Για λίγα λεπτά η 42η λεωφόρος στο Μανχάταν, σταματά να λειτουργεί ως δρόμος και μετατρέπεται σε ένα τεράστιο αστρονομικό σκηνικό.
Οι οδηγοί κατεβαίνουν από τα αυτοκίνητα, τα φανάρια δεν έχουν σημασία και όλοι κοιτούν προς τη Δύση. Τέλη Μαΐου, μέσα Ιουλίου. Τότε είναι που ο δρόμος μετατρέπεται σε κάτι που δεν έχει σχέση με την καθημερινότητά του. Ο ήλιος κατεβαίνει ακριβώς στον άξονα του δρόμου, παγιδευμένος ανάμεσα στους ουρανοξύστες, και για μερικές δεκάδες δευτερόλεπτα η πόλη μοιάζει σχεδιασμένη γι’ αυτή ακριβώς τη στιγμή.
Το φαινόμενο έχει όνομα: Manhattanhenge. Το επινόησε ο αστροφυσικός Neil de Grasse Tyson το 1997, εμπνευσμένος από επίσκεψή του στο Stonehenge όταν ήταν έφηβος. Η αναλογία δεν είναι απλώς ποιητική. Και στις δύο περιπτώσεις, μια ανθρώπινη κατασκευή, ευθυγραμμίζεται με τον ήλιο με τρόπο που κάνει τους ανθρώπους να σταματούν και να κοιτούν προς τα πάνω. Υπάρχει ωστόσο μία διαφορά. Οι νεολιθικοί οικοδόμοι της Αγγλίας ήξεραν τι έκαναν. Οι πολεοδόμοι της Νέας Υόρκης, το 1811 απλώς ήθελαν να βάλουν τάξη στη χαοτική δόμηση του νησιού.
Πώς ένα πλέγμα δρόμων έγινε αστρονομικό όργανο
Η ιστορία ξεκινά εκείνο το 1811. Η Νέα Υόρκη εκείνη την εποχή ήταν ένα χάος στο νότιο τμήμα του νησιού, και οι αρχές αποφάσισαν να επιβάλουν τάξη με ένα ορθογώνιο πλέγμα δρόμων που θα κάλυπτε ολόκληρο το Μανχάταν προς τα βόρεια. Η επιτροπή ανέθεσε στον τοπογράφο John Randel Jr. να χαρτογραφήσει το νησί, και ο Randel πέρασε χρόνια για να το κάνει ιδανικά.
Το πλέγμα δεν ευθυγραμμίστηκε με τον γεωγραφικό Βορρά, αλλά ακολούθησε τη φυσική κατεύθυνση του νησιού -μια κλίση περίπου 29 μοιρών από τον άξονα Ανατολής-Δύσης. Κανείς τότε δεν είχε στο μυαλό του ηλιοστάσια. Αυτή ακριβώς η κλίση δημιουργεί το Manhattanhenge. Αν οι δρόμοι ήταν απολύτως προσανατολισμένοι σε Ανατολή-Δύση, η ευθυγράμμιση θα συνέβαινε στις ισημερίες, όπως γίνεται στο Σικάγο. Λόγω της κλίσης του Μανχάταν, οι ημερομηνίες μετατοπίζονται κοντά στο θερινό ηλιοστάσιο: μία φορά καθώς ο ήλιος «ανεβαίνει» προς αυτό, και μία καθώς «επιστρέφει».
Τι γίνεται το 2026
Φέτος, οι ημερομηνίες για το ηλιοβασίλεμα είναι τέσσερις. Στις 28 Μαΐου, στις 20:14 και στις 29 Μαΐου, στις 20:13, και μετά στις 12 Ιουλίου, στις 20:21 και στις 13 Ιουλίου, στις 20:20. Η διαφορά μεταξύ τους είναι τεχνική αλλά σημαντική για όποιον θέλει να φωτογραφίσει: στον «μισό ήλιο» το κέντρο του ηλιακού δίσκου ευθυγραμμίζεται με τον ορίζοντα, στον «πλήρη ήλιο» ολόκληρος ο δίσκος κάθεται πάνω από τη γραμμή των κτιρίων.
Υπάρχει και το αντίστροφο: το «Reverse Manhattanhenge», ευθυγράμμιση κατά την ανατολή ηλίου κοντά στο χειμερινό ηλιοστάσιο. Για το 2026 έγινε ήδη, στις 11 και 12 Ιανουαρίου γύρω στις 7:15 το πρωί. Λιγότερος κόσμος, πολύ κρύο, ταυτόχρονα όμως και πολύ θεαματικό.
Πού να πάτε αν βρεθείτε στο Μανχάταν
Η 42η είναι η πιο διάσημη επιλογή. Ανάμεσα στα κτίρια περνάει και το Chrysler Building. Η γέφυρα Tudor City Overpass δίνει υπερυψωμένη θέα πάνω από την κυκλοφορία, που εκείνη τη στιγμή θα έχει σταματήσει ούτως ή άλλως από τα πλήθη. Η 34η έχει το Empire State Building στο κάδρο. Λιγότερο συνωστισμένες είναι η 14η και η 23η. Αν θέλεις να αποφύγεις το χάος εντελώς, το Gantry Plaza State Park στο Long Island City, απέναντι από το Μανχάταν, δίνει άποψη από μακριά. Ο ήλιος φαίνεται να κατεβαίνει ανάμεσα στα κενά που δημιουργούν τα κτίρια. Χρειάζεσαι τηλεφακό, αλλά δεν χάνεσαι μέσα στο πλήθος.
Ο Tyson έχει πει ότι αν μελλοντικοί αρχαιολόγοι ανακαλύψουν ερείπια του Μανχάταν μετά από χιλιάδες χρόνια, μπορεί να συμπεράνουν ότι το πλέγμα σχεδιάστηκε για αστρονομική χρήση, ακριβώς όπως εμείς ερμηνεύουμε το Stonehenge. Δεν χρειάζεται να περιμένεις το μέλλον για να το δεις. Συμβαίνει ήδη: μια πόλη που δεν σταματά ποτέ, σταματά για λίγα λεπτά και κοιτά τον ήλιο. Ήδη τώρα, δύο φορές τον χρόνο, δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι κατεβαίνουν στον δρόμο και κοιτούν δυτικά. Η κυκλοφορία μπλοκάρει, οι αστυνομικοί σφυρίζουν, μα κανείς δεν ακούει.
Eισαγωγική φωτογραφία: AFPForum