Γενικός Δείκτης:765.35-0.05%
EUR/USD: 1.16
Κώστας Μελάς

Κώστας Μελάς

Website URL:

Σχετικά με τις τελευταίες αποφάσεις της ΕΚΤ

Μετά τις τελευταίες κινήσεις της ΕΚΤ πολλά έχουν γραφτεί για τις επιδράσεις που θα έχουν σε διάφορα οικονομικά μεγέθη αλλά και στην οικονομία γενικότερα. Όμως συχνά λησμονείται η αναφορά στον βασικό στόχο της ασκούμενης νομισματικής πολιτικής σε αυτή τη συγκυρία. Ο στόχος της ΕΚΤ, άλλωστε είναι ο μόνος και απορρέει  ευθέως από το καταστατικό της είναι ο έλεγχος του πληθωρισμού , το ύψος του οποίου θα πρέπει να βρίσκεται γύρω από το 2,0%.  Με δεδομένο ότι διαπιστώνεται συνεχή μείωση του πληθωρισμού  στην ευρωζώνη, την τελευταία περίοδο, μάλιστα στα όρια του αντιπληθωρισμού (0,3 τον Αύγουστο 2014) αλλά με πολλές χώρες-μέλη να καταγράφουν ήδη αρνητικό πληθωρισμό, η θορυβηθείσα από τις εξελίξεις  ΕΚΤ, αποφάσισε σειρά μέτρων για να επαναφέρει τον πληθωρισμό στο στόχο του 2,0%.


Γραφική Παράσταση 1.


   
Πηγή: EUROSTAT

 Πρόκειται για μια δύσκολη και επίμονη προσπάθεια η οποία θα διαρκέσει αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα, χωρίς βεβαίως, τα αποτελέσματα να θεωρούνται εξασφαλισμένα.

 Οι εκτιμήσεις της ίδιας της ΕΚΤ,( Mario Draghi, President of the ECB, Introductory statement to the press conference (with Q&A) Frankfurt am Main, 4 September 2014) δείχνουν τη δυσκολία του εγχειρήματος : για το 2014 υπολογίζουν τον ετήσιο  HICP πληθωρισμό στο 0,6%, το 2015 στο 1,1% και το 2016 στο 1,4% (πριν από τη λήψη των νέων μέτρων). Δηλαδή μετά από σχεδόν δυόμιση έτη ο πληθωρισμός θα βρίσκεται ακόμη κάτω από το επιδιωκόμενο στόχο. Τώρα με τα νέα μέτρα η ΕΚΤ ελπίζει σε γρηγορότερη αύξηση του πληθωρισμού.

Οι αντιπληθωριστικές προσδοκίες που φαίνεται να έχουν αρχίσει να εμπεδώνονται στους καταναλωτές  εκείνων των χωρών της  Ευρώπης που δεν έχουν υποστεί σε σημαντικό βαθμό τις συνέπειες της ακολουθούμενης οικονομικής πολιτικής καθώς και η αδυναμία των καταναλωτών των υπολοίπων χωρών που έχουν υποστεί δραστικό  περιορισμό της καταναλωτικής τους δυνατότητας για τους ίδιους λόγους, συνθέτουν ένα εκρηκτικό μίγμα που δυναμιτίζει τις προσπάθειες της ΕΚΤ. Δίχως άλλο ο σχηματισμός αντιπληθωριστικών προσδοκιών (με απλά λόγια οι καταναλωτές δεν αγοράζουν επειδή έχουν την πεποίθηση ότι οι τιμές θα συνεχίσουν να μειώνονται) αποτελεί ένα πρόβλημα δύσκολο να ξεπερασθεί διότι δημιουργεί τις συνθήκες της παγίδας ρευστότητας, εξουδετερώνοντας το σύνολο των νομισματικών παρεμβάσεων. Άλλωστε έχουμε ζήσει στο πρόσφατο παρελθόν παρόμοιες εξελίξεις στην Ιαπωνία και τις μεγάλες προσπάθειες που ακόμη και σήμερα μετά από περίοδο σχεδόν 20 χρόνων να ξεφύγει από το φάντασμα του αντιπληθωρισμού.

 Γεγονός αναμφισβήτητο είναι ότι η ΕΚΤ άργησε να λάβει τα απαραίτητα μέτρα για την αντιμετώπιση του φαινομένου κάτι που στην οικονομία πάντοτε « πληρώνεται»  με μεγαλύτερο κόστος είτε γιατί τα μέτρα θα πρέπει να είναι μεγαλύτερης έντασης , είτε για τι ο χρόνος παρέμβασης θα είναι μεγαλύτερος .

Παρά την αργοπορία όμως τα μέτρα κινούνται προς την σωστή κατεύθυνση . Βεβαίως , όμως , ακόμη και σήμερα υπάρχουν πολλοί  οικονομολόγοι οι οποίοι υποστηρίζουν ότι  για μια ακόμη φορά ο Μάριο Ντράγκι δεν κατάφερε να παραδώσει ολοκληρωμένο πρόγραμμα  «ποσοτικής  χαλάρωσης» (,QE ή "quantitative easing" ) δηλαδή μαζικές αγορές κρατικών ομολόγων που θα αντιστοιχούσαν με επιδιόρθωση των προωθητικών πυραύλων της οικονομίας της ευρωζώνης. Αντ' αυτού, ο διοικητής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ανακοίνωσε εφαρμογή "ABS" και "CBPP3" – δηλαδή προγράμματα αγορών τιτλοποιημένων ενυπόθηκων χρεογράφων και καλυμμένων ομολόγων. Όλες οι ενδείξεις δείχνουν ότι το ζήτημα έχει παραμείνει ανοικτό για το προσεχές μέλλον και ειδικά μετά τις πρώτες αξιολογήσεις για την αποτελεσματικότητα των ληφθέντων μέτρων. Μάλιστα ο ίδιος ο πρόεδρος της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι παραδέχτηκε ότι το ζήτημα της «ποσοτικής  χαλάρωσης», συζητήθηκε στο ΔΣ της τράπεζας και ορισμένοι κεντρικοί τραπεζίτες τάχθηκαν υπέρ της εφαρμογής της και άλλοι όχι με το γνωστό αποτέλεσμα. Δεν πρέπει να θεωρείται καθόλου τυχαίο γεγονός ότι η  Deutsche Bank προειδοποιεί με  έκθεση της (05.08.2014) ότι ένα τέτοιο πρόγραμμα θα είναι λιγότερο αποτελεσματικό στην Ευρωζώνη από ό,τι στις ΗΠΑ.

Ο διοικητής της ΕΚΤ άφησε να εννοηθεί, ωστόσο, ότι τρέφει μεγάλες ελπίδες για την αποτελεσματικότητα του προγράμματος ABS .

 Υπάρχουν, παρόλα αυτά, πολλοί οικονομολόγοι που παραμένουν σκεπτικιστές όσον αφορά την αποτελεσματικότητα του προγράμματος Abs, ειδικά σε αυτό που είναι το ζητούμενο, στην πραγματική οικονομία. Η αγορά Abs έχει σχεδιαστεί για να μεταφέρει τον κίνδυνο που περιέχεται στα «πακέτα των δανείων» από το τραπεζικό σύστημα στην ΕΚΤ, στοιχείο που στην θεωρία θα ελευθέρωνε πόρους από τις τράπεζες και που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για νέα δάνεια σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Φυσικά δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι τα τραπεζικά ιδρύματα θα αποφασίσουν να αυξήσουν τα δάνεια πάνω από όλα επειδή χρειάζεται να αυξήσουν και τα βασικά εγγυητικά κεφάλαια σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο. Επίσης η αγορά Abs στην Ευρώπη είναι σχετικά περιορισμένη : κυμαίνεται περίπου 1,2 τρις ευρώ, αλλά αν αφαιρεθούν οι εκδόσεις εκτός του χώρου του ευρώ μειώνονται σε 885 δις ευρώ. Αν από αυτά αφαιρεθούν όσα χρησιμοποιούνται ως ενέχυρα για δανειοδότηση από την ΕΚΤ, η δευτερογενής αγορά των Abs ανέρχεται σε περίπου 250 δις ευρώ( σύμφωνα με τα στοιχεία της JP. Morgan) λίγο λιγότερο από το 2,6% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ, γεγονός που πιθανότατα δεν είναι αρκετό για να έχει σοβαρές επιδράσεις στην πραγματική οικονομία.

 Αν και η ΕΚΤ θα κοιτάξει να αγοράσει απλά και διαφανή προϊόντα, σε αυτά θα περιλαμβάνονται και χρεόγραφα με αντίκρισμα σε στεγαστικά δάνεια. Κι αυτό θα διευρύνει πολύ τα σύνολο των διαθέσιμων ενεργητικών. Παράλληλα η ΕΚΤ, θα εξαναγκαστεί να προβεί σε αγορά των μακροπρόθεσμων πιστωτικών εργαλείων αυτής της μορφής τα οποία βεβαίως έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο. Συγκεκριμένα ο Μ.. Ντράγκι δήλωσε ότι η ΕΚΤ θα αγοράζει και πιο ριψοκίνδυνα πακέτα "mezzanine", (πρόκειται για υβριδικά πιστωτικά εργαλεία  τα οποία δίνουν τη δυνατότητα στον δανειστή να μετατρέψει τα δάνεια σε μετοχικό κεφάλαιο όταν η επιχείρηση δεν μπορεί να αποπληρώσει τα χρέη της συνολικά ή κατά ένα μέρος) με ελαφρώς αυξημένο κίνδυνο, εφόσον έχουν εγγυήσεις. Κι αυτό είναι πολύ σημαντικό.

Βεβαίως η  ΕΚΤ δεν επιδιώκει να αναλάβει  υπερβολικό ρίσκο στον ισολογισμό της επεκτείνοντας το ενεργητικό της. Αυτό είναι ένα τεράστιο λάθος διότι ουδέποτε μια Κεντρική Τράπεζα κινδυνεύει να πτωχεύσει .Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία το ενεργητικό της ΕΚΤ στο τέλος του 2012 είχε ανέλθει σε 3,04 τρις ευρώ. Ο δανεισμός των τραπεζικών ιδρυμάτων, της ζώνης του ευρώ, την ίδια περίοδο ήταν 1,131 τρις ευρώ (1,047 τρις ευρώ οι Μακροχρόνιες Αναχρηματοδοτήσεις από το πρόγραμμα που λειτουργούσε τότε). Τον Αύγουστο του 2014 , το ενεργητικό της ΕΚΤ μειώθηκε στα 2,02 τρις ευρώ και αντίστοιχα ο δανεισμός προς τα τραπεζικά ιδρύματα της ζώνης του ευρώ, μειώθηκε στα 533,5 δις ευρώ. Με τα νέα μέτρα υπολογίζεται ότι η αύξηση του ενεργητικού της ΕΚΤ θα πλησιάσει πάλι τα 3,0 τρις ευρώ. Αναφέρω απλά ότι το ενεργητικό της FED των ΗΠΑ, με σαφώς μικρότερο ΑΕΠ από την ΕΕ ανέρχεται σε 4,4 τρις ευρώ (5,7 τρις δολάρια).

Όλες οι ενδιάμεσες επιδράσεις , πχ. μείωση της αξίας του ευρώ, αύξηση της αξίας των στοιχείων του ενεργητικού, μείωση του κόστους χρήματος για το τραπεζικό σύστημα, θα πρέπει να εκτιμηθούν με βάση την επίτευξη του κύριου στόχου : την αύξηση του πληθωρισμού.  

 

Το Σεπτέμβριο αρχίζουν οι δημοπρασίες του προγράμματος TLTRO



Η ΕΚΤ σύμφωνα με το πρόγραμμα TLTRO σχεδιάζει να διαθέσει στις ευρωπαϊκές τράπεζες μέχρι το τέλος του έτους 400 δις ευρώ. Αυτό θα πραγματοποιηθεί μέσω δύο δημοπρασιών , η πρώτη θα πραγματοποιηθεί τις 18 Σεπτεμβρίου 2014 και η δεύτερη τον Δεκέμβριο. Η λήξη του προγράμματος είναι ο Σεπτέμβριος του 2018. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς, αν εξαντληθούν και τα 400 δις ευρώ, η κατανομή τους ανά χώρα (στις τράπεζες που μπορούν να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα) παρουσιάζεται στον Πίνακα 1. Οι υπολογισμοί έγιναν με βάση το μοναδικό κριτήριο: ανώτερο ύψος 7% των χορηγήσεων (εκτός αυτών προς τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και τα στεγαστικά δάνεια) που είχαν δοθεί μέχρι τις 30 Απριλίου 2014.


Πίνακας  1

Βλέπουμε ότι στις τρεις μεγάλες οικονομίες αναλογεί η μερίδα του λέοντος. Οι πόροι όπως είναι γνωστό, δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την χορήγηση στεγαστικών δανείων, την αγορά χρηματοπιστωτικών εργαλείων ,και την αγορά κρατικών ομολόγων. Αν παρόλα αυτά χρησιμοποιηθούν θα πρέπει να επιστραφούν στην ΕΚΤ  το Σεπτέμβριο του 2016.Το επιτόκιο θα είναι 10 μονάδες βάσης από το ισχύον βασικό επιτόκιο  αναχρηματοδότησης , που είναι σήμερα 0,15% , άρα θα είναι 0,25%.

Για τις επόμενες  δημοπρασίες ο μηχανισμός θα είναι πιο σύνθετος. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό της ΕΚΤ προβλέπονται δύο περίοδοι : η πρώτη, τις 30 Απριλίου 2015 (και σε  αυτή, το κριτήριο θα είναι πάλι το ύψος των τραπεζικών χορηγήσεων του τέλους 2014) και μια δεύτερη το Σεπτέμβριο 2016 που θα έχει περισσότερο χαρακτήρα αξιολόγησης της μέχρι εκείνου του χρονικού σημείου διαμορφωθείσας κατάστασης. Τα τραπεζικά ιδρύματα που θα αξιολογηθούν ότι έχουν ανταποκριθεί στο σχέδιο της ΕΚΤ θα μπορούν να λάβουν περαιτέρω πόρους για την αύξηση των χορηγήσεων στην πραγματική οικονομία..  
Σύμφωνα με τις υπάρχουσες προβολές των δεδομένων υπολογίζεται ότι η προσφορά χρήματος μέσω του  TLTRO, μπορεί να κινηθεί από 442 δις ευρώ μέχρι 894 δις ευρώ. Βεβαίως όλα τα παραπάνω αποτελούν υποθέσεις , διότι υπάρχει μεγάλη πιθανότητα τα τραπεζικά ιδρύματα να μην ανταποκριθούν στο σχέδιο της ΕΚΤ. Άλλωστε αυτό αποτελεί ίσως το πιο αδύνατο σημείο του σχεδίου της ΕΚΤ: η προσπάθεια χορήγησης ρευστότητας μόνο μέσω του τραπεζικού συστήματος τη στιγμή που το ίδιο βρίσκεται σε φάση απομόχλευσης , έχει ανάγκη αύξησης της φερεγγυότητας του, με τον βραχνά των stress test μπροστά του και την οικονομία στην ευρωζώνη  να βρίσκεται σε στασιμότητα με αρνητική τάση.

Αναφορικά με την Ελλάδα, είναι δύσκολο να προβλέψουμε ότι οι τέσσερις συστημικές τράπεζες θα προχωρήσουν σε σημαντική απορρόφηση των συγκεκριμένων πόρων με δεδομένη την κατάσταση της ελληνικής οικονομίας και την υπάρχουσα ζήτηση από δραστηριότητες της παραγωγικής οικονομίας  που στηρίζονται σε επιχειρήσεις που διαθέτουν τα απαραίτητα πιστοληπτικά κριτήρια. Μάλιστα όταν, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΤτΕ, ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής της συνολικής χρηματοδότησης του εγχώριου ιδιωτικού τομέα, τον Ιούλιο του 2014, διαμορφώθηκε στο -3,7%, από -3,5% τον προηγούμενο μήνα. Η καθαρή ροή της συνολικής χρηματοδότησης προς τον εγχώριο ιδιωτικό τομέα ήταν αρνητική κατά 1.160 εκατ. ευρώ (Ιούλιος 2013: αρνητική καθαρή ροή 855 εκατ. ευρώ). Ειδικά η καθαρή ροή της χρηματοδότησης προς τις επιχειρήσεις, τον Ιούλιο του 2014, ήταν αρνητική κατά 707 εκατ. ευρώ (Ιούλιος 2013: αρνητική καθαρή ροή 482 εκατ. ευρώ) και ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής διαμορφώθηκε σε -4,9%, από -4,7% τον Ιούνιο του 2014. Ειδικότερα, ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής της χρηματοδότησης των μη χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων διαμορφώθηκε σε -4,8%, από -4,7% τον προηγούμενο μήνα και η καθαρή ροή της χρηματοδότησής τους ήταν αρνητική κατά 465 εκατ. ευρώ (Ιούλιος 2013: αρνητική καθαρή ροή 449 εκατ. ευρώ). Ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής της χρηματοδότησης των ασφαλιστικών επιχειρήσεων και των λοιπών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων διαμορφώθηκε σε -7,4%, τον Ιούλιο του 2014, από -4,1% τον προηγούμενο μήνα.
Επίσης σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΚΤ, ο τομέας ο οποίος έχει κυριολεκτικά καταρρεύσει ωθώντας την ανεργία στα ύψη είναι ο κατασκευαστικός τομέας στον οποίο οι περιφερειακές χώρες του Νότου (κυρίως η Ισπανία και η Ελλάδα) στήριζαν σε μεγάλο βαθμό την απασχόληση του πληθυσμού τους. Ο αποκλεισμός από την χρηματοδότηση,  του τόσο σημαντικού για την απασχόληση των χωρών του Νότου, τομέα , επίσης επαυξάνει την εκτίμησή μας ότι δύσκολα οι ελληνικές τράπεζες θα απορροφήσουν το μέγιστο του αναλογούντος ποσού.
 

Subscribe to this RSS feed