Τα σύμβολα στη μόδα λειτουργούν ως σταθεροί κώδικες αναγνώρισης. Εικόνες που αρκούν από μόνες τους για να ενεργοποιήσουν έναν οίκο στο μυαλό μας, πριν ακόμη διαβάσουμε το όνομά του.
Στη μόδα, τα σύμβολα δεν εμφανίζονται μόνο ως διακοσμητικές αναφορές, αλλά ως επαναλαμβανόμενα σημεία με συνοχή. Ένα λιοντάρι δεν δηλώνει απλώς δύναμη, ένα λουλούδι δεν είναι μόνο όμορφο, ένα γεωμετρικό σχήμα δεν περιορίζεται στη φόρμα του. Κάθε σύμβολο κουβαλά πολιτισμικά φορτία, προσωπικές εμμονές, ιστορικές συγκυρίες και αφηγήσεις που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά, συχνά χωρίς να χρειάζεται να ειπωθούν.
Όταν αυτά τα σύμβολα επανεμφανίζονται με συνέπεια στο πέρασμα του χρόνου, αποκτούν μια ιδιότυπη αυτονομία. Δεν ανήκουν πλέον μόνο στον δημιουργό τους, αλλά σε ένα συλλογικό, οπτικό λεξιλόγιο (τρίγωνο Prada, Valentino Red). Γίνονται σημεία αναφοράς, φορείς μνήμης και μηχανισμοί ταύτισης. Και μέσα από αυτή τη σιωπηλή επανάληψη, μετατρέπονται σε γλώσσα.
Τα σύμβολα εδώ δεν λειτουργούν απλά ως διακοσμητικά στοιχεία, αλλά ως κώδικες αναγνώρισης: το λιοντάρι Chanel, η Μέδουσα Versace, το τυχερό αστέρι Dior ή το φίδι Bulgari, ενεργοποιούν αμέσως τη μνήμη και ταυτίζονται αυτόματα με τον οίκο.
Chanel: Λιοντάρι και καμέλια
Το λιοντάρι βρίσκεται στον πυρήνα της προσωπικής μυθολογίας της ιδρύτριας του οίκου Gabrielle Chanel. Ως Λέων στο ζώδιο, το έβλεπε ως σύμβολο δύναμης, προστασίας και εσωτερικής αυτοκυριαρχίας. «Είμαι λιοντάρι, και όταν νιώθω κίνδυνο, βγάζω τα νύχια μου», είχε δηλώσει, περιγράφοντας τη στάση ζωής της. Το λιοντάρι δεν λειτουργεί ως μοτίβο αλλά ως σφραγίδα: εμφανίζεται χαραγμένο σε κουμπιά των εμβληματικών ταγέρ, σε σειρές υψηλής κοσμηματοποιίας, σε κλειδώματα τσαντών και σε συλλεκτικά αντικείμενα, συχνά σχεδόν αόρατο στον μη μυημένο.
Άλλο ένα σύμβολο του οίκου, η καμέλια εμφανίστηκε για πρώτη φορά γύρω στο 1913, όταν η Gabrielle Chanel κάρφωσε ένα λευκό άνθος στη ζώνη του ρούχου της. Από εκείνη τη στιγμή, το λουλούδι εξελίχθηκε σταδιακά σε σήμα κατατεθέν του οίκου και άρχισε να επανεμφανίζεται με συνέπεια σε ρούχα, κουμπιά, κοσμήματα και αξεσουάρ.
Ορισμένες αφηγήσεις συνδέουν την αγάπη της Chanel για την καμέλια με την ανάγνωση του μυθιστορήματος «Η κυρία με τις καμέλιες», του Αλέξανδρου Δουμάς, όπου το λουλούδι κατέχει ιδιαίτερη θέση στη «γλώσσα των λουλουδιών» ως σύμβολο αφοσίωσης και προσφοράς.
Versace: Μέδουσα και μαίανδρος
Η επιλογή της Μέδουσας, από τον Gianni Versace, ήταν στρατηγική. Εμπνευσμένος από τα αρχαιολογικά ευρήματα της νότιας Ιταλίας, ο Versace είδε στη μυθολογική φιγούρα το απόλυτο σύμβολο μαγνητισμού. «Η Μέδουσα έκανε τους ανθρώπους να την ερωτεύονται και δεν υπήρχε επιστροφή», είχε πει σε συνέντευξη του, περιγράφοντας την αδυναμία διαφυγής από την ομορφιά. Η Μέδουσα εμφανίζεται σε ζώνες, μεταλλικά στοιχεία, κοσμήματα, είδη σπιτιού, ακόμη και στην αρχιτεκτονική των μπουτίκ του οίκου, πλαισιωμένη από τον μαίανδρο.
Για τον Gianni Versace, ο μαίανδρος λειτουργούσε ως σύνδεσμος με την κλασική ελληνική κληρονομιά και ως δομικό μοτίβο εξουσίας. Αυστηρός και επαναληπτικός, πλαισίωνε τη δραματική αισθητική του οίκου, προσδίδοντάς της αίσθηση ελέγχου, συνέχειας και διαχρονικής ισχύος.
Dior: Αστέρι και κρίνος της κοιλάδας
Ο Christian Dior πίστευε βαθιά στη μοίρα και στα προσωπικά φυλαχτά. Το τυχερό αστέρι, το οποίο θεωρούσε οδηγό στις αποφάσεις του και ο κρίνος της κοιλάδας, το αγαπημένο του λουλούδι και σύμβολο καλοτυχίας, διατρέχουν ολόκληρη την ιστορία του οίκου. Στην αυτοβιογραφία του, Dior by Dior, έγραψε ότι δεν ξεκινούσε ποτέ κάτι σημαντικό χωρίς να νιώσει το «σήμα» της τύχης και το πεντάκτινο αστέρι υπήρξε κάτι πολύ περισσότερο από γούρι. Ο Christian Dior απέδωσε σε αυτό το μικρό, χρυσό αστέρι την ίδια την απόφασή του να ιδρύσει τον οίκο του.
Τα σύμβολα αυτά εμφανίζονται διακριτικά αλλά σταθερά: σε κεντήματα υψηλής ραπτικής, σε κοσμήματα, σε φόδρες ρούχων, ακόμη και στη μυρωδιά αρωμάτων. Συνήθιζε, μάλιστα, να ράβει ένα μικρό κλαδί κρίνου της κοιλάδας στις ραφές των φορεμάτων για τις πελάτισσές του, ως φυλαχτό για καλή τύχη.
Gucci: Horsebit και μπαμπού
Στον οίκο Gucci, το μπαμπού και το μεταλλικό εξάρτημα horsebit εξελίχθηκαν σε βασικούς κώδικες ταυτότητας. Το μπαμπού, που εμφανίστηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1940, γεννήθηκε από την ανάγκη και την επινοητικότητα, μετατρεπόμενο σε σύμβολο ανθεκτικότητας και χειροτεχνικής ευφυΐας.
Το horsebit (μεταλλικό εξάρτημα του χαλιναριού, εμπνευσμένο από τον κόσμο της ιππασίας, καθιερώθηκε λίγο αργότερα ως σήμα διακριτικού κύρους. Και τα δύο σύμβολα επανέρχονται διαχρονικά σε τσάντες, υποδήματα και κοσμήματα, λειτουργώντας ως άμεσα αναγνωρίσιμοι φορείς μνήμης και συνέχειας.
Louis Vuitton: Λουλούδι
Στον οίκο Louis Vuitton, το λουλούδι και το τετράφυλλο μοτίβο λειτουργούν ως αφηρημένα σύμβολα τύχης και ισορροπίας. Σχεδιασμένα το 1896 από τον Georges Vuitton, αντλούν από διακοσμητικές παραδόσεις της Ανατολής και της Ευρώπης, χωρίς να παραπέμπουν σε συγκεκριμένο φυσικό πρότυπο.
Η δύναμή τους έγκειται ακριβώς σε αυτή την αφαίρεση: επαναλαμβάνονται διαχρονικά σε καμβάδες, κοσμήματα και λεπτομέρειες αξεσουάρ, ενεργοποιώντας μια αίσθηση προστασίας, συνέχειας και σιωπηλής αναγνωρισιμότητας.
Hermès: Άλογο και ιππικός κόσμος
Στον οίκο Hermès, ο ιππικός κόσμος λειτουργεί ως σύστημα αξιών και όχι απλώς ως αναφορά στην ιστορική προέλευση του οίκου. Το άλογο, οι χαλινοί και η άμαξα συμβολίζουν πειθαρχία, γνώση και έλεγχο μέσω τεχνικής, όχι επιβολής. Πρόκειται για έναν κώδικα που μιλά για κίνηση, διάρκεια και αριστοκρατία χωρίς επίδειξη, επαναλαμβανόμενο στα carrés, στα δερμάτινα είδη και στα μεταλλικά στοιχεία ως υπενθύμιση ότι η δεξιοτεχνία προηγείται της εικόνας.
Bulgari: Serpenti
Στον οίκο Bulgari, το φίδι της συλλογής Serpenti λειτουργεί ως βαθιά συμβολικό μοτίβο που υπερβαίνει την απλή διακόσμηση. Αντλώντας από την ελληνική και ρωμαϊκή παράδοση, το φίδι συμβολίζει τη μεταμόρφωση, την αναγέννηση, τη σοφία, την προστασία και τη ζωτικότητα, ιδέες που αντικατοπτρίζονται στη συνεχή επανερμηνεία του μοτίβου από το 1948, όταν πρωτοεμφανίστηκε. Το φίδι δεν απεικονίζεται απλά, αλλά η κίνηση του κοσμήματος μιμείται τη φυσική κίνηση του ζώου, καθώς τυλίγεται γύρω από τον καρπό ή τον λαιμό, ως εύκαμπτο, σπειροειδές κόσμημα.
Valentino: Κόκκινο και τριαντάφυλλο
Στον οίκο Valentino, το κόκκινο (Valentino Red) και το τριαντάφυλλο συγκροτούν έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους συναισθηματικούς κώδικες της μόδας. Το χαρακτηριστικό κόκκινο του Valentino λειτουργεί ως δήλωση πάθους, παρουσίας και θεατρικής κομψότητας, ενώ το τριαντάφυλλο προσθέτει τη διάσταση της ευθραυστότητας και της έντασης. Μαζί, τα δύο σύμβολα εκφράζουν έναν ρομαντισμό που δεν είναι γλυκός, αλλά βαθιά δραματικός και διαχρονικός.
Alexander McQueen: Νεκροκεφαλή
Η νεκροκεφαλή λειτουργεί ως σύμβολο θνητότητας και υπαρξιακού ρομαντισμού. Αντλώντας από την παράδοση του memento mori, υπενθυμίζει τη φθορά ως αναπόσπαστο μέρος της ζωής και της ομορφιάς. Οι πρώτες εμφανίσεις του μοτίβου εντοπίζονται στην τελική επίδειξη του Alexander McQueen, το 1992, όταν σπούδαζε στο φημισμένο Central Saint Martins.
Στη συλλογή με τίτλο Jack the Ripper Stalks His Victims, τα μοντέλα εμφανίστηκαν με το χαρακτηριστικό σκελετικό μοτίβο, το οποίο αντανακλούσε ξεκάθαρα την αντικομφορμιστική στάση του McQueen. Η επιλογή αυτού του σκοτεινού αλλά προκλητικού συμβόλου μαρτυρά την πρόθεσή του να αμφισβητήσει τις κοινωνικές αντιλήψεις γύρω από την ομορφιά και τη μόδα — πολύ πριν τέτοιες συζητήσεις γίνουν μέρος του κυρίαρχου λόγου των νεότερων γενεών.
Prada: Τρίγωνο
Στην Prada, το τρίγωνο λειτουργεί ως σύμβολο δομής και έντασης. Με καταγωγή από τα μεταλλικά εξαρτήματα των πρώτων ταξιδιωτικών αντικειμένων του οίκου, εξελίχθηκε σε σήμα βιομηχανικής αισθητικής και αντικομψότητας. Αιχμηρό και κατευθυντικό, το τρίγωνο απορρίπτει τον ρομαντισμό και λειτουργεί ως δήλωση διανοητικής αυστηρότητας, επανερχόμενο μέχρι σήμερα σε ρούχα, τσάντες και κοσμήματα ως σταθερός κώδικας ταυτότητας.
Tiffany & Co.: Tiffany Blue
Στην περίπτωση της Tiffany & Co., το σύμβολο δεν είναι κάποιο μοτίβο, αλλά ένα χρώμα, που εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 1845, στο εξώφυλλο του πρώτου ετήσιου καταλόγου του οίκου (Blue Book).
Στη βικτωριανή περίοδο, οι αποχρώσεις του τιρκουάζ συνδέονταν με την αγάπη, την πίστη και την καλή τύχη. Η Tiffany άντλησε από αυτούς τους συμβολισμούς, δημιουργώντας μια απόχρωση που έγινε συνώνυμη της τελετουργίας της προσφοράς. Το ειδικά κατασκευασμένο χρώμα που δημιούργησε η Pantone® για την Tiffany ονομάζεται «1837 Blue», από το έτος ίδρυσης της Tiffany & Co. και αποτελεί φόρο τιμής στη μακροζωία του οράματος του ιδρυτή μας.