξεγραμμένους. Πλην όμως δεν μπορούμε να παραβλέψουμε πως αυτή η αισιοδοξία του, να μας βγάλει πρόωρα από το μνημόνιο και χωρίς να το... σκίσει, είναι υπερβολική. Και τούτο γιατί παρακολουθώντας κάποιος τις παραμέτρους ενός τέτοιου εγχειρήματος βλέπει πολλές γκρίζες ζώνες τις οποίες προφανώς αντιλαμβάνεται και ο ίδιος με τους επιτελείς του. Σαφώς η πληροφόρηση που έχει και οι υπολογισμοί του επιτελείου του είναι σε μεγαλύτερο βάθος. Εν τούτοις υπάρχουν κάποια θέματα και μεταβλητές που, τουλάχιστον όπως τα βλέπουμε εμείς, ενέχουν μεγάλο ρίσκο τόσο για τον ίδιο όσο και για τη χώρα. Και πρώτα-πρώτα το θέμα με τα stress tests των τραπεζών από τα οποία θα εξαρτηθεί πόσες ανάγκες για ενίσχυση των κεφαλαίων τους θα βγάλει ο λογαριασμός. Αυτό θα το ξέρουμε στις 26 Οκτωβρίου και δεν μπορεί να προεξοφληθεί τίποτα από τώρα. Με δυο λόγια, από το υποτιθέμενο μαξιλάρι των 10-12 δισ. που υπάρχει στα ταμεία του ΤΧΣ δεν ξέρουμε πόσα θα απομείνουν στο τέλος για να τα χρησιμοποιήσει η χώρα στην κάλυψη των χρηματοδοτικών της αναγκών για το διάστημα 2015-16. Ακόμα-ακόμα, δεν είναι καθόλου βέβαιο αν η ΕΚΤ και οι δανειστές θα μας επιτρέψουν αυτά τα χρήματα να τα χρησιμοποιήσουμε για διαφορετικό σκοπό από αυτόν για τον οποίο μας τα έδωσαν. Θέλει -και ορθώς- να απαλλαγεί μια ώρα αρχύτερα και από το ΔΝΤ και να μην κάνει χρήση των υπόλοιπων χρημάτων ύψους 15 δισ. που έχουμε λαμβάνειν. Από πού, όμως, θα αναπληρωθούν τα λεφτά τα οποία θα χρειαστούμε και με τι κόστος; Διότι σήμερα το ΔΝΤ μας δανείζει με επιτόκιο 4%-4,5% βάσει του εσωτερικού του κανονισμού, ενώ ο EFSF και τα κράτη της Ε.Ε. με επιτόκιο γύρω στο 1,5 %. Είναι, όμως, κανείς βέβαιος ότι αν βγούμε στις αγορές τώρα θα βρούμε φθηνότερο χρήμα για τα ομόλογά μας; Ηδη τα spreads το τελευταίο διάστημα έχουν πάρει την ανιούσα και οδηγούν το επιτόκιο ενδεχόμενου δανεισμού στο 6,5%-6,8%. Αντέχει άραγε η χώρα ή το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης να πάρουν μια τέτοια απόφαση; Και πώς θα τη δικαιολογήσουν στον ελληνικό λαό; Φορτωνόμαστε κι άλλα χρέη αλλά είμαστε ελεύθεροι και ωραίοι; Οταν μάλιστα τόσο η Μέρκελ όσο και το ΔΝΤ λένε πως τα λεφτά είναι εδώ όποτε τα χρειαστείτε και με χαμηλά επιτόκια σε σχέση με την αγορά. Βέβαια το φθηνό χρήμα της Ευρώπης δεν δίνεται χωρίς όρους και από την καλή τους την καρδιά. Για να συνεχίσουμε να το παίρνουμε πρέπει να υπογράψουμε τρίτο μνημόνιο και να αναλάβουμε πρόσθετες δεσμεύσεις και μέτρα. Κι εδώ είναι το κουμπί της όλης υπόθεσης: τόσο αυτή η κυβέρνηση όσο και κάποια άλλη μελλοντική δεν θα μπορέσουν να περάσουν από τη Βουλή κι άλλο μνημόνιο και γι’ αυτό οι όποιες αποφάσεις, πέραν του υψηλού ρίσκου, μοιάζουν και με κάποιο είδος μονόδρομου. Εκτός κι αν όλα αυτά που εικάζουμε ανατραπούν από άλλου είδους συμφωνίες και υποσχέσεις που δεν γνωρίζουμε ή από εξελίξεις ευρύτερες στην Ευρώπη λόγω Γαλλίας - Ιταλίας, οι οποίες μπορούν ξώφαλτσα να ευεργετήσουν κι εμάς, που σε τελική ανάλυση είμαστε το μικρότερο πρόβλημα αν αναλογιστεί κανείς τα χρέη και τα ελλείμματα στις οικονομίες-πυλώνες του ευρωπαϊκού οικοδομήματος.

Κι όμως, θα μπορούσαν να είναι όλα εντελώς διαφορετικά σήμερα στη χώρα, αν δεν είχε εμφιλοχωρήσει η πολιτική αβεβαιότητα και οι νέες απογοητεύσεις.  Μετά από ένα καλοκαίρι αισιοδοξίας, όχι μόνο από  τον αυξημένο τουρισμό αλλά και από την αλλαγή εικόνας και εντυπώσεων για τη χώρα, μετά την επίτευξη πρωτογενούς πλεονάσματος και την οριακή  έστω βελτίωση των επί μέρους δεικτών, όπως η ανάπτυξη,η ανταγωνιστικότητα και το επιχειρηματικό κλίμα, θα περίμενε κανείς μια ενίσχυση της ελπίδας πως σιγά-σιγά αφήνουμε πίσω τα δύσκολα. Φευ όμως, στην πράξη όλα αποδεικνύονται επισφαλή και εύθραυστα και μια σειρά από αστοχίες,παραλείψεις, αμέλειες και παιδαριώδη λάθη από την πλευρά της κυβέρνησης, μετέτρεψαν πάλι το ποτήρι σε...μισοάδειο! Το πρώτο και βασικότερο λάθος ,ήρθε με τα εγκληματικά λάθη στον υπολογισμό του ΕΝΦΙΑ μέσα στον Αύγουστο, που ξεσήκωσε-και δικαίως- τους πολίτες, δείχνοντας μια εικόνα κράτους που όλοι θα θέλαμε να ξεχάσουμε. Αποτέλεσμα αυτής της ανοησίας ήταν από τη μια, η κατάρρευση της όποιας δημοφιλίας είχε απομείνει στη ΝΔ και παράλληλη ενίσχυση της αξιωματικής αντιπολίτευσης και από την άλλη η αναγκαστική μετατόπιση της αποπληρωμής των δόσεων να συμπίπτει με την διαφαινόμενη ημερομηνία των εκλογών. Θα πηγαίνει δηλαδή ο πολίτης τη μια μέρα να πληρώσει την τελευταία δόση  αυτού του τόσου άδικου φόρου που δημεύει τις περιουσίες και την επομένη θα πάει να επιλέξει κόμμα, ανάμεσα σε αυτούς που τον επέβαλλαν και σε αυτούς που υπόσχονται ότι θα τον καταργήσουν. Ε, να μου επιτρέψετε, αυτό δεν  είναι δα και κάποιο μεγάλο δίλημμα. Στη συνέχεια του ΕΝΦΙΑ, ήρθαν  οι διάφοροι παρατρεχάμενοι της κυβέρνησης να καλλιεργήσουν την προσδοκία των φοροελαφρύνσεων που θα ανακοίνωνε ο πρωθυπουργός στα εγκαίνια της ΔΕΘ, για να αποδειχθεί στην πράξη ότι ο θησαυρός , ήταν και πάλι άνθρακας καθώς  δεν είχε προηγηθεί συνεννόηση με την τρόικα! Και φυσικά το 30%  λιγότερο φόρο στο πετρέλαιο θέρμανσης και 30%  έκπτωση στο φόρο αλληλεγγύης που  λέγανε ότι τελειώνει στο τέλος του 2014 και τώρα μονιμοποιείται, δεν νομίζω να διορθώσει την εικόνα της κυβέρνησης. Το αντίθετο θα έλεγα αν κρίνουμε από τις σφυγμομετρήσεις της κοινής γνώμης, τις οποίες μάλιστα  αποφεύγουν να δείξουν στον πρωθυπουργό οι στενοί του συνεργάτες, μη τυχόν και χάσει το κέφι του για δουλειά! Κι όσο κι αν φαίνεται περίεργο, ακόμα και η δήλωση του Αδωνι για το τι θα κάνει τα λεφτά του αν έρθει στην εξουσία ο ΣΥΡΙΖΑ, δημοσκοπικά συνέβαλλε στον σχηματισμό διψήφιας διαφοράς.  Παράλληλα ,οι αγορές και οι επενδυτές που είναι οι πιο ευαίσθητοι δέκτες των τεκταινομένων, μετέφρασαν  σε χρόνο dt την πολιτική αβεβαιότητα εν όψει και της προεδρικής εκλογής, σε άνοδο των   επιτοκίων δανεισμού της χώρας σε απαγορευτικά επίπεδα, απομακρύνοντας ( τουλάχιστον επί του παρόντος) το ενδεχόμενο εξόδου της χώρας στις αγορές και την έξοδο από τα μνημόνια και το ΔΝΤ. Οι δε υποψήφιοι επενδυτές κάνουν κράτει στα σχέδια τους για όταν και αν, ομαλοποιηθούν τα πράγματα, αρνούμενοι να πάρουν  ακόμα και  εγκεκριμένες επιδοτήσεις από τον αναπτυξιακό νόμο, γιατί απλούστατα δεν θέλουν να ρισκάρουν τα κεφάλαια από τη δική τους συμμετοχή.  Έτσι, φθάσαμε στο σημείο τα περισσότερα μέλη της κυβέρνησης να έχουν κατεβάσει μολύβια και να ασχολούνται με την οργάνωση του προεκλογικού τους αγώνα και την κυβέρνηση να επιχειρεί να ανανεώσει την εμπιστοσύνη της Βουλής, από εξουθενωμένους βουλευτές που από τη μια είναι υποχρεωμένοι να απολογούνται στις εκλογικές τους περιφέρειες,  για τις βλακείες της κυβέρνησης και τις εγκυκλίους της κάθε Σαββαίδου και από την άλλη να δίνουν για άλλη μια φορά ψήφο εμπιστοσύνης  σε ένα σχήμα, που όλες τις υπόλοιπες μέρες δηλώνουν ότι δεν εμπιστεύονται! Εντάξει, ουδείς αμφιβάλλει ότι την Παρασκευή η  ψήφος εμπιστοσύνης θα δοθεί. Και μετά τι; Μήπως θα προχωρήσει η διευθέτηση του χρέους; Μήπως η τρόικα θα ρίξει νερό στο κρασί της και θα κάνει  τα στραβά μάτια στις υποχρεώσεις μας; Μήπως οι επενδυτές θα σπεύσουν να επενδύσουν και να ανοίξουν δουλειές; Ή μήπως πρόκειται να μας επιστραφεί μέρος από τις υπεξαιρεμένες  περιουσίες και τα απαλλοτριωμένα εισοδήματα μας υπέρ πατρίδος; Δυστυχώς τίποτα από όλα αυτά  δεν θα συμβεί και η χώρα θα “σέρνεται” όπως και η κυβέρνηση, ροκανίζοντας αδικαιολόγητα  το χρόνο, αλλά και τις ζωές μας.

Μπορεί το μείζον θέμα  της χώρας και ημών των πολιτών, να είναι σήμερα, η αναγκαιότητα εξόδου  από τα μνημόνια και η χαλάρωση της φορομπηχτικής πολιτικής, εν τούτοις αυτά τα δύσκολα χρόνια της χρεοκοπίας, έχουν δημιουργηθεί και διάφορα άλλα προβλήματα που σε ένα μεγάλο βαθμό είναι απότοκα της κρίσης και σε καμιά περίπτωση δεν είναι αμελητέα. Ένα από αυτά είναι και το γεγονός ότι  η χώρα τείνει να γίνει  χώρα συνταξιούχων και ανέργων. Οι αριθμοί μιλάνε από μόνοι τους. Σήμερα στη χώρα των 10,9 εκατομμυρίων Ελλήνων, οι συνταξιούχοι  φθάνουν στους 2,656 εκατ. Και σε τρία χρόνια από σήμερα ,με το νέο κύμα φυγής θα ανέλθουν στα 2,845 εκατ.  Στον ιλιγγιώδη αυτό αριθμό αν προσθέσουμε και το 1,3 εκατ. των ανέργων  και με βάση τους απασχολούμενους οι οποίοι τον Ιούνιο έφθαναν τα 3,527 εκατ. ,τότε το συμπέρασμα που προκύπτει είναι πως ο κάθε εργαζόμενος έχει αναλάβει να συντηρεί 1,1 συνταξιούχους!  Δηλαδή ,ο κάθε εργαζόμενος( και όχι απαραίτητα αμειβόμενος) με τους φόρους του και τις ασφαλιστικές του εισφορές, πρέπει να συντηρεί ένα και πλέον  μη ενεργό  εργασιακά συμπολίτη μας. Δεν ξέρω αν υπάρχει ανάλογο παράδειγμα σε άλλη χώρα αλλά αυτοί οι αριθμοί εμένα προσωπικά με τρομάζουν γιατί βλέπω  μπροστά ένα βουνό και ανεξάρτητα πως θα εξελιχθούν τα πράγματα με το χρέος της χώρας, με τα μνημόνια και τις τρόικες. Μόνο στα τελευταία χρόνια, από τις αλλαγές των νόμων και από το φόβο του εγκλωβισμού, εξαναγκάσθηκαν να βγουν σε σύνταξη πάνω από 400.000 άνθρωποι που είχαν  να δώσουν πολλά ακόμα στο χώρο εργασίας τους ,ενώ  στην πόρτα εξόδου βρίσκονται άλλες 189.000  εργαζόμενοι για τα επόμενα τρία χρόνια. Τούτων δοθέντων, γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι ακόμα κι αν όλα πάνε  κατ΄ ευχήν, το βιοτικό επίπεδο όλων μας , θα βαίνει συνεχώς μειούμενο και οι κοινωνικές παροχές θα ελαχιστοποιηθούν και ανεξάρτητα από αναλογιστικές μελέτες , κόκκινες γραμμές και διαβεβαιώσεις, οι συντάξεις αποκλείεται να παραμείνουν  στα σημερινά επίπεδα. Πόσο μάλιστα που το όποιο όφελος στις δαπάνες για συντάξεις από την περικοπή της 13ης και 14ης  σύνταξης, έχει σχεδόν ήδη εξανεμιστεί από την προσθήκη χιλιάδων νέων συνταξιούχων. Η μόνη λύση είναι... η μείωση του προσδόκιμου που εδώ που τα λέμε  με αυτές τις παροχές κι αυτές τις συντάξεις και αυτό το κόστος ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, θα προκύψει νομοτελειακά σε μια άλλη εκδοχή, το γνωστό,”σκοτώνουν τ' άλογα όταν γεράσουν”!

Ολοι θυμόμαστε πόσο αλγεινή ήταν η εντύπωση που μας άφησε ο πρώην επίτροπος για την οικονομία Ολι Ρεν, όταν επισκεπτόμενος την Ελλάδα το 2011 και αφού μας κατσάδιασε γι’ αυτά που δεν έχουμε κάνει και οφείλουμε να κάνουμε, στο τέλος μάς πέταξε στα ελληνικά το «ellines kalo kouragio»! Κουράγιο στο κουράγιο, φτάσαμε στο σήμερα και ακόμα η τρόικα, οι επίτροποι και οι ειδικοί απεσταλμένοι των δανειστών διαδραματίζουν καταλυτικό ρόλο στα εσωτερικά της χώρας, περνώντας πολύ συχνά τα όρια παρέμβασης σε ένα δημοκρατικό και ανεξάρτητο κράτος, χωρίς να τους έχει δοθεί από κάπου η δημοκρατική νομιμοποίηση. Τις ημέρες αυτές οι νέοι επίτροποι περνούν από τις «εξετάσεις» του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και ανάμεσά τους ο νέος επίτροπος για τα οικονομικά, ο κ. Πιερ Μοσκοβισί, πρώην υπουργός Οικονομικών της Γαλλίας. Ο αντικαταστάτης λοιπόν του Ρεν εμφανίστηκε στο Ευρωκοινοβούλιο έως και απολογητικός για τη συμπεριφορά της τρόικας στην Ελλάδα και «έχυσε» τα απαραίτητα δάκρυα για τον ελληνικό λαό που έχει υποστεί επώδυνες θυσίες. Οχι απαραίτητα επειδή το πίστευε, αλλά κυρίως γιατί όταν έχεις ένα τόσο ετερόκλητο ακροατήριο, όπως οι ευρωβουλευτές, δεν σε παίρνει να πεις αυτά που πραγματικά πιστεύεις. Ετσι, τον ακούσαμε να λέει ότι κατανοεί τον θυμό που υπάρχει στην Ελλάδα κατά της τρόικας και θα δουλέψει γι’ αυτό και πως πρέπει να χαλαρώσουν οι παρεμβάσεις της, να τροποποιηθεί η μεθοδολογία της με μεγαλύτερη δημοκρατική νομιμοποίηση και περισσότερη κοινωνική διάσταση! Κούφια λόγια όσο να περάσει η διαδικασία της «ανάκρισης». Και τούτο γιατί αν όντως είχε πνεύσει νέος άνεμος στην Ευρώπη, θα το διαπιστώναμε πρώτοι από τις συνεχείς επαφές των Ελλήνων αξιωματούχων με την τρόικα.  Αντίθετα, στις δύο τελευταίες συναντήσεις στο Παρίσι και στην Αθήνα αυτές τις μέρες, οι μόνοι που φαίνεται να θέτουν κόκκινες γραμμές και αδιαπραγμάτευτα θέματα είναι οι τροϊκανοί. Ποια αλλαγή μεθοδολογίας και ποια κοινωνική διάσταση όταν μας λένε ότι «το παραξηλώσατε με τα αιτήματα για φοροελαφρύνσεις και παροχές»; Τα πρόσωπα στην τρόικα μπορεί να αλλάζουν (είναι, βλέπετε, και πολλά τα χρόνια της κατοχής), όμως το manual παραμένει το ίδιο. Οι «μεταρρυθμίσεις» (ξεφτίλισαν και τον όρο, αφού όταν τον χρησιμοποιούν αυτοί εννοούν τη φτωχοποίηση και την τριτοκοσμοποίηση ολόκληρου του λαού) πρέπει να συνεχιστούν και να ικανοποιηθούν όλες οι δεσμεύσεις αν θέλουμε ευνοϊκή έκθεση και εκταμίευση των υπόλοιπων χρημάτων. Ολα τ’ άλλα που ακούμε για τα μνημόνια, ότι τελειώνουν στο τέλος του χρόνου, για την τρόικα που φεύγει, για το ΔΝΤ που διώχνουμε γιατί δεν έχουμε ανάγκη τα λεφτά του και τις αγορές που μας περιμένουν με ανοιχτές αγκάλες για να μας δανείσουν όσο χρήμα θέλουμε και μάλιστα φθηνά, τα ακούω βερεσέ. Με τις λέξεις παίζουν και προσπαθούν να μας χρυσώσουν το χάπι. Ο δρόμος μέχρι την οριστική απεμπλοκή της χώρας από αυτή την πολύχρονη περιπέτεια, είτε με Αντώνη είτε με Αλέξη, θα είναι πολύ μακρύς και ίσως τα χειρότερα να μην τα έχουμε δει ακόμα. Με δεδομένη μάλιστα την πολιτική αστάθεια, που ούτως ή άλλως θα μας προκύψει σε λίγους μήνες με τις εκλογές, είναι σαφές ότι κανένα από τα ανοιχτά ζητήματα με τους δανειστές δεν πρόκειται να κλείσει. Ούτε οι μνημονιακές απαιτήσεις τους, ούτε η ρύθμιση του χρέους, ούτε καν μια έξοδος στις αγορές αβρόχοις ποσί. Ολα στον αέρα για αρκετό καιρό και αλίμονο αν δημιουργηθούν και απρόβλεπτες εξελίξεις είτε στο εσωτερικό είτε εξωγενώς. Το μόνο βέβαιο είναι ότι δεν θα φεισθούν οι Ευρωπαίοι σε επαινετικούς λόγους και φαρισαϊκού τύπου συμπαραστάσεις παρηγοριάς στον δοκιμαζόμενο ελληνικό λαό! Αλλωστε, από λόγια και υποσχέσεις είμαστε χορτάτοι!

Είναι αλήθεια, πως σε θεωρητικό τουλάχιστον επίπεδο,  ορισμένα στελέχη της κυβέρνησης και με βάση  τις οδηγίες που έχουν πάρει, προσπαθούν να εμφανίσουν  εσχάτως ένα προφίλ του φορολογικού μηχανισμού πιο διαλλακτικό και στοιχειωδώς εναρμονισμένο στις απαιτήσεις των καιρών. Βλέπετε ο ΕΝΦΙΑ ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι της οργής και τώρα ψάχνουν να δώσουν δείγματα κατανόησης και ευαισθησίας, χωρίς προς το παρόν να πείθουν για την αποτελεσματικότητα των διαφόρων εγκυκλίων που εκδίδει  το υπουργείο Οικονομικών. Μια τέτοια απόφαση ,  επιχειρεί να διορθώσει τα αυτονόητα, όπως το να μην έχει απαίτηση η εφορία από τον επαγγελματία και την επιχείρηση να πληρώνει ΦΠΑ όταν αυτός δεν έχει εισπραχθεί. Χρειάστηκε να περάσουν χρόνια για να αντιληφθούν  το πλέον λογικό ότι όταν κάποιος κάνει μια εργασία, κόβει την απόδειξη αλλά ο πελάτης καθυστερεί να τον πληρώσει, δεν μπορείς να έχεις την απαίτηση εσύ ως κράτος να σου πληρώσει τον αναλογούντα ΦΠΑ στην τακτή ημερομηνία γιατί απλούστατα ο άνθρωπος δεν έχει. Μια άλλη ανάλογη περίπτωση αφορά στην εγκύκλιο που επισπεύδει την επιστροφή του ΦΠΑ  σε όσες επιχειρήσεις το δικαιούνται μέσα σε λίγες ημέρες και όχι  μετά από χρόνια ,όπως γίνεται τώρα, και  έχει φέρει μια πρόσθετη ασφυξία στις επιχειρήσεις που ούτως ή άλλως τα φέρνουν  δύσκολα. Διαβάζοντας όμως τους όρους και τις προϋποθέσεις που θέτει η σχετική εγκύκλιος, καταλαβαίνει κανείς ότι αυτή  στην πράξη, αφορά ελάχιστες επιχειρήσεις καθώς δεν λαμβάνει υπόψη της ότι οι επιχειρήσεις που απέμειναν στη χώρα μετά τη λαίλαπα της κρίσης, χωρίς φορολογικές εκκρεμότητες μετριούνται στα  δάχτυλα. Έρχεται λοιπόν το υπουργείο Οικονομικών και λέει  ότι, θα επιστρέφω τον ΦΠΑ σε 10 μέρες σε όσους: -  Έχουν υποβάλει εμπρόθεσμα το σύνολο των δηλώσεων ΦΠΑ, απόδοσης παρακρατούμενων φόρων μισθωτών υπηρεσιών και φορολογίας εισοδήματος, καθώς και των ανακεφαλαιωτικών πινάκων του κώδικα ΦΠΑ - Έχουν τακτοποιήσει τυχόν ληξιπρόθεσμες οφειλές με οποιονδήποτε από τους προβλεπόμενους νόμιμους τρόπους (ρύθμιση ή αναστολή), κατά τον χρόνο αξιολόγησης της αίτησης επιστροφής ΦΠΑ. -Δεν έχουν διαπράξει φοροδιαφυγή και - Έχουν ελεγχθεί για τουλάχιστον τρεις (3) φορολογικές περιόδους και το σύνολο του επιστραφέντος κατόπιν ελέγχου ποσού δεν διαφέρει από το συνολικά αιτούμενο ποσό σε ποσοστό άνω του 5%.  Δεν ξέρω  αν  εκεί στο υπουργείο Οικονομικών γνωρίζουν πολλές επιχειρήσεις πουν πληρούν αυτά τα κριτήρια, αλλά η δική μου αίσθηση είναι  η συντριπτική πλειονότητα κάποιο από αυτά τα κριτήρια δεν θα το καλύπτει και επομένως η ευεργετική ρύθμιση δεν θα τους αφορά οπότε η κυβέρνηση δεν χρειάζεται να θριαμβολογεί γι αυτή τη ρύθμιση. Σήμερα, τα φυσικά πρόσωπα, οι απλοί φορολογούμενοι που όλα τα χρόνια ήταν οι συνεπέστεροι των “πελατών” της εφορίας, κι είναι “κόκκινοι” τουλάχιστον 2 εκατομμύρια και περιμένουν  να βρουν επιχειρήσεις που να έχουν όλες τις φορολογικές τους υποχρεώσεις τακτοποιημένες; Προφανώς εκεί στο υπουργείο από την αγωνία τους μην ωφεληθεί κάποιος φοροφυγάς καθώς  το θέμα αυτό είναι που καίει όλους του πολιτικούς προϊστάμενους,  έβαλαν τέτοιες ασφαλιστικές δικλείδες που στην πράξη όμως, καθιστούν το μέτρο δώρο άδωρο.