Συμβαίνουν τραγικά πράγματα τριγύρω μας. Πώς μπορούμε να διαχειριστούμε αυτές τις αγχογόνες ειδήσεις που προβάλλονται από τα media ή τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης;
Η είδηση που προκαλεί άγχος έχει γίνει θέμα συζήτησης μεταξύ πολλών ψυχολόγων και των ασθενών τους. Η Delphine Maximy, ψυχολόγος στη Γαλλική πόλη Reims, έχει δηλώσει στο ραδιοφωνικό σταθμό France Bleu ότι “μετά το Covid βλέπει ασθενείς όλο και πιο αγχωμένους”. Μια κατάσταση στην οποία που δεν βοηθούν οι ειδήσεις των τελευταίων μηνών, με τον πόλεμο στην Ουκρανία, τη σύγκρουση μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς και τις καταστροφικές πυρκαγιές σε πολλές περιοχές του πλανήτη.
Η Delphine Maximy παρατηρεί επίσης μια “γενικευμένη αγχώδη διαταραχή και κοινωνική φοβία, με τους ανθρώπους να μην τολμούν πλέον να βγουν από τα σπίτια τους”. Πιστεύει ότι “οι εικόνες και οι πληροφορίες, για να μην πω η παραπληροφόρηση, που κυκλοφορούν στα κοινωνικά δίκτυα δεν βοηθούν στην καταπολέμηση αυτών των συμπεριφορών”.
Μπροστά σε αυτόν τον κατακλυσμό τραγικών ειδήσεων που μπορεί να γίνει ψυχοφθόρος, η Delphine Maximy συνιστά “να πηγαίνετε εσείς προς τις πληροφορίες και να μην τις αφήνετε να έρχονται εκείνες σε εσάς”. Άρα να γίνουμε υποκείμενα της ενημέρωσή μας και όχι αντικείμενά της. Ως ψυχολόγος, συστήνει επίσης “να πολλαπλασιάζετε τις πηγές πληροφόρησης και να περιορίζετε την έκθεσή σας σε ειδήσεις σε μια φορά την ημέρα”.
Το χρόνιο άγχος από την επικαιρότητα
Το άγχος είναι αρχικά κάτι θετικό αφού είναι μια φυσική λειτουργία του εγκεφάλου μας που μας βοηθά να εντοπίζουμε τα προβλήματα, να τα εξετάζουμε προσεκτικά και να τα αντιμετωπίζουμε. Ο ψυχίατρος και συγγραφέας Christophe André επισημαίνει ότι το όλο πρόβλημα του “πληροφοριακού” άγχους πηγάζει από την έλλειψη προσωπικής μετριοπάθειας με την οποία θα μπορούσαμε να φιλτράρουμε τις πληροφορίες που μας επιβάλλονται συνεχώς: “Ο εγκέφαλός μας εξετάζει κάθε ένα από αυτά τα προβλήματα χωρίς να ενεργεί αποτελεσματικά σε αυτές τις επώδυνες, αρνητικές πληροφορίες, μπροστά στις οποίες βρισκόμαστε σε συνεχή εγρήγορση και αισθανόμαστε ανίσχυροι, γεγονός που οδηγεί έτσι σε ένα αίσθημα αποθάρρυνσης. Όλες αυτές οι πληροφορίες που προκαλούν άγχος μπορούν να φτάσουν στο σημείο να προκαλέσουν ένα αίσθημα κατάθλιψης, χρόνιο φόβο και κάτι σαν μια μορφή εξάντλησης από τις πληροφορίες, ένα information overdose.
Η αποστασιοποίηση χωρίς παθητικότητα
Οταν είμαστε υπερεκτεθειμένοι σε αρνητικές πληροφορίες, είναι σημαντικό να θέσουμε σε εφαρμογή στρατηγικές για να αποστασιοποιηθούμε από αυτή τη συνεχή ροή αρνητισμού, όχι για να τις αρνηθούμε ή να τις αποφύγουμε, αλλά για να τις αντιμετωπίσουμε, να διαχειριστούμε την έκθεσή μας σε αυτές και κυρίως να μην υποκύψουμε στην κατήφεια, τη μοιρολατρία ή ακόμη και την κατάθλιψη. Γιατί όταν μπορούμε να κάνουμε κάτι για να αντιμετωπίσουμε μια “μελανή” είδηση των media έχει καλώς, όταν όμως μεμψιμοιρούμε και μοιρολατρούμε αφού συνήθως δεν έχουμε τη δύναμη να αντιδράσουμε, τότε τα πράγματα παίρνουν τον λαθεμένο δρόμο.
Το πρώτο είναι να προσπαθούμε να παρατηρούμε τον εαυτό μας και τον κόσμο από μια απόσταση. Επίσης, η πληροφόρηση θέλει κι αυτή “μέτρο”. Τις ειδοποιήσεις που παίρνουμε στο κινητό μας να τις ρυθμίζουμε ανάλογα έτσι ώστε να πληροφορούμαστε για τις ειδήσεις συγκεκριμένες ώρες την ημέρα και όχι συνεχώς. Θα είχε ενδιαφέρον να ακούγαμε podcasts για τον πολιτισμό, για παράδειγμα, που μας κάνει να ξεφεύγουμε από την -πολλές φορές αναπόφευκτα- αγχογόνα επικαιρότητα. Και βέβαια η ανάγνωση βιβλίων μας βοηθάει να “φιλτράρουμε” διαφορετικά τον καθημερινό όγκο της πληροφορίας.
Πώς παρουσιάζουμε την τραγική επικαιρότητα στα παιδιά
Η Γαλλίδα παιδοψυχολόγος, Brigitte Prot, μοιράζεται στο Psychologies κάποιες σκέψεις πάνω στο συγκεκριμένο θέμα. Πρώτον και βασικότερο δεν μπορούμε να αποκόψουμε τα παιδιά από την επικαιρότητα άρα και από την πραγματικότητα. Για να τα προστατέψουμε όμως από πληροφορίες πολύ “βαριές” για να τις διαχειριστεί ένα παιδί, πρέπει να τα εκπαιδεύουμε στις εικόνες που αναπόφευκτα εκτίθενται και να δώσουμε ένα νόημα σε αυτές. Η σιωπή λοιπόν δεν είναι η καλύτερη στρατηγική. Για να μην μετατραπούν οι εικόνες των ειδήσεων σε τραυματικές εμπειρίες πρέπει με γλυκύτητα να εξηγήσουμε στα παιδιά τον κόσμο που προκάλεσε τη δημιουργία αυτών των εικόνων.
Το θέμα βέβαια έχει κι άλλες πτυχές αλλά ας μείνουμε στο γεγονός ότι είναι δύσκολο πλέον να ελέγξουμε τη ροή των πληροφοριών στην οποία εκτίθενται τα νέα παιδιά και οι έφηβοι. «Υπήρχε μια εποχή που τα παιδιά και οι έφηβοι προστατεύονταν από εικόνες που θα μπορούσαν να τα σοκάρουν. Αυτές οι μέρες έχουν παρέλθει. Η έλευση της ψηφιακής τεχνολογίας και των κοινωνικών δικτύων έχει αλλάξει τα πάντα. Οι γονείς και οι δάσκαλοι έχουν βρεθεί προ εκπλήξεως. Δεν υπήρχε κανένας τρόπος να προβλέψουν και επομένως να εκπαιδεύσουν τα παιδιά και τους εφήβους σχετικά με τις εικόνες που φτάνουν σε αυτούς με το άγγιγμα μιας οθόνης. Οι ανακατατάξεις του σημερινού κόσμου και της κοινωνίας τους επιβάλλουν τα χειρότερα», καταλήγει η Brigitte Prot.
Γι’ αυτό και οι ενήλικες αναρωτιούνται: Τι πρέπει να κάνουμε με τα παιδιά μας ώστε να επηρεάζονται λιγότερο; Πρέπει να τους μιλήσουμε γι’ αυτό; Oι πληροφορίες που αναμεταδίδονται έχουν μια αναπόφευκτη επίδραση στον ψυχισμό των παιδιών. Πώς να μιλήσουμε όμως για παράδειγμα για τη βία στα παιδιά χωρίς να αρνηθούμε τον φόβο τους, αλλά ούτε να κρύψουμε τον δικό μας; Η Γαλλίδα ψυχοπαιδαγωγός υποδεικνύει τρεις τρόπους:
-Μιλήστε γι’ αυτή για να τα απομακρύνετε από τις σοκαριστικές εικόνες και να τους δώσετε μια ηρεμιστική και προστατευτική απόσταση. Ωστόσο, είναι σημαντικό να αποφύγετε να προσθέσετε παραπάνω βαρύτητα στο θέμα, για να μην γίνει εμμονή, τόσο για τους γονείς όσο και για τα παιδιά και τους εφήβους.
-Μην τα πιέζετε να μιλήσουν και μην τα πιέζετε γενικότερα. Αντίθετα, θέστε τον εαυτό σας στη διάθεση τους. Λέγοντας για παράδειγμα: “Αν θέλεις να μιλήσεις γι’ αυτό, είμαι εδώ για να ακούσω”. Δεν είναι όλοι έτοιμοι να εκφραστούν αμέσως. Σεβαστείτε το ρυθμό τους.
-Μοιραστείτε τη ζωή μαζί τους. Μιλήστε για άλλα πράγματα, θίξτε άλλα θέματα. Να τους μεταφέρετε «κάπου αλλού». Έτσι τα βοηθάτε να “σχετικοποιήσουν” τα πράγματα.
Φωτογραφίες: Getty Images / Ideal Image