Το σπίτι που σχεδίασε το διάσημο αρχιτεκτονικό γραφείο Etereo για Έλληνα εφοπλιστή μετατρέπεται σε ένα συναρπαστικό ταξίδι στην Ανατολή με μαροκινά ψηφιδωτά, ινδικά χρώματα και γυαλί Μουράνο.
Αρκεί να περάσει κανείς το κατώφλι του Palazzo Ca’ Donà και η Βενετία βρίσκει άλλη μορφή. Δωμάτιο με δωμάτιο, ξεδιπλώνονται τα χρώματα της Ινδίας, τα ψηφιδωτά του Μαρόκου, ένα χαμάμ, ένα γαλλικό μπουντουάρ και ένα κινεζικό σαλόνι. Ο στιλβωμένος ορείχαλκος λαμποκοπά, η φλεβωτή πέτρα αιχμαλωτίζει το φως και το γυαλί του Μουράνο κρέμεται σαν άνθος. Η Orbita, μια έκθεση τέχνης και συλλεκτικού design, απλώνεται σε αυτή την κατοικία του 17ου αιώνα στο Μεγάλο Κανάλι, στη συνοικία Σάντα Κρότσε, ανάμεσα στο Ca’ Pesaro και το Ίδρυμα Prada. Άνοιξε στις 11 Σεπτεμβρίου και διαρκεί έως τις 3 Οκτωβρίου, με ελεύθερη είσοδο κατόπιν προηγούμενης κράτησης.
Πίσω από την Orbita βρίσκεται το Etereo, ένα στούντιο αρχιτεκτονικής και εσωτερικού σχεδιασμού που ιδρύθηκε στο Ντουμπάι το 2017 από τους αρχιτέκτονες Stefania Digregorio και Μikro Sala Tenna και έχει πλέον έδρα και στο Μιλάνο. Το ίδιο το στούντιο την περιγράφει ως «ούτε έκθεση, ούτε φουάρ, ούτε showroom. Θα ήταν κρίμα να μην ανοίξουμε τις πόρτες αυτής της κατοικίας, ενός τόσο σύνθετου έργου, κι έτσι επινοήσαμε την Orbita», είπαν οι αρχιτέκτονες. «Αξιοποιούμε το σπίτι τη μοναδική στιγμή που είναι ακόμη δικό μας αλλά ήδη ολοκληρωμένο, προτού το παραδώσουμε στον ιδιοκτήτη, που θα το κατοικήσει και θα το κάνει δικό του. Μετά, δεν θα μπορεί πια να το επισκεφθεί κανείς».
Το παλάτσο του Έλληνα εφοπλιστή
«Δεν μπορούμε να πούμε το όνομα, λυπάμαι», είπαν οι αρχιτέκτονες. «Είναι μυστικό.» Για το ίδιο το κτίριο ήταν πιο ομιλητικοί. «Πρόκειται για ένα παλάτσο του 17ου αιώνα, που με τα χρόνια υπέστη πολλές άσχημες ανακαινίσεις», εξήγησαν. «Το επαναφέραμε στην κομψότητα και τη μεγαλοπρέπεια. Ό,τι βλέπετε το έχουμε σχεδιάσει εμείς. Είχε ανακαινιστεί με πολύ φτηνό τρόπο, με πολύ απλά κεραμικά, γι’ αυτό βγάλαμε τα πάντα και ξανασχεδιάσαμε ολοκληρωτικά το παλάτσο, κρατώντας τους κοινούς χώρους σε βενετσιάνικο ύφος». Ορισμένα υπάρχοντα στοιχεία, όπως οι ξύλινες δοκοί των δαπέδων, διατηρήθηκαν και αποκαταστάθηκαν.
Η αντίθεση δίνει στην Orbita τον παλμό της
Ένα παλάτσο φορτωμένο με αιώνες ιστορίας, με τα παράθυρά του ανοιχτά στο Μεγάλο Κανάλι, φιλοξενεί design απολύτως σημερινό. Τα έργα τέχνης και design εκτείνονται από τον 19ο αιώνα έως σήμερα, και επειδή η πλατφόρμα θα μετακομίζει κάθε χρόνο σε νέα κατοικία, αυτή η συνάντηση παλιού και νέου προορίζεται να ταξιδέψει σε κοινό πολύ πέρα από τη Βενετία. Πρώτα ήρθε η ιστορία, εξήγησαν οι Ντιγκρεγκόριο και Σάλα Τένα. «Φανταστήκαμε έναν έμπορο της Βενετίας που γυρίζει τον κόσμο και συλλέγει στα ταξίδια του εμπειρίες, υλικά, έργα τέχνης και αντικείμενα, και τα φέρνει πίσω στο σπίτι του», είπαν. «Αυτός ο χαρακτήρας είναι πολύ κοντά στην προσωπικότητα του ιδιοκτήτη, γιατί κι εκείνος ταξιδεύει σε όλο τον κόσμο, αγοράζοντας και συλλέγοντας». Ένα μέρος της μυθοπλασίας είναι πραγματικότητα. Μια αντίκα πόρτα που βρήκε ο ιδιοκτήτης σε ένα από τα ταξίδια του λειτουργεί πλέον ως είσοδος του λουτρού στη βεράντα.
«Σε κάθε δωμάτιο δώσαμε ένα θέμα», είπαν οι αρχιτέκτονες, «οπότε πρόκειται πραγματικά για ένα ταξίδι στον κόσμο». Ελληνικό δωμάτιο δεν υπάρχει. «Είναι ένας Βενετσιάνος έμπορος και ακολουθήσαμε τις στάσεις αυτού του υποθετικού εμπόρου, οπότε η διαδρομή ξεκινά από τη Βενετία και κατευθύνεται προς την Ανατολή». Όποιος την ακολουθήσει βλέπει το παλάτσο να γίνεται άτλαντας. Οι πόρτες ανοίγουν η μία μετά την άλλη σε διαφορετικούς πολιτισμούς, και το χρώμα περνά από τις πλούσιες αποχρώσεις της Ινδίας στις υποβλητικές ατμόσφαιρες της Αφρικής.
Στο μαροκινό δωμάτιο, χειροποίητα ψηφιδωτά φτιαγμένα στο Μαρόκο παραπέμπουν στην περίτεχνη γεωμετρία της Ben Youssef Madrasa στο Μαρακές, ενώ νέες νωπογραφίες του ζωγράφου Τζιο Μπρεσάνα βάζουν σε διάλογο το παρελθόν με το παρόν πάνω στους τοίχους. «Για κάθε δωμάτιο μελετήσαμε τα στιλ εξονυχιστικά», είπαν οι ιδρυτές του στούντιο. Το αποτέλεσμα περιέγραψε η επικεφαλής γραφείου δημοσίων σχέσεων Αλέσια Ριτσέτο, της οποίας η εταιρεία στο Μιλάνο συνέβαλε στη διοργάνωση. «Έχουν επιμεληθεί τα πάντα, από τον σχεδιασμό του terrazzo στα μέτρα του χώρου μέχρι τα μάρμαρα και την ταπετσαρία», είπε.
Orbita, το νέο πολιτιστικό project της Etereo
Το Etereo επιμελήθηκε την έκθεση με την ιδρύτρια της Nilufar Gallery, Νίνα Γιασάρ, η οποία άνοιξε τη γκαλερί της στο Μιλάνο το 1979. «Επιλέξαμε σχεδόν όλα τα κομμάτια μαζί», είπαν οι αρχιτέκτονες. Η συμβολή της Nilufar περιλαμβάνει την πολυθρόνα Casa e Giardino του αρχιτέκτονα Τζιο Πόντι, σύμβολο του μοντερνισμού του 20ού αιώνα, και ένα κρεβάτι από τη σειρά Rising Sun της σχεδιάστριας Γκαμπριέλα Κρέσπι, από ρατάν, μπαμπού και στιλβωμένο ορείχαλκο. Εκπροσωπούνται επίσης η Βρετανίδα σχεδιάστρια Μπέθαν Λόρα Γουντ, γνωστή για τον πλούσιο χρωματισμό της, ο Ινδός σχεδιαστής Βικράμ Γκογιάλ, που δουλεύει τον ορείχαλκο με χειροποίητες τεχνικές, και οι σχεδιαστές Οζάνα Βισκόντι, Αλέγκρα Χικς και Ίκο Παρίζι, μαζί με γυαλί Μουράνο του οίκου Venini.
Η Brun Fine Art του Μιλάνου προσθέτει πίνακες, γλυπτά και κεραμικά των καλλιτεχνών Λούτσιο Φοντάνα και Φάουστο Μελότι, του γεννημένου στη Βενετία ζωγράφου Φραντσέσκο Αγιέτς και των κεραμιστών Πιέτρο Μελάντρι και Κάρλο Τσάουλι, καθώς και ένα επιχρυσωμένο μπρούντζινο γλυπτό του 1962 του γλύπτη Τζιο Πομοντόρο. Η Ριτσέτο σημείωσε ότι η παρουσίαση είναι προσωρινή: «Η Orbita είναι ένα pop-up εγχείρημα».
Τα έργα του γλύπτη Μασιμιλιάνο Πελέτι, που έμαθε τη λάξευση του μαρμάρου από τον παππού του στην Πιετρασάντα και αργότερα σπούδασε φιλοσοφία, συναντά κανείς από δωμάτιο σε δωμάτιο. Δουλεύει με έγχρωμες πέτρες της οικογένειας του όνυχα (onyx) και όχι με μάρμαρο, ενώ ορισμένους ογκόλιθους τους συνθέτει ο ίδιος με ειδικές ρητίνες. Οι κλασικές, ελληνιστικής έμπνευσης μορφές του ραγίζουν από τις φλέβες της πέτρας, που προέρχεται από το Μεξικό, τη Βολιβία, την Τουρκία και τη Μέση Ανατολή. «Ενώνω μια ολόκληρη σειρά από γεωλογικές, γεωγραφικές αλλά και πολιτισμικές ζώνες, δημιουργώντας ένα ενιαίο αποτέλεσμα», είπε.
Ανάμεσα στα έργα του συγκαταλέγεται ένα μακρύ, γυαλιστερό τραπέζι που θυμίζει επιφάνεια νερού, και από πάνω του κρέμεται ένα φωτιζόμενο έργο από γυαλί Μουράνο του σχεδιαστή Κρίστιαν Πελιτσάρι, ο οποίος εγκατέλειψε τη μόδα για το γυαλί και έκανε το καλλιτεχνικό του ντεμπούτο στο Nomad Capri τον Ιούλιο του 2022. Σε μια πόλη χτισμένη πάνω σε λιμνοθάλασσα, ο συνδυασμός δεν χρειάζεται εξήγηση. Το γυαλί χρειάστηκε τρεις με τέσσερις μήνες για να ολοκληρωθεί, με κάθε στοιχείο να κατασκευάζεται ένα προς ένα. «Πήγα στο σπίτι ενός φίλου και πάνω στο τραπέζι υπήρχε ένα μεγάλο λουλούδι κουρκουμά. Δεν είχα ξαναδεί ποτέ κάτι τέτοιο», είπε. «Μετά πήγα στη Βενετία και, μαζί με τον μάστορα, προσπαθήσαμε να το ανακαλύψουμε μέσα από έναν νέο συνδυασμό χρωμάτων».
Στο ινδικό δωμάτιο, το ασήμι και το γυαλί αστράφτουν. Η σχεδιάστρια Désirée Mejer, δημιουργική διευθύντρια του ατελιέ Von Pelt, παρουσιάζει τρία κομμάτια για τη Nilufar, φτιαγμένα από vintage επάργυρα αντικείμενα και στοιχεία πολυελαίων του Μουράνο που είχαν περάσει από τη μόδα. Η μιλανέζικη καλλιτεχνική συλλογικότητα AnotherView μετατρέπει τους τοίχους σε παράθυρα που ακολουθούν μία και μόνη θέα στη διάρκεια 24 ωρών. Από έναν βενετσιάνικο τοίχο, κανείς αγναντεύει την πλατεία Τζεμάα ελ Φνά στο Μαρακές, σε ένα έργο φτιαγμένο ειδικά για το παλάτσο, αλλά και την Τζαϊπούρ την ώρα του φεστιβάλ των μουσώνων Teej. «Αυτή είναι η πρώτη διοργάνωση της Orbita και η πρώτη φορά που οργανώνουμε μια τέτοια έκθεση», είπαν οι αρχιτέκτονες.
Η πλατφόρμα δεν θα μείνει στη Βενετία. «Η Orbita ακολουθεί την τροχιά των έργων του Etereo», πρόσθεσαν. «Οι νέες διοργανώσεις θα γίνουν σε άλλα ακίνητα που θα ολοκληρώσουμε τα επόμενα χρόνια, οπότε κάθε χρόνο η Orbita θα αλλάζει τοποθεσία». Όταν ρωτήθηκαν αν έχουν ήδη κατά νου προορισμούς, απάντησαν ότι έχουν, αλλά δεν θέλουν να το αποκαλύψουν.
Η Orbita παίρνει μία ιδέα και την υλοποιεί με συνέπεια ως το τέλος. Το σπίτι είναι το θέμα, η δεξιοτεχνία ο λόγος για να το επισκεφθεί κανείς, και το κοινό βλέπει μια κατοικία σε μια στιγμή που δεν θα επαναληφθεί. Η πρώτη διοργάνωση γίνεται στη Βενετία, μια πόλη που χτίστηκε πάνω στο εμπόριο και τα ταξίδια, σε ένα θαυμάσια ανακαινισμένο παλάτσο στο Μεγάλο Κανάλι. Το κανάλι κουβαλούσε κάποτε τα εμπορεύματα και τις ιδέες που τώρα συγκεντρώνουν αυτά τα δωμάτια. Όταν οι πόρτες κλείσουν στις 3 Οκτωβρίου, ο ιδιοκτήτης θα μετακομίσει. Η Orbita όμως θα συνεχίζει την τροχιά της.
Photo by Umberto Santoro