Δύο πολυκατοικίες που αναδεικνύουν την περιοχή του Παπάγου σε πεδίο δοκιμών για νέα μοντέλα αστικής κατοίκησης.
Ο Δήμος Παπάγου αναδεικνύεται τα τελευταία χρόνια σε έναν από τους πιο ενδιαφέροντες «πειραματικούς» τόπους της Αθηναϊκής αρχιτεκτονικής κατοικίας. Πρόκειται για μια καθαρά προαστιακή περιοχή, με ήπια κλίμακα, πράσινο και οικογενειακό χαρακτήρα, η οποία όμως βρίσκεται σε άμεση γειτνίαση με το κέντρο της Αθήνας -αρκετά κοντά ώστε να λειτουργεί ως πραγματική εναλλακτική διαμονής χωρίς τις συνθήκες πυκνοκατοίκησης του κέντρου. Αυτός ο συνδυασμός, δηλαδή η προσβασιμότητα στην πόλη, η χαμηλή δόμηση και ο ήσυχος χαρακτήρας της γειτονιάς, έχει καταστήσει τον Παπάγο πεδίο δοκιμών για νέα μοντέλα αστικής κατοίκησης, όπου αρχιτεκτονικά γραφεία επιχειρούν να επανεξετάσουν τη σχέση ιδιωτικού και συλλογικού χώρου, την πολυκατοικία ως τυπολογία και τον τρόπο με τον οποίο πολλαπλά νοικοκυριά μπορούν να συνυπάρχουν σε ένα ενιαίο κτίριο χωρίς να θυσιάζουν την αυτονομία τους.
Δύο πρόσφατα έργα στην περιοχή, από διαφορετικά γραφεία και με διαφορετική αφετηρία, συνομιλούν ουσιαστικά μεταξύ τους πάνω σε αυτό ακριβώς το ζήτημα: πώς σχεδιάζεται μια πολυκατοικία σήμερα, όταν οι κάτοικοί της δεν είναι ανώνυμοι αγοραστές διαμερισμάτων αλλά συγκεκριμένες οικογένειες με συγκεκριμένες ανάγκες, σχέσεις και επιθυμία συνύπαρξης. Το Community House των NAMA architects και το Diapason των Creative Architects προσεγγίζουν το ίδιο ερώτημα από δύο διαφορετικές κλίμακες, δύο κατοικίες η πρώτη και έξι η δεύτερη, αποδεικνύοντας ότι ο Παπάγος έχει γίνει γόνιμο έδαφος για πειραματισμό γύρω από τη σύγχρονη πολυκατοικία.
Community House, NAMA architects
Το γραφείο NAMA architects επαναδιαπραγματεύεται τη σύγχρονη αστική κατοίκηση μέσα από ένα υβριδικό μοντέλο συλλογικής ζωής και χωρικής αυτονομίας. Δύο οικογένειες συνυπάρχουν σε ένα ενιαίο κτίριο, όπου η κατακόρυφη συνδεσιμότητα και ένα πλέγμα κοινόχρηστων υπαίθριων χώρων λειτουργούν ως καταλύτες κοινωνικής αλληλεπίδρασης, χωρίς να αναιρούν την ιδιωτικότητα και τις επιμέρους ανάγκες κάθε νοικοκυριού. Στον Παπάγο, το Community House αναπτύσσεται σε οικόπεδο 480 τ.μ. και στεγάζει τις κατοικίες των οικογενειών δύο στενών φίλων. Ο επιμερισμός του κόστους γης αποτέλεσε ουσιαστικό παράγοντα για τη συγκρότηση αυτής της «μικρής κοινότητας». Το έργο προκύπτει από την κοινή επιθυμία για συνύπαρξη, διατηρώντας σαφή όρια αυτονομίας και ιδιωτικότητας.
Η αρχιτεκτονική σύνθεση οργανώνεται γύρω από δύο πλήρως αυτόνομες κατοικίες, οι οποίες αναπτύσσονται σε διαφορετικές στάθμες και προσανατολίζονται αντιδιαμετρικά (βορράς προς νότο), ενισχύοντας την αίσθηση ιδιωτικότητας. Κάθε κατοικία διαμορφώθηκε σύμφωνα με τις ειδικές απαιτήσεις της κάθε οικογένειας, τόσο ως προς την κλίμακα και την οργάνωση των εσωτερικών κινήσεων όσο και ως προς τον τρόπο σύνδεσης με τους κοινόχρηστους χώρους. Κεντρικό ρόλο στη χωρική οργάνωση διαδραματίζει η κατακόρυφη συνδεσιμότητα. Ένας εσωτερικός πυρήνας κλιμακοστασίου, σε συνδυασμό με δύο εξωτερικές κλίμακες, συνδέει την κύρια αυλή, τους εξώστες και το φυτεμένο δώμα, συγκροτώντας ένα συνεχές δίκτυο κοινόχρηστων υπαίθριων χώρων που διατρέχει όλα τα επίπεδα του κτιρίου. Οι υπαίθριοι χώροι και οι εξωτερικές κλίμακες προκύπτουν μέσω αφαίρεσης από τον κύριο όγκο, αποδίδοντας στο κτίριο έναν έντονα γλυπτικό χαρακτήρα. Η επιλογή του λευκού ως κυρίαρχου χρώματος ενισχύει την καθαρότητα της ογκοπλασίας, ενώ οι φυτεμένες επιφάνειες και τα κενά διαμορφώνουν δυναμικές όψεις που αντανακλούν τη συλλογική διάρθρωση του έργου.
Το φυτεμένο δώμα αποτελεί τον βασικό χώρο συνάντησης των ενοίκων, φιλοξενώντας κολυμβητική δεξαμενή, υπαίθριο μαγειρείο και χώρους κοινών γευμάτων, με πανοραμική θέα προς τον Υμηττό και τον αστικό ιστό. Παράλληλα, το ημιυπόγειο λειτουργεί ως ευέλικτος πολυχώρος, συνδυάζοντας στάθμευση με εργαστήριο 3D εκτύπωσης και υποστηρίζοντας δραστηριότητες που εκτείνονται από το παιχνίδι και την άσκηση έως τις κοινωνικές συναθροίσεις. Το Community House προτείνει ένα σύγχρονο μοντέλο συλλογικής κατοίκησης, όπου η αρχιτεκτονική δεν επιβάλλει τη συνύπαρξη αλλά τη διευκολύνει.
*Φωτογράφιση: Γιώργος Κορδάκης
Diapason, Creative Architects
Το έργο «Diapason» αποτελεί προϊόν πολυετούς έρευνας γύρω από ζητήματα βίωσης και αντίληψης του χώρου κατοικίας, και περιλαμβάνει έξι ανεξάρτητες οικιστικές μονάδες υψηλών προδιαγραφών. Η αρχιτεκτονική μελέτη ξεκίνησε με αφετηρία τις ιδιαιτερότητες του οικοπέδου: την κεντρική του θέση στην περιοχή, τη σημαντική υψομετρική διαφορά μεταξύ των δύο άκρων του, τη γειτνίασή του με όμορα οικόπεδα, το μικροκλίμα, καθώς και τις δυνατότητες και τους περιορισμούς που έθετε η νομοθεσία. Με βάση αυτές τις παραμέτρους, το κτίριο διαμορφώθηκε, τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά, ως ένα ενιαίο λειτουργικό έργο τέχνης, που αποτυπώνει τη φιλοσοφία του γραφείου για τις ιδανικές συνθήκες διαβίωσης της σύγχρονης οικογένειας. Το πρώτο ζήτημα που κλήθηκε να αντιμετωπίσει η μελέτη ήταν η υψομετρική διαφορά του οικοπέδου. Η πρόκληση ήταν να επιτραπεί η είσοδος στο κτίριο τόσο από την οδό Βυζαντίου όσο και από την οδό Εθνικής Αμύνης, παρά τη διαφορά στάθμης· η αντίθετη επιλογή θα ακύρωνε αρχιτεκτονικά τον γωνιακό χαρακτήρα του οικοπέδου. Αντί λοιπόν για μία κύρια και μία δευτερεύουσα είσοδο, δημιουργήθηκαν δύο ισότιμες κύριες είσοδοι, οι οποίες οδηγούν στο κοινό κλιμακοστάσιο.
Το κεντρικό κλιμακοστάσιο σχεδιάστηκε έτσι ώστε να απορροφά τις διαφορετικές στάθμες που προκύπτουν από την υψομετρική διαφορά του οικοπέδου. Περιβάλλει έναν ανελκυστήρα με δύο ξεχωριστές θύρες εισόδου, επιτρέποντας απευθείας πρόσβαση στα αντικριστά κλιμακοστάσια-πλατύσκαλα. Κάθε τμήμα του κλιμακοστασίου εξυπηρετεί διαφορετικό όροφο/διαμέρισμα, με αποτέλεσμα το κτίριο να συγκροτείται από δύο πτέρυγες: τη χαμηλότερη, με πρόσβαση από την οδό Εθνικής Αμύνης, και την υψηλότερη, με πρόσβαση από την οδό Βυζαντίου.
Για παράδειγμα, ο πρώτος όροφος περιλαμβάνει τη στάθμη Α1 (διαμέρισμα Α1) με αντίστοιχη στάση κλιμακοστασίου και ανελκυστήρα, και αντίστοιχα τη στάθμη Α2 (διαμέρισμα Α2)· ανάμεσα στις δύο στάθμες υπάρχει υψομετρική διαφορά ΔΑ1 προς ΔΑ2 περίπου 1,50 μ. Το μοναδικό σημείο σύνδεσης των διαμερισμάτων είναι το κλιμακοστάσιο, γεγονός που, σε συνδυασμό με τη διαφορά στάθμης, εξασφαλίζει την απουσία άμεσης οπτικής ή λειτουργικής επαφής μεταξύ τους, καθιστώντας τα πλήρως ανεξάρτητα διαμερίσματα. Το Diapason μετατρέπει, έτσι, μια δύσκολη υψομετρική συνθήκη σε γενεσιουργό αρχή του σχεδιασμού, δημιουργώντας ένα κτίριο έξι ανεξάρτητων κατοικιών όπου η κάθετη κίνηση δεν αποτελεί περιορισμό αλλά εργαλείο διαχωρισμού και αυτονομίας.
*Φωτογράφιση: SPYROSHOUND photography