Γενικός Δείκτης:596.7-3.32%
EUR/USD: 1.14
Κώστας Μελάς

Κώστας Μελάς

Website URL:

Βασικές παρατηρήσεις για τις εξαγγελίες ΣΥΡΙΖΑ

Μετά την  ομιλία του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης και την παρουσίαση του οικονομικού προγράμματος του ΣΥΡΙΖΑ  μπορούμε να προβούμε σε ορισμένες  βασικές παρατηρήσεις.

1. Η πολιτική παρουσίαση του οικονομικού προγράμματος συνίσταται περισσότερο, όπως ήταν αναμενόμενο, σε ένα πλαίσιο επανεκκίνησης της ελληνικής οικονομίας παρά σε  ένα πρόγραμμα παραγωγικής αναδιάρθρωσης της οικονομίας.

2. Ο κατηγορηματικός τρόπος της αποτελεσματικότητας των μέτρων δεν συνάδει με τη λογική ενός οικονομικού προγράμματος που κινείται εντός ενός περιβάλλοντος αβεβαιότητας και μάλιστα όταν κινείται σε «αντίθετη» κατεύθυνση από το άμεσο οικονομικό περιβάλλον στο οποίο είναι ενταγμένη η ελληνική οικονομία. Χρειάζεται μετριοπάθεια και συνεχής προβληματισμός  για όλα τα ανοιχτά ενδεχόμενα.

3. Η λογική του προγράμματος κινείται στην αναγκαία κατεύθυνση της αύξησης της εγχώριας ζήτησης  σε μια οικονομία η οποία έχει υποφέρει από ύφεση για έξι έτη. Υπό αυτή την έννοια συμβαδίζει με την προβληματική που έχει επικρατήσει σχεδόν στο σύνολο των αναλύσεων των οικονομολόγων αλλά και των πολυμερών οργανισμών. Η ελληνική οικονομία έχει ανάγκη από αύξηση της ζήτησης (εγχώριας και εξωτερικής). Ο αποκλειστικός προσανατολισμός προς την εξωτερική ζήτηση , όπως υποστηρίζει η κυβέρνηση , αποδεικνύεται ανεπαρκής από τα υπάρχοντα στοιχεία. Το ζήτημα είναι ότι η επιδιωκόμενη αύξηση της εγχώριας ζήτησης , σε μια οικονομία όπως η ελληνική με σημαντικές ανάγκες εισαγωγών (κατανάλωση- παραγωγή – ημικατεργασμένα) θα πρέπει να παρακολουθείται ώστε να μην δημιουργήσει πρόβλημα στο εξωτερικό ισοζύγιο.

4. Υπάρχουν βαθμοί ελευθερίας που ανήκουν στην ελληνική κυβέρνηση αλλά και άλλοι που εξαρτώνται από την ΕΕ και τις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές που επιβάλλουν σαφείς περιορισμούς οι οποίοι φαίνεται  να μην έχουν το πρέπον βάρος στο πρόγραμμα ή να αποσιωπούνται εντέχνως. Για παράδειγμα  δεν υπάρχει καμία αναφορά στις ανάγκες αναχρηματοδότησης της ελληνικής οικονομίας ή της χρηματοδότησης των ελληνικών τραπεζών από την ΕΚΤ με συγκεκριμένους όρους ως προς την αποδοχή των ενεχύρων.

5. Παρότι υποστηρίχθηκε ότι δεν υπάρχει σχέση των αναγγελθέντων μέτρων με τη διαπραγμάτευση του χρέους και την απομείωση του εντούτοις  υπάρχει σαφή σχέση για τον εξής απλό λόγο: αν δεν μεταβληθεί το πρόγραμμα εξυπηρέτησης του χρέους  τότε η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ θα πρέπει να εξακολουθεί να υπηρετεί το υφιστάμενο πρόγραμμα , δηλαδή να παράγει τα απαιτούμενα πρωτογενή πλεονάσματα συν ένα ακόμη ποσό –πλεόνασμα  που θα καλύψει τις επιπλέον δαπάνες.

6. Για ακόμη μια φορά οι πηγές χρηματοδότησης των δράσεων (εκτός των κονδυλίων του ΕΣΠΑ που υπάρχουν ως ποσά αλλά υπάρχει πάντοτε το ζήτημα της απορρόφησης  στο πρέπον χρονικό διάστημα)  παρουσιάζουν μεγάλη αβεβαιότητα. Τα 3 δις ευρώ από τις ληξιπρόθεσμες οφειλές και τα 3 δις ευρώ από τη φοροδιαφυγή , το πρώτο έτος , δεν είναι καθόλου βέβαιον ότι θα συλλεγούν.

7. Ο πυλώνας αντιμετώπισης της ανθρωπιστικής κρίσης , χρειάζεται περαιτέρω εξειδίκευση ή και διαφοροποίηση , αλλά είναι ένα μέτρο απολύτως αναγκαίο και θα έπρεπε να είχε προβλεφθεί  δίκτυ ασφαλείας με την έναρξη του Μνημονίου. Οι παράπλευρες απώλειες από την εφαρμογή ενός προγράμματος δημοσιονομικής προσαρμογής είναι γνωστές από την βιβλιογραφία και για το λόγο αυτό υπάρχει πρόβλεψη για να μην συμβεί αυτό που συνέβη στην Ελλάδα.

8. Η κατάργηση του ΕΝΦΙΑ και η επαναφορά του αφορολόγητου ποσού στα 12000 ευρώ  δημιουργούν ένα μεγάλο δημοσιονομικό κενό το οποίο θα πρέπει να εκτιμηθεί προσεκτικά. Διότι , αν δεν υπάρξει μείωση  των ποσών εξυπηρέτησης του χρέους (να πάλι η σχέση με το χρέος) τότε αυτό θα πρέπει να καλυφθεί . Η αύξηση του διαθεσίμου εισοδήματος και η αναμενόμενη , εξ αυτού, αύξηση του συνολικού ποσού των εμμέσων φόρων , πολύ δύσκολα θα καλύψει το κενό , όπως άλλωστε και  η επικαλούμενη μείωση της φοροδιαφυγής .

9. Η θέση ότι η απασχόληση , σε οικονομίες σε μεγάλη ύφεση , δημιουργούν την ανάπτυξη είναι γενικά σωστή , όμως χρειάζονται και άλλες προϋποθέσεις για να λειτουργήσει αποτελεσματικά σε μια οικονομία που από τη μια ανήκει σε μια οικονομική και νομισματική ζώνη  και από την άλλη είναι εκτεθειμένη στον παγκόσμιο ανταγωνισμό.

10. Συμπερασματικά , η λογική κινείται προς την σωστή κατεύθυνση , αλλά χρειάζεται μεγάλη προσοχή και περισσότερη αποσαφήνιση των προτάσεων σε συνάρτηση με τους βαθμούς ελευθερία που δεν ανήκουν στην ελληνική κυβέρνηση. Η απομείωση του χρέους  και η απελευθέρωση παραγόμενων πόρων  που οδηγούνται στην εξυπηρέτησή του , έχω την γνώμη ότι αποτελεί τη βασική προκείμενη του ΣΥΡΙΖΑ. Και είναι πασιφανές ότι είναι σωστή. Όμως η εξέλιξη αυτή δεν εξαρτάται μόνο από την ελληνική κυβέρνηση.  Η διαπραγμάτευση είναι μια δύσκολη διαδικασία. Ο ΣΥΡΙΖΑ δηλώνει αποφασισμένος να την φέρει εις  αίσιον πέρας.     

Μετά τη λήξη του μνημονιακού προγράμματος τι ακολουθεί;

Όπως είναι γνωστό η  χρηματοδότηση του προγράμματος, εκ μέρους της ΕΕ, στο οποίο έχει υποβληθεί  η ελληνική οικονομία τα τελευταία πέντε χρόνια τελειώνει στο τέλος του 2014.

Θα υπάρχει ακόμη, μόνο η συμφωνηθείσα χρηματοδότηση από το ΔΝΤ ύψους 12 δις ευρώ. Τελειώνει και το Μνημόνιο; Τυπικά ναι. Εκτός αν υπάρξει νέα χρηματοδότηση για την κάλυψη του χρηματοδοτικού κενού του 2015 (περίπου 12 δις ευρώ) και ως εκ τούτου συμφωνηθεί νέο πρόγραμμα. Σύμφωνα με όλες τις υπάρχουσες πληροφορίες, αλλά και τα πολιτικά συμφραζόμενα , φαίνεται ότι καμία πλευρά δεν επιθυμεί ένα νέο πακέτο χρηματοδότησης με ότι αυτό συνεπάγεται σε οικονομικό πρόγραμμα. Όμως οι εξελίξεις δεν προμηνύονται τόσο απλές.  Συγκεκριμένα :

1. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν επιθυμούν να δώσουν νέο δάνειο στην Ελλάδα. Υπάρχουν εσωτερικές δυσκολίες σε κάθε χώρα δεδομένου ότι οποιαδήποτε χρηματοδότηση πρέπει να εγκριθεί από το αντίστοιχο κοινοβούλιο και ένα ακόμη πακέτο χρηματοδότησης θα έθετε εν αμφιβόλω την αποτελεσματικότητα του μέχρι σήμερα σχεδιασμού κάτι που βεβαίως δεν επιθυμούν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και πρωτίστως η γερμανική.

2. Παράλληλα βλέπουν ότι υπάρχει ένα χρηματοδοτικό έλλειμμα περίπου 12,6 δις ευρώ για το 2015 που η κάλυψή του αποτελεί ένα σχετικό πρόβλημα. Η πρόταση της ελληνικής κυβέρνησης (δες στη συνέχεια ) αξιολογείται, αλλά στηρίζεται σε προϋποθέσεις που μπορούν να μεταβληθούν στο προσεχές μέλλον. Επίσης παρότι υπάρχει σε εφαρμογή το πλαίσιο της νέας ευρωπαϊκής διακυβέρνησης εκτιμούν ότι η Ελλάδα αποτελεί ιδιαίτερη περίπτωση και επομένως χρειάζεται τουλάχιστον ένας βαθμός μεγαλύτερης επιτήρησης για την συγκεκριμένη χώρα.

3. Το ΔΝΤ έχει καταστήσει σαφές ότι δεν μπορεί να συνεχίσει την χρηματοδότηση μιας χώρας της ευρωζώνης χωρίς την ταυτόχρονη παρουσία της ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι σκέπτεται να μην προχωρήσει σε χρηματοδότηση των υπολοίπων 12 δις ευρώ που απομένουν και έχουν συμφωνηθεί να χορηγηθούν μέχρι τον Μάρτιο του 2016. Όμως το ΔΝΤ έχει ένα ακόμη πρόβλημα . Ή πρέπει να αποχωρήσει υποστηρίζοντας ότι το χρέος της χώρας είναι βιώσιμο , δεσμεύεται εκ του καταστατικού του, ή αν αποχωρίσει χωρίς αυτή τη διαβεβαίωση , θα πρέπει να απαιτήσει άμεσα τα χρήματα που έχει καταβάλει μέχρι τώρα. Οι ευρωπαίοι βεβαίως δεν επιθυμούν την δεύτερη εξέλιξη διότι κάποιος πρέπει να επιστρέψει ποσόν περίπου 30  δις ευρώ στο ΔΝΤ. Η Ελλάδα σίγουρα δεν μπορεί. Για το λόγο αυτό η ανάγκη να καταστεί το ελληνικό χρέος βιώσιμο αποτελεί τη Λυδία λίθο του ζητήματος. Εδώ όπως είναι γνωστό αρχίζουν άλλου είδους προβλήματα δεδομένου ότι οι ευρωπαίοι αρνούνται να υποστούν απομείωση των χορηγηθέντων δανείων στην Ελλάδα και προσανατολίζονται στην χρονική επιμήκυνση του χρόνου αποπληρωμής και σε μείωση των επιτοκίων , κάτι που δύσκολα θα καταστήσει το ελληνικό δημόσιο χρέος βιώσιμο.

4. Η ελληνική κυβέρνηση, η οποία δεν επιθυμεί πρωτίστως για πολιτικούς λόγους νέα χρηματοδότηση και νέα συμφωνία,  υποστηρίζει ότι μπορεί να καλύψει οποιοδήποτε χρηματοδοτικό κενό το 2015, ακόμη και αυτό που θα προκύψει εάν φύγει το ΔΝΤ. Το χρηματοδοτικό κενό , αν αποχωρήσει το ΔΝΤ και δεν χορηγήσει τις συμφωνηθείσες δόσεις του 2015 θα ανέλθει σε 12,6δις ευρώ+ 7,2 δις ευρώ = 19,8 δις ευρώ, δεδομένου ότι υπάρχουν για το 2015 τέσσερις δόσεις των 1,8 δις ευρώ η κάθε μία. Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι η ύπαρξη ή όχι πρόσθετων χρηματοδοτικών αναγκών του ελληνικού κράτους (πέρα από τα αρχικώς υπολογισθέντα 12,6 δις ευρώ)μεσοπρόθεσμα και το ύψος τους, αποτελούν συνάρτηση των αποτελεσμάτων των stress tests στις τέσσερις μεγαλύτερες ελληνικές τράπεζες  που θα διενεργήσει η ΕΚΤ στα τέλη του τρέχοντος έτους, στο πλαίσιο της διαδικασίας τραπεζικής ενοποίησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και του βαθμού προόδου και των εισπράξεων του προγράμματος αποκρατικοποιήσεων.  Επομένως  οι πόροι στους οποίους υπολογίζει η ελληνική κυβέρνηση είναι τα υπόλοιπα του ΤΧΣ (περίπου 11 δις ευρώ, με την προϋπόθεση να μην χρειασθούν νέα κεφάλαια για το τραπεζικό σύστημα ), με την κεντρική διαχείριση αδρανών ρευστών διαθεσίμων φορέων της γενικής κυβέρνησης, των οποίων η διαχείριση ήταν έως τώρα κατακερματισμένη σε αυτούς, θα καλύψει μέρος των χρηματοδοτικών αναγκών από τον Μάιο του 2014 έως τον Μάιο του 2015, της τάξης των €3 δισ.,  με εκδόσεις ομολόγων . Η επιτυχία  έκδοσης  ομολόγων όπως γίνεται κατανοητό  εξαρτάται από πλήθος παραγόντων και έχει μεγάλη αβεβαιότητα. Επίσης θα αυξήσει και το κόστος δανεισμού δεδομένου ότι αυτό θα υπερβαίνει κατά πολύ το αντίστοιχο κόστος με το οποίο δανείζεται από το ESM.

5.  Υπάρχει μια περαιτέρω δυσκολία για την ελληνική κυβέρνηση  : Η ΕΚΤ, έχει ξεκαθαρίσει  ότι δεν θα δέχεται τα ελληνικά ομόλογα ως ενέχυρα για την παροχή ρευστότητας, εάν η Ελλάδα δεν βρίσκεται σε κάποιο πρόγραμμα με αυστηρή επιτήρηση. Γίνεται αντιληπτό το τεράστιο πρόβλημα που προκύπτει για την απρόσκοπτη συνέχιση της χρηματοδότησης του ελληνικού τραπεζικού συστήματος αν πράγματι συμβεί κάτι τέτοιο.

6. Ένα σενάριο που εξετάζεται και μπορεί να ικανοποιεί όλες τις πλευρές είναι να μετατραπεί το υπόλοιπο του δανείου του ΔΝΤ σε προληπτική γραμμή πίστωσης (Precautionary Credit Line). Έτσι, το Ταμείο δεν θα δώσει άλλα χρήματα παρά μόνο εάν η Ελλάδα αντιμετωπίσει δυσκολίες χρηματοδότησης από την αγορά. Αφού δεν δίνει λεφτά το ΔΝΤ, δεν χρειάζεται να δώσει ούτε η Ευρωζώνη. Δύσκολο σενάριο για να επιβεβαιωθεί .  Η Ελλάδα με τον έμμεσο αυτό  τρόπο θα παραμείνει σε πολύ υψηλότερη επιτήρηση από αυτή των υπολοίπων χωρών,  που δεν θα ονομάζεται Μνημόνιο , αλλά θα απέχει  ελάχιστα από αυτό.

7. Το μόνο σίγουρο, με βάση τα υπάρχοντα δεδομένα, είναι ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει να ευρίσκεται υπό το καθεστώς  υψηλής  επιτήρησης για αρκετό χρονικό διάστημα ακόμη. 

Σχετικά με τις τελευταίες αποφάσεις της ΕΚΤ

Μετά τις τελευταίες κινήσεις της ΕΚΤ πολλά έχουν γραφτεί για τις επιδράσεις που θα έχουν σε διάφορα οικονομικά μεγέθη αλλά και στην οικονομία γενικότερα. Όμως συχνά λησμονείται η αναφορά στον βασικό στόχο της ασκούμενης νομισματικής πολιτικής σε αυτή τη συγκυρία. Ο στόχος της ΕΚΤ, άλλωστε είναι ο μόνος και απορρέει  ευθέως από το καταστατικό της είναι ο έλεγχος του πληθωρισμού , το ύψος του οποίου θα πρέπει να βρίσκεται γύρω από το 2,0%.  Με δεδομένο ότι διαπιστώνεται συνεχή μείωση του πληθωρισμού  στην ευρωζώνη, την τελευταία περίοδο, μάλιστα στα όρια του αντιπληθωρισμού (0,3 τον Αύγουστο 2014) αλλά με πολλές χώρες-μέλη να καταγράφουν ήδη αρνητικό πληθωρισμό, η θορυβηθείσα από τις εξελίξεις  ΕΚΤ, αποφάσισε σειρά μέτρων για να επαναφέρει τον πληθωρισμό στο στόχο του 2,0%.


Γραφική Παράσταση 1.


   
Πηγή: EUROSTAT

 Πρόκειται για μια δύσκολη και επίμονη προσπάθεια η οποία θα διαρκέσει αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα, χωρίς βεβαίως, τα αποτελέσματα να θεωρούνται εξασφαλισμένα.

 Οι εκτιμήσεις της ίδιας της ΕΚΤ,( Mario Draghi, President of the ECB, Introductory statement to the press conference (with Q&A) Frankfurt am Main, 4 September 2014) δείχνουν τη δυσκολία του εγχειρήματος : για το 2014 υπολογίζουν τον ετήσιο  HICP πληθωρισμό στο 0,6%, το 2015 στο 1,1% και το 2016 στο 1,4% (πριν από τη λήψη των νέων μέτρων). Δηλαδή μετά από σχεδόν δυόμιση έτη ο πληθωρισμός θα βρίσκεται ακόμη κάτω από το επιδιωκόμενο στόχο. Τώρα με τα νέα μέτρα η ΕΚΤ ελπίζει σε γρηγορότερη αύξηση του πληθωρισμού.

Οι αντιπληθωριστικές προσδοκίες που φαίνεται να έχουν αρχίσει να εμπεδώνονται στους καταναλωτές  εκείνων των χωρών της  Ευρώπης που δεν έχουν υποστεί σε σημαντικό βαθμό τις συνέπειες της ακολουθούμενης οικονομικής πολιτικής καθώς και η αδυναμία των καταναλωτών των υπολοίπων χωρών που έχουν υποστεί δραστικό  περιορισμό της καταναλωτικής τους δυνατότητας για τους ίδιους λόγους, συνθέτουν ένα εκρηκτικό μίγμα που δυναμιτίζει τις προσπάθειες της ΕΚΤ. Δίχως άλλο ο σχηματισμός αντιπληθωριστικών προσδοκιών (με απλά λόγια οι καταναλωτές δεν αγοράζουν επειδή έχουν την πεποίθηση ότι οι τιμές θα συνεχίσουν να μειώνονται) αποτελεί ένα πρόβλημα δύσκολο να ξεπερασθεί διότι δημιουργεί τις συνθήκες της παγίδας ρευστότητας, εξουδετερώνοντας το σύνολο των νομισματικών παρεμβάσεων. Άλλωστε έχουμε ζήσει στο πρόσφατο παρελθόν παρόμοιες εξελίξεις στην Ιαπωνία και τις μεγάλες προσπάθειες που ακόμη και σήμερα μετά από περίοδο σχεδόν 20 χρόνων να ξεφύγει από το φάντασμα του αντιπληθωρισμού.

 Γεγονός αναμφισβήτητο είναι ότι η ΕΚΤ άργησε να λάβει τα απαραίτητα μέτρα για την αντιμετώπιση του φαινομένου κάτι που στην οικονομία πάντοτε « πληρώνεται»  με μεγαλύτερο κόστος είτε γιατί τα μέτρα θα πρέπει να είναι μεγαλύτερης έντασης , είτε για τι ο χρόνος παρέμβασης θα είναι μεγαλύτερος .

Παρά την αργοπορία όμως τα μέτρα κινούνται προς την σωστή κατεύθυνση . Βεβαίως , όμως , ακόμη και σήμερα υπάρχουν πολλοί  οικονομολόγοι οι οποίοι υποστηρίζουν ότι  για μια ακόμη φορά ο Μάριο Ντράγκι δεν κατάφερε να παραδώσει ολοκληρωμένο πρόγραμμα  «ποσοτικής  χαλάρωσης» (,QE ή "quantitative easing" ) δηλαδή μαζικές αγορές κρατικών ομολόγων που θα αντιστοιχούσαν με επιδιόρθωση των προωθητικών πυραύλων της οικονομίας της ευρωζώνης. Αντ' αυτού, ο διοικητής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ανακοίνωσε εφαρμογή "ABS" και "CBPP3" – δηλαδή προγράμματα αγορών τιτλοποιημένων ενυπόθηκων χρεογράφων και καλυμμένων ομολόγων. Όλες οι ενδείξεις δείχνουν ότι το ζήτημα έχει παραμείνει ανοικτό για το προσεχές μέλλον και ειδικά μετά τις πρώτες αξιολογήσεις για την αποτελεσματικότητα των ληφθέντων μέτρων. Μάλιστα ο ίδιος ο πρόεδρος της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι παραδέχτηκε ότι το ζήτημα της «ποσοτικής  χαλάρωσης», συζητήθηκε στο ΔΣ της τράπεζας και ορισμένοι κεντρικοί τραπεζίτες τάχθηκαν υπέρ της εφαρμογής της και άλλοι όχι με το γνωστό αποτέλεσμα. Δεν πρέπει να θεωρείται καθόλου τυχαίο γεγονός ότι η  Deutsche Bank προειδοποιεί με  έκθεση της (05.08.2014) ότι ένα τέτοιο πρόγραμμα θα είναι λιγότερο αποτελεσματικό στην Ευρωζώνη από ό,τι στις ΗΠΑ.

Ο διοικητής της ΕΚΤ άφησε να εννοηθεί, ωστόσο, ότι τρέφει μεγάλες ελπίδες για την αποτελεσματικότητα του προγράμματος ABS .

 Υπάρχουν, παρόλα αυτά, πολλοί οικονομολόγοι που παραμένουν σκεπτικιστές όσον αφορά την αποτελεσματικότητα του προγράμματος Abs, ειδικά σε αυτό που είναι το ζητούμενο, στην πραγματική οικονομία. Η αγορά Abs έχει σχεδιαστεί για να μεταφέρει τον κίνδυνο που περιέχεται στα «πακέτα των δανείων» από το τραπεζικό σύστημα στην ΕΚΤ, στοιχείο που στην θεωρία θα ελευθέρωνε πόρους από τις τράπεζες και που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για νέα δάνεια σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Φυσικά δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι τα τραπεζικά ιδρύματα θα αποφασίσουν να αυξήσουν τα δάνεια πάνω από όλα επειδή χρειάζεται να αυξήσουν και τα βασικά εγγυητικά κεφάλαια σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο. Επίσης η αγορά Abs στην Ευρώπη είναι σχετικά περιορισμένη : κυμαίνεται περίπου 1,2 τρις ευρώ, αλλά αν αφαιρεθούν οι εκδόσεις εκτός του χώρου του ευρώ μειώνονται σε 885 δις ευρώ. Αν από αυτά αφαιρεθούν όσα χρησιμοποιούνται ως ενέχυρα για δανειοδότηση από την ΕΚΤ, η δευτερογενής αγορά των Abs ανέρχεται σε περίπου 250 δις ευρώ( σύμφωνα με τα στοιχεία της JP. Morgan) λίγο λιγότερο από το 2,6% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ, γεγονός που πιθανότατα δεν είναι αρκετό για να έχει σοβαρές επιδράσεις στην πραγματική οικονομία.

 Αν και η ΕΚΤ θα κοιτάξει να αγοράσει απλά και διαφανή προϊόντα, σε αυτά θα περιλαμβάνονται και χρεόγραφα με αντίκρισμα σε στεγαστικά δάνεια. Κι αυτό θα διευρύνει πολύ τα σύνολο των διαθέσιμων ενεργητικών. Παράλληλα η ΕΚΤ, θα εξαναγκαστεί να προβεί σε αγορά των μακροπρόθεσμων πιστωτικών εργαλείων αυτής της μορφής τα οποία βεβαίως έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο. Συγκεκριμένα ο Μ.. Ντράγκι δήλωσε ότι η ΕΚΤ θα αγοράζει και πιο ριψοκίνδυνα πακέτα "mezzanine", (πρόκειται για υβριδικά πιστωτικά εργαλεία  τα οποία δίνουν τη δυνατότητα στον δανειστή να μετατρέψει τα δάνεια σε μετοχικό κεφάλαιο όταν η επιχείρηση δεν μπορεί να αποπληρώσει τα χρέη της συνολικά ή κατά ένα μέρος) με ελαφρώς αυξημένο κίνδυνο, εφόσον έχουν εγγυήσεις. Κι αυτό είναι πολύ σημαντικό.

Βεβαίως η  ΕΚΤ δεν επιδιώκει να αναλάβει  υπερβολικό ρίσκο στον ισολογισμό της επεκτείνοντας το ενεργητικό της. Αυτό είναι ένα τεράστιο λάθος διότι ουδέποτε μια Κεντρική Τράπεζα κινδυνεύει να πτωχεύσει .Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία το ενεργητικό της ΕΚΤ στο τέλος του 2012 είχε ανέλθει σε 3,04 τρις ευρώ. Ο δανεισμός των τραπεζικών ιδρυμάτων, της ζώνης του ευρώ, την ίδια περίοδο ήταν 1,131 τρις ευρώ (1,047 τρις ευρώ οι Μακροχρόνιες Αναχρηματοδοτήσεις από το πρόγραμμα που λειτουργούσε τότε). Τον Αύγουστο του 2014 , το ενεργητικό της ΕΚΤ μειώθηκε στα 2,02 τρις ευρώ και αντίστοιχα ο δανεισμός προς τα τραπεζικά ιδρύματα της ζώνης του ευρώ, μειώθηκε στα 533,5 δις ευρώ. Με τα νέα μέτρα υπολογίζεται ότι η αύξηση του ενεργητικού της ΕΚΤ θα πλησιάσει πάλι τα 3,0 τρις ευρώ. Αναφέρω απλά ότι το ενεργητικό της FED των ΗΠΑ, με σαφώς μικρότερο ΑΕΠ από την ΕΕ ανέρχεται σε 4,4 τρις ευρώ (5,7 τρις δολάρια).

Όλες οι ενδιάμεσες επιδράσεις , πχ. μείωση της αξίας του ευρώ, αύξηση της αξίας των στοιχείων του ενεργητικού, μείωση του κόστους χρήματος για το τραπεζικό σύστημα, θα πρέπει να εκτιμηθούν με βάση την επίτευξη του κύριου στόχου : την αύξηση του πληθωρισμού.  

 

Το Σεπτέμβριο αρχίζουν οι δημοπρασίες του προγράμματος TLTRO



Η ΕΚΤ σύμφωνα με το πρόγραμμα TLTRO σχεδιάζει να διαθέσει στις ευρωπαϊκές τράπεζες μέχρι το τέλος του έτους 400 δις ευρώ. Αυτό θα πραγματοποιηθεί μέσω δύο δημοπρασιών , η πρώτη θα πραγματοποιηθεί τις 18 Σεπτεμβρίου 2014 και η δεύτερη τον Δεκέμβριο. Η λήξη του προγράμματος είναι ο Σεπτέμβριος του 2018. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς, αν εξαντληθούν και τα 400 δις ευρώ, η κατανομή τους ανά χώρα (στις τράπεζες που μπορούν να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα) παρουσιάζεται στον Πίνακα 1. Οι υπολογισμοί έγιναν με βάση το μοναδικό κριτήριο: ανώτερο ύψος 7% των χορηγήσεων (εκτός αυτών προς τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και τα στεγαστικά δάνεια) που είχαν δοθεί μέχρι τις 30 Απριλίου 2014.


Πίνακας  1

Βλέπουμε ότι στις τρεις μεγάλες οικονομίες αναλογεί η μερίδα του λέοντος. Οι πόροι όπως είναι γνωστό, δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την χορήγηση στεγαστικών δανείων, την αγορά χρηματοπιστωτικών εργαλείων ,και την αγορά κρατικών ομολόγων. Αν παρόλα αυτά χρησιμοποιηθούν θα πρέπει να επιστραφούν στην ΕΚΤ  το Σεπτέμβριο του 2016.Το επιτόκιο θα είναι 10 μονάδες βάσης από το ισχύον βασικό επιτόκιο  αναχρηματοδότησης , που είναι σήμερα 0,15% , άρα θα είναι 0,25%.

Για τις επόμενες  δημοπρασίες ο μηχανισμός θα είναι πιο σύνθετος. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό της ΕΚΤ προβλέπονται δύο περίοδοι : η πρώτη, τις 30 Απριλίου 2015 (και σε  αυτή, το κριτήριο θα είναι πάλι το ύψος των τραπεζικών χορηγήσεων του τέλους 2014) και μια δεύτερη το Σεπτέμβριο 2016 που θα έχει περισσότερο χαρακτήρα αξιολόγησης της μέχρι εκείνου του χρονικού σημείου διαμορφωθείσας κατάστασης. Τα τραπεζικά ιδρύματα που θα αξιολογηθούν ότι έχουν ανταποκριθεί στο σχέδιο της ΕΚΤ θα μπορούν να λάβουν περαιτέρω πόρους για την αύξηση των χορηγήσεων στην πραγματική οικονομία..  
Σύμφωνα με τις υπάρχουσες προβολές των δεδομένων υπολογίζεται ότι η προσφορά χρήματος μέσω του  TLTRO, μπορεί να κινηθεί από 442 δις ευρώ μέχρι 894 δις ευρώ. Βεβαίως όλα τα παραπάνω αποτελούν υποθέσεις , διότι υπάρχει μεγάλη πιθανότητα τα τραπεζικά ιδρύματα να μην ανταποκριθούν στο σχέδιο της ΕΚΤ. Άλλωστε αυτό αποτελεί ίσως το πιο αδύνατο σημείο του σχεδίου της ΕΚΤ: η προσπάθεια χορήγησης ρευστότητας μόνο μέσω του τραπεζικού συστήματος τη στιγμή που το ίδιο βρίσκεται σε φάση απομόχλευσης , έχει ανάγκη αύξησης της φερεγγυότητας του, με τον βραχνά των stress test μπροστά του και την οικονομία στην ευρωζώνη  να βρίσκεται σε στασιμότητα με αρνητική τάση.

Αναφορικά με την Ελλάδα, είναι δύσκολο να προβλέψουμε ότι οι τέσσερις συστημικές τράπεζες θα προχωρήσουν σε σημαντική απορρόφηση των συγκεκριμένων πόρων με δεδομένη την κατάσταση της ελληνικής οικονομίας και την υπάρχουσα ζήτηση από δραστηριότητες της παραγωγικής οικονομίας  που στηρίζονται σε επιχειρήσεις που διαθέτουν τα απαραίτητα πιστοληπτικά κριτήρια. Μάλιστα όταν, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΤτΕ, ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής της συνολικής χρηματοδότησης του εγχώριου ιδιωτικού τομέα, τον Ιούλιο του 2014, διαμορφώθηκε στο -3,7%, από -3,5% τον προηγούμενο μήνα. Η καθαρή ροή της συνολικής χρηματοδότησης προς τον εγχώριο ιδιωτικό τομέα ήταν αρνητική κατά 1.160 εκατ. ευρώ (Ιούλιος 2013: αρνητική καθαρή ροή 855 εκατ. ευρώ). Ειδικά η καθαρή ροή της χρηματοδότησης προς τις επιχειρήσεις, τον Ιούλιο του 2014, ήταν αρνητική κατά 707 εκατ. ευρώ (Ιούλιος 2013: αρνητική καθαρή ροή 482 εκατ. ευρώ) και ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής διαμορφώθηκε σε -4,9%, από -4,7% τον Ιούνιο του 2014. Ειδικότερα, ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής της χρηματοδότησης των μη χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων διαμορφώθηκε σε -4,8%, από -4,7% τον προηγούμενο μήνα και η καθαρή ροή της χρηματοδότησής τους ήταν αρνητική κατά 465 εκατ. ευρώ (Ιούλιος 2013: αρνητική καθαρή ροή 449 εκατ. ευρώ). Ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής της χρηματοδότησης των ασφαλιστικών επιχειρήσεων και των λοιπών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων διαμορφώθηκε σε -7,4%, τον Ιούλιο του 2014, από -4,1% τον προηγούμενο μήνα.
Επίσης σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΚΤ, ο τομέας ο οποίος έχει κυριολεκτικά καταρρεύσει ωθώντας την ανεργία στα ύψη είναι ο κατασκευαστικός τομέας στον οποίο οι περιφερειακές χώρες του Νότου (κυρίως η Ισπανία και η Ελλάδα) στήριζαν σε μεγάλο βαθμό την απασχόληση του πληθυσμού τους. Ο αποκλεισμός από την χρηματοδότηση,  του τόσο σημαντικού για την απασχόληση των χωρών του Νότου, τομέα , επίσης επαυξάνει την εκτίμησή μας ότι δύσκολα οι ελληνικές τράπεζες θα απορροφήσουν το μέγιστο του αναλογούντος ποσού.
 

Subscribe to this RSS feed