Μασίφ μέταλλο, ξύλο, δέρμα. Υπάρχουν χρηματοκιβώτια που διεκδικούν θέση σε κεντρικά σημεία σπιτιών ως έργα υψηλής διακοσμητικής αξίας.
Το χρηματοκιβώτιο, αρχικά, σχεδιάστηκε για να μη φαίνεται. Κάποια εντοιχίζονταν πίσω από πίνακες ζωγραφικής. Κάποια τοποθετούνταν στον πάτο μιας ντουλάπας. Η αορατότητα ήταν κυρίαρχο συστατικό της ύπαρξής τους. Στην κορυφή -ή πολύ κοντά σε αυτή- της σημερινής αγοράς πολυτελείας αυτή η λογική αλλοιώνεται. Ένα αισθητικό παράδοξο;
Υπάρχουν χρηματοκιβώτια που όχι μόνο δεν σχεδιάστηκαν για να κρυφτούν αλλά ζητούν χώρο στο δωμάτιο. Είναι ντυμένα με δέρμα, σπάνια ξύλα, έχουν επιχρυσωμένες λεπτομέρειες, φωτισμό, συρτάρια για κοσμήματα και ειδικούς μηχανισμούς για συλλογές αυτόματων μηχανικών ρολογιών που δεν λειτουργούν με μπαταρία: κουρδίζονται από την κίνηση του καρπού. Όταν δεν φοριούνται για ημέρες, μπορεί να σταματήσουν. Γι’ αυτό τα πολυτελή χρηματοκιβώτια μπορούν να διαθέτουν watch winders, μικρούς ηλεκτροκίνητους μηχανισμούς που τα περιστρέφουν αργά, μιμούμενοι την κίνηση του καρπού και διατηρώντας τα κουρδισμένα. Ένα αντικείμενο προορισμένο να τοποθετηθεί στα έγκατα της εχεμύθειας αρχίζει να υπάρχει ως έπιπλο κοινής θέας.
Το χρηματοκιβώτιο των 88.950 ευρώ
Η Stockinger, γερμανική εταιρεία που κατασκευάζει πολυτελή χρηματοκιβώτια από το 1978, μεταφέρει τη συζήτηση στους αριθμούς. Το Phoenix, το μεγαλύτερο μοντέλο του γερμανικού οίκου, ξεκινά από 88.950 ευρώ προ φόρων. Μπορεί να φιλοξενήσει έως 70 αυτόματα ρολόγια σε ειδικές περιστρεφόμενες θέσεις ή να διαμορφωθεί με συρτάρια και ξεχωριστά διαμερίσματα για κοσμήματα, έγγραφα και άλλα αντικείμενα αξίας.
Το εξωτερικό του μπορεί να βαφτεί σε οποιαδήποτε απόχρωση της ευρωπαϊκής παλέτας RAL ή ακόμη και στο ίδιο χρώμα με ένα αυτοκίνητο. Η λαβή από μασίφ ορείχαλκο προσφέρεται, μεταξύ άλλων, σε αποχρώσεις χρυσού, ροζ χρυσού και πλατίνας. Το Chimera ξεκινά από 64.850 ευρώ προ φόρων και μπορεί να δεχτεί έως 40 ρολόγια. Η ίδια λογική επαναλαμβάνεται: το χρηματοκιβώτιο δεν αντιμετωπίζεται σαν τυποποιημένο μεταλλικό κουτί. Χρώμα, λαβές, εσωτερική διάταξη και λειτουργίες προσαρμόζονται στον ιδιοκτήτη. Στα ποσά αυτά η σύγκριση με ένα αυτοκίνητο παύει να είναι λεκτική υπερβολή. Το χρηματοκιβώτιο μπορεί πράγματι να κοστίζει όσο ένα καινούργιο αυτοκίνητο υψηλής κατηγορίας. Μόνο που το ένα βρίσκεται στον δρόμο. Το άλλο ίσως στο dressing room.
Φλωρεντινή ασφάλεια
Στην Ιταλία, η Agresti, φλωρεντινός οίκος που ιδρύθηκε το 1949 και ειδικεύεται σήμερα σε χειροποίητα πολυτελή χρηματοκιβώτια και έπιπλα, αντιμετωπίζει το χρηματοκιβώτιο με την παράδοση της επιπλοποιίας. Το Segreto Nero έχει γυαλιστερό μαύρο εξωτερικό, συρτάρια από γυαλισμένο έβενο, επένδυση από suede και ορειχάλκινες λεπτομέρειες επιχρυσωμένες με χρυσό 24 καρατίων. Μπορεί να φιλοξενήσει αυτόματα ρολόγια σε ειδικές περιστρεφόμενες θέσεις, ενώ υλικά, φινίρισμα και εσωτερική διάταξη μπορούν να προσαρμοστούν. Ο ίδιος ο οίκος ζητά επικοινωνία για τιμή, αλλά εξειδικευμένος retailer το διαθέτει σήμερα στα 12.600 ευρώ.
Η εκδοχή Segreto Foglia Oro πηγαίνει ακόμη μακρύτερα: πραγματικό φύλλο χρυσού εξωτερικά, ματ ξύλινα συρτάρια στο εσωτερικό και ξανά λεπτομέρειες από επιχρυσωμένο ορείχαλκο 24 καρατίων. Η δημοσιευμένη τιμή του βρίσκεται στα 17.640 ευρώ. Σε άλλο μοντέλο της εταιρείας, το Il Forziere delle Ore, ο γυαλισμένος έβενος συναντά μαύρο δέρμα, θέσεις για εννέα αυτόματα ρολόγια και αλεξίσφαιρο και αντιδιαρρηκτικό γυαλί. Η τιμή του φτάνει τα 57.230 ευρώ. Η αντίφαση σχεδόν ολοκληρώνεται: αυτό που βρίσκεται πίσω από αλεξίσφαιρο γυαλί είναι ταυτόχρονα εκεί για να προστατεύεται και για να φαίνεται.
Fort Knox στο καθιστικό
Η πορτογαλική Boca do Lobo, οίκος design που ιδρύθηκε το 2005 και ειδικεύεται σε χειροποίητα έπιπλα και εντυπωσιακά αντικείμενα εσωτερικού χώρου, δεν προσπαθεί καν να κρύψει τον διακοσμητικό χαρακτήρα του αντικειμένου. Το Knox Safe αντλεί την αισθητική του από το Fort Knox και μεταφράζει τη βαριά εικόνα ενός θησαυροφυλακίου σε έπιπλο ύψους 1,36 μέτρων. Κατασκευάζεται στο χέρι στην Πορτογαλία, με επιχρυσωμένο ορείχαλκο, μαύρο ατσάλι, οκτώ θέσεις για αυτόματα ρολόγια, συρτάρια επενδυμένα με βελούδο και φωτισμό LED. Η Boca do Lobo δεν εμφανίζει δημόσια αριθμητική τιμή στην επίσημη σελίδα του Knox και ζητά προσφορά. Βρετανός retailer, ωστόσο, το διαθέτει σήμερα στις 62.000 λίρες, δηλαδή περίπου 73.020 ευρώ με την τρέχουσα ισοτιμία.
Εδώ η συζήτηση έχει ήδη απομακρυνθεί αρκετά από την κλασική εικόνα ενός χρηματοκιβωτίου. Ένα αντικείμενο ασφαλείας γίνεται μέρος της εσωτερικής αρχιτεκτονικής. Δεν προσπαθεί να μοιάσει με κάτι άλλο για να περάσει απαρατήρητο. Προσπαθεί να τραβήξει το βλέμμα.
Μια φανερή κρυψώνα
Η γερμανική Buben & Zorweg ιδρύθηκε το 1995 από τους Harald Buben και Christian Zorweg. Ξεκίνησε κατασκευάζοντας θήκες για ρολόγια και κοσμήματα. Σήμερα συνδυάζει γερμανική μηχανική, χειροτεχνία και design σε χρηματοκιβώτια υψηλής ασφάλειας, συστήματα για συλλογές ρολογιών και κατά παραγγελία κατασκευές, με παρουσία σε περισσότερες από 75 χώρες. Η φιλοσοφία της είναι ότι το χρηματοκιβώτιο δεν χρειάζεται να αποτελεί ξένο σώμα στον χώρο: μπορεί να λειτουργεί ταυτόχρονα ως μηχανισμός ασφαλείας και ως αντικείμενο υψηλής σχεδίασης. Στη σειρά Orion, το μέταλλο βρίσκεται δίπλα σε χειροποίητα επεξεργασμένο δέρμα Nappa. Η χαρακτηριστική πόρτα καλύπτεται από ανάγλυφα τετράγωνα δέρματος, ενώ το πλαίσιο από ανοξείδωτο ατσάλι λειαίνεται επανειλημμένα και γυαλίζεται στο χέρι.
Υπάρχουν έξι μεγέθη, τέσσερις αποχρώσεις μετάλλου και περισσότερα από 19 χρώματα δέρματος. Στο εσωτερικό, η εικόνα θυμίζει περισσότερο ιδιωτική βιτρίνα κοσμηματοπωλείου παρά χώρο φύλαξης. Ένα Orion μπορεί να διαθέτει δεκάδες θέσεις για αυτόματα ρολόγια, συρτάρια για κοσμήματα, βελούδινες επενδύσεις και φωτισμό LED. Η τιμή αλλάζει ανάλογα με το μέγεθος και τη διαμόρφωση. Ενδεικτικά, το Orion XXL εμφανίζεται σήμερα σε επίσημο αντιπρόσωπο στα 83.760 ευρώ, με τον οίκο να δίνει τις παραγγελίες κυρίως κατόπιν διαμόρφωσης και προσφοράς. Τι ακριβώς αγοράζει λοιπόν κάποιος; Ένα σύστημα ασφαλείας ή ένα έπιπλο που εγκιβωτίζει όσα θεωρεί πολύτιμα;
Να κρυφτεί ή να φανεί;
Η εξέλιξη των χρηματοκιβωτίων λέει κάτι και για τα αντικείμενα που καλούνται να προστατεύσουν. Μια μεγάλη συλλογή αυτόματων μηχανικών ρολογιών δεν χρειάζεται μόνο ασφάλεια. Χρειάζεται και τον κατάλληλο τρόπο φύλαξης. Τα κοσμήματα απαιτούν διαφορετικά συρτάρια, μαλακές επενδύσεις και ξεχωριστές θήκες. Μετά έρχονται έγγραφα, συλλεκτικά αντικείμενα, μετάλλια, οικογενειακά κειμήλια. Όσο πιο πολύτιμη γίνεται η συλλογή τόσο λιγότερο το χρηματοκιβώτιο θυμίζει αποθήκη και τόσο περισσότερο ιδιωτική προθήκη. Η πολυτέλεια ήταν πάντα δεμένη με την επιλεκτική προβολή της. Το χρηματοκιβώτιο αποτελούσε εξαίρεση: υπήρχε για να εξαφανίζει από τα περίεργα βλέμματα ακριβώς εκείνα τα αντικείμενα που αποκτούμε συχνά και για να τα κοιτάζουμε. Τα νέα luxury safes λύνουν αυτή την αντίφαση με έναν παράξενο τρόπο. Κρύβουν το περιεχόμενο, αλλά μετατρέπουν το περίβλημα σε αντικείμενο που αξίζει να προβληθεί.
Η αξία δεν βρίσκεται πλέον μόνο στο πάχος της πόρτας, στην κλειδαριά ή στο επίπεδο πιστοποίησης. Βρίσκεται στο δέρμα, στον έβενο, στο φίλντισι, στο φύλλο χρυσού, στον τρόπο που ανοίγει ένα συρτάρι και στο αν το χρώμα του μεταλλικού σώματος ταιριάζει με εκείνο του αυτοκινήτου στο γκαράζ. Μπορεί να ακούγεται υπερβολικό. Είναι όμως ίσως η πιο καθαρή εκδοχή του luxury design: ακόμη και ένα αντικείμενο που υπάρχει αποκλειστικά για λόγους ασφάλειας καλείται να είναι όμορφο. Κάποτε το καλό χρηματοκιβώτιο ήταν εκείνο που κάποιος θα έπρεπε να επιστρατεύσει ακόμα και τη φαντασία του για να το ανακαλύψει. Σήμερα ενσαρκώνει το απόλυτο υπονοούμενο ευμάρειας του ιδιοκτήτη του. Και ταυτόχρονα διεκδικεί κεντρική θέση στο σπίτι ως μέρος μιας ολοκληρωμένης διακοσμητικής πρότασης.
Εξωτερική φωτογραφία: @ buben-zorweg.com