Πίσω από τη νέα βιβλιοθήκη που δημιούργησε η βραβευμένη τραγουδίστρια, στη θρυλική Livraria Lello στην Πορτογαλία, κρύβεται κάτι πολύ περισσότερο από μια πρωτοβουλία μιας ποπ σταρ.
Ανάμεσα στα ξυλόγλυπτα ράφια και την εμβληματική κατακόκκινη σκάλα της Livraria Lello, στο Πόρτο, (ένα από τα ομορφότερα βιβλιοπωλεία του κόσμου), οι επισκέπτες συναντούν πλέον έναν καινούργιο χώρο. Πρόκειται για τη Manifesto Library, μια μόνιμη συλλογή εκατό βιβλίων που δημιούργησε η Dua Lipa σε συνεργασία με το Service95, την εκδοτική και πολιτιστική πλατφόρμα που ίδρυσε η ίδια.
Η μεγάλη ιδέα πίσω από τη Manifesto Library
Η νέα βιβλιοθήκη, η οποία εγκαινιάστηκε στις 27 Ιουνίου, αποτελεί την πρώτη φυσική επέκταση του Service95 Book Club. Πίσω από αυτήν, όμως, κρύβεται μια ιστορία που ξεπερνά κατά πολύ μια ακόμη πρωτοβουλία μιας διάσημης ποπ σταρ. «Ένας χώρος», όπως έχει πει η ίδια, «αφιερωμένος σε βιβλία που αμφισβητούν την εξουσία, αντιστέκονται στη λογοκρισία και ενισχύουν τις φωνές που άλλοι επιδιώκουν να φιμώσουν». Η σχέση της Dua Lipa με την ανάγνωση ξεκίνησε πολύ πριν από τη μουσική της καριέρα. Η ίδια έχει μιλήσει αρκετές φορές για τις επισκέψεις της σε βιβλιοπωλεία μαζί με τη μητέρα της, καθώς και για την επιρροή του παππού της, ιστορικού από το Κόσοβο, ο οποίος της μετέδωσε την αγάπη για την ιστορία και τη γνώση. Ακόμη και σήμερα, μέσα στους απαιτητικούς ρυθμούς των περιοδειών της, ταξιδεύει πάντοτε με βιβλία στις αποσκευές της, αντιμετωπίζοντας την ανάγνωση ως έναν τρόπο να αποσυνδέεται από τη διαρκή έκθεση της δημόσιας ζωής.
Από αυτήν ακριβώς τη συνήθεια γεννήθηκε το Service95, μια πλατφόρμα που ξεκίνησε ως ενημερωτικό δελτίο με προτάσεις για βιβλία, ταξίδια, πολιτισμό και κοινωνικά ζητήματα. Λίγο αργότερα ακολούθησε το Service95 Book Club, όπου κάθε μήνα η Dua Lipa επιλέγει ένα βιβλίο, συνομιλεί με τον συγγραφέα του και προσκαλεί τους αναγνώστες σε μια ευρύτερη συζήτηση γύρω από τα θέματα που αναδεικνύει. Η πρωτοβουλία της εντάσσεται σε μια ευρύτερη αλλαγή που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια στον εκδοτικό κόσμο. Οι λέσχες ανάγνωσης που δημιουργούν προσωπικότητες με μεγάλη επιρροή στα μέσα ενημέρωσης και στα κοινωνικά δίκτυα έχουν εξελιχθεί σε σημαντικό παράγοντα της αγοράς του βιβλίου. Η αρχή έγινε πριν από σχεδόν τρεις δεκαετίες με τη λέσχη ανάγνωσης της Oprah Winfrey, ενώ ακολούθησαν οι περιπτώσεις της ηθοποιού Emma Watson και του μοντέλου Kaia Gerber.
BookTok: η κοινότητα που αλλάζει την αγορά του βιβλίου
Την ίδια περίοδο, η κοινότητα του BookTok απέδειξε ότι ακόμη και μια πλατφόρμα σύντομων βίντεο μπορεί να οδηγήσει εκατομμύρια νέους ανθρώπους στα βιβλία. Παλαιότερα μυθιστορήματα επέστρεψαν στις λίστες των ευπώλητων βιβλίων, εκδοτικοί οίκοι άρχισαν να παρακολουθούν στενά τις αναγνωστικές τάσεις που γεννιούνται στα κοινωνικά δίκτυα και πολλά βιβλιοπωλεία δημιούργησαν ειδικά τμήματα αφιερωμένα στις επιλογές του BookTok. Η Dua Lipa αποτελεί μέρος αυτής της νέας γενιάς δημιουργών που χρησιμοποιούν τη δημόσια επιρροή τους για να καλλιεργήσουν την αγάπη για το βιβλίο. Η δική της προσέγγιση, ωστόσο, διαφέρει σε ένα ουσιαστικό σημείο. Ενώ προβάλλει νέους τίτλους, επιχειρεί να δημιουργήσει έναν πραγματικό τόπο συνάντησης για αναγνώστες και συγγραφείς. Δύσκολα θα μπορούσε να βρεθεί καταλληλότερος χώρος από τη Livraria Lello. Το ιστορικό βιβλιοπωλείο λειτουργεί από το 1906 και συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα πολιτιστικά τοπόσημα της Πορτογαλίας.
Η νεογοτθική πρόσοψη, η εντυπωσιακή ξύλινη σκάλα, τα περίτεχνα ξυλόγλυπτα και η πολύχρωμη γυάλινη οροφή έχουν μετατρέψει τον χώρο σε προορισμό για επισκέπτες από ολόκληρο τον κόσμο. Τα τελευταία χρόνια, όμως, η Livraria Lello επιδιώκει να αναδειχθεί σε κάτι περισσότερο από ένα ιστορικό βιβλιοπωλείο. Μέσα από το ίδρυμά της φιλοξενεί εκθέσεις, διαλέξεις και πολιτιστικές δράσεις που προωθούν την ανάγνωση, την κριτική σκέψη και την ελεύθερη ανταλλαγή ιδεών. Η συνεργασία με το Service95 βασίστηκε ακριβώς σε αυτήν την κοινή φιλοσοφία.
Βιβλία που αρνήθηκαν να σωπάσουν
Η Manifesto Library αποτελείται από εκατό βιβλία οργανωμένα σε τέσσερις θεματικές ενότητες: Εξουσία, Έλεγχος, Φωνή και Μνήμη. Πολλά από αυτά έχουν λογοκριθεί, απαγορευτεί ή αποσυρθεί από σχολεία και βιβλιοθήκες σε διαφορετικές περιόδους και χώρες. Άλλα δεν απαγορεύτηκαν ποτέ, όμως αμφισβήτησαν τις κυρίαρχες αντιλήψεις γύρω από τη φυλή, το φύλο, την ταυτότητα, την πολιτική εξουσία και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Στα ράφια της συναντά κανείς έργα όπως το «1984» του George Orwell, «Το δεύτερο φύλο» της Simone de Beauvoir, «Η ιστορία της θεραπαινίδας» της Margaret Atwood, «Οι σατανικοί στίχοι» του Salman Rushdie, καθώς και βιβλία των Milan Kundera, Olga Tokarczuk, Alice Walker και πολλών ακόμη συγγραφέων που σημάδεψαν τον δημόσιο διάλογο της εποχής τους.
Όπως δήλωσε η ίδια η Dua Lipa, η βιβλιοθήκη αυτή είναι «ένα καταφύγιο για βιβλία που εξαφανίστηκαν, για συγγραφείς των οποίων το θάρρος αποκαλύπτει τις δομές της εξουσίας και του ελέγχου και για αναγνώστες που αρνούνται να τους υπαγορεύσουν ποια βιβλία επιτρέπεται να διαβάσουν». Και καταλήγει με μια φράση που συνοψίζει ολόκληρη τη φιλοσοφία της πρωτοβουλίας: «Μερικές φορές, η πιο ανατρεπτική πράξη είναι να διαβάσεις ένα βιβλίο και ύστερα να μιλήσεις γι’ αυτό».
Καθημερινά, χιλιάδες επισκέπτες ανεβαίνουν την εμβληματική κόκκινη σκάλα της Livraria Lello για να θαυμάσουν έναν από τους πιο εντυπωσιακούς χώρους βιβλίου στον κόσμο. Από φέτος υπάρχει ακόμη ένας λόγος να σταθούν λίγο περισσότερο εκεί: να ανακαλύψουν εκατό βιβλία που κάποτε κάποιοι προσπάθησαν να αποσιωπήσουν. Ίσως αυτή να είναι και η πιο ουσιαστική υπενθύμιση της Manifesto Library: ότι κάθε γενιά χρειάζεται χώρους όπου οι ιδέες μπορούν να διαβάζονται, να συζητιούνται και να αμφισβητούνται ελεύθερα.
Εξωτερική φωτογραφία: Dmitri Zotov/Unsplash