Ποιοι είναι οι δύο εικαστικοί που με τα πορτραίτα του βασιλιά Καρόλου και της Κέιτ Μίντλετον έχουν εκτοξεύσει την αναγνωρισιμότητα αλλά και τις τιμές των έργων τους.
Δε χρειάστηκε παρά μια στιγμή, προκειμένου το όνομα του Τζόναθαν Γεό και της Χάνα Ουζόρ, δύο γνωστών και αξιόλογων εικαστικών της σύγχρονης βρετανικής σκηνής, να αποκτήσει οικουμενική διασημότητα. Πράγμα λογικό, αφού ο μεν πρώτος ευθύνεται για το πολυσυζητημένο -όχι απαραιτήτως θετικά- πρώτο επίσημο πορτραίτο του βασιλιά Καρόλου Γ΄ ενώ η δεύτερη έβαλε την υπογραφή της στον αμφιλεγόμενο πίνακα τον οποίο το περιοδικό Tatler -το τελευταίο προπύργιο των γαλαζοαίματων και των αριστοκρατών- πρόκρινε ως ιδανικό εξώφυλλό του για το τεύχος Ιουλίου.
Εννοείται πως, μαζί με τις αναφορές των ονομάτων τους στο διαδίκτυο, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τον Τύπο οι οποίες πληθαίνουν, αυξάνει και η αξία των έργων των δύο ζωγράφων που είχαν την τύχη μαζί και την ατυχία να μεταχειριστούν ως μούσες τους τα δύο πιο κομβικά (και ερεθιστικά για την κοινή γνώμη σήμερα) πρόσωπα της βρετανικής μοναρχίας.
Η αλήθεια είναι βέβαια πως ο 53χρονος Γεό επικρατεί συντριπτικά σε αναγνωρισιμότητα της 41χρονης συναδέλφου του, η οποία μόλις τα τελευταία χρόνια βλέπει τη δουλειά της να γίνεται γνωστή και αγαπητή -σίγουρα όχι από τους θιασώτες και τους groupies της πριγκίπισσας της Ουαλίας.
Η Ουζόρ ξεκίνησε να ζωγραφίζει αμέσως μετά το θάνατο της μητέρας της το 2016. Έγινε ευρύτερα γνωστή χάρη στο πορτρέτο της Σάρα Φρομπς Μπονέτα, της Αφρικανής πριγκίπισσας που σώθηκε από ανθρωποθυσία, φυγαδεύτηκε στην Αγγλία και έγινε βαφτισιμιά και προστατευόμενη της βασίλισσας Βικτορίας. Η ιστορία, η συλλογική μνήμη και το τραύμα είναι κυρίαρχα στα έργα της, για τα οποία, όπως λέει δε δαπανά παραπάνω από μερικές ημέρες.
Το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου της είναι αφιερωμένο στη έρευνα. Γι’ αυτό και, όπως επισημαίνει, τα πορτρέτα που δημιουργεί κυρίως θέλουν να αναδείξουν εκείνα που δε βλέπει και δε διαπιστώνει κανείς σε ένα πρόσωπο με την πρώτη ματιά. Να μια καλή δικαιολογία για όσους δυσκολεύτηκαν να αναγνωρίσουν την Κέιτ Μίντλετον στο εξώφυλλο του βρετανικού περιοδικού, το οποίο η γεννημένη στην Ζάμπια ζωγράφος με τιμή και συγκίνηση, κατά δήλωσή της, φιλοτέχνησε.
Ο Γεό από τη μεριά του θεωρείται ο σημαντικότερος εν ζωή Βρετανός πορτετίστας αλλά και ο καλλιτέχνης που κατάφερε κινητοποιούμενος κυρίως από το πείσμα του να ξανακάνει τις προσωπογραφίες επίκαιρες. Αυτοδίδακτος στην τέχνη του στράφηκε στην ζωγραφική γιατί, όπως έχει πει, δεν ήταν καλός σε οτιδήποτε άλλο. Ήταν μια οργανική ανάγκη του, αφού από τότε που θυμάται τον εαυτό του το μόνο πράγμα στο οποίο μπορούσε να εστιάσει την προσοχή του -αργότερα διαγνώστηκε με διάσπαση ελλειμματικής προσοχής- ήταν τα σκίτσα που σχεδίαζε στα σχολικά βιβλία του. Τότε βέβαια ούτε που φανταζόταν πως θα ερχόταν η ημέρα που τα έργα του θα πωλούνταν για 500 χιλιάδες (ή και περισσότερα) ευρώ και στις υπηρεσίες του θα προσέτρεχαν σμήνη από celebrities, πολιτικούς και εν γένει επιδραστικούς ανθρώπους, όπως ο πρώην Βρετανός πρωθυπουργός Τόνι Μπλερ -ο πρώτος που οσφράνθηκε το ταλέντο του ζωγράφου-, ο Σερ Ντέιβιντ Αντένμπορο, η Μαλάλα Γιουσαφάι, το αείμνηστο βασιλικό ζεύγος της Αγγλίας (Ελισάβετ και Φίλιππος) και η γυναίκα-θεσμός για τους Άγγλους Κάρα Ντελεβίν.
Η επιτυχία του ήταν ουρανομήκης και τη μεγέθυνε ακόμα περισσότερο το γεγονός πως ο Γεό δεν παρακολούθησε ποτέ μαθήματα και δε διδάχτηκε την τέχνη του. Απλώς έβαλε στον καμβά ό,τι ανάβλυζε από μέσα του. Λέει μάλιστα πως δε θα ήταν ο ίδιος άνθρωπος (και προφανώς ο ίδιος καλλιτέχνης) εάν στα 22 του χρόνια δεν είχε νοσήσει από λέμφωμα. Σε εκείνη την ζοφερή περίοδο της ζωής του, την οποία κλήθηκε να περάσει μόνος αφού η οικογένειά του ασχολούνταν με την ανίατη ασθένεια της αδελφής του αλλά και με ένα σκάνδαλο του πρώην πια συντηρητικού πολιτικού πατέρα του, λέει πως οφείλει τη διαμόρφωσή του ως καλλιτέχνη. Δεν μπορούσε να κάνει τίποτα άλλο παρά να ζωγραφίζει και να ανατροφοδοτεί τον εαυτό του με την πίστη πως δε γινόταν να πεθάνει, γιατί είχε πολλά ακόμα να κάνει στην ζωή του.
Το πορτρέτο-σκάνδαλο
Το 2007 ο Βρετανός καλλιτέχνης πρωταγωνίστησε στο πρώτο σκάνδαλο της καριέρας του, όταν παρουσίασε ένα πορτρέτο του τότε προέδρου των ΗΠΑ Τζορτζ Μπους του νεότερου, το οποίο δημιούργησε με τη μέθοδο του κολάζ. Ποιο ήταν το σημείο που δίχασε; Το γεγονός ότι είχε χρησιμοποιήσει αποκόμματα από περιοδικά πορνογραφικού περιεχομένου για να το φιλοτεχνήσει. Οι φήμες λένε πως ήταν η εκδίκηση του Γεό απέναντι στον Αμερικανό πρώτο τη τάξει πολίτη, ο οποίος ενώ είχε παραγγείλει σε εκείνον ένα πορτραίτο του, τελικά αναθεώρησε την απόφασή του.
Πάντως, τα σχόλια και η κριτική για εκείνη την περίφημη σήμερα δουλειά του ουδόλως στάθηκαν ως τροχοπέδη στην καριέρα του. Αντιθέτως, μάλλον λειτούργησαν ως καύσιμη ύλη και την απογείωσαν. Το 2013 ο Γεό πέρασε το κατώφλι της National Portrait Gallery του Λονδίνου με την πρώτη ατομική έκθεσή του. Κομβικός για την εξέλιξή του ήταν ο ρόλος του γνωστού συλλέκτη, επιμελητή και γκαλερίστα Στιβ Λαζαρίδη, το όνομά του οποίου έχει συνδεθεί με την ανάδειξη του Banksy.
Το πορτρέτο του βασιλιά Καρόλου Γ είναι το δίχως άλλο το πιο διάσημο (και το πλέον αμφιλεγόμενο) έργο του Γεό, ο οποίος όμως δεν καταλαβαίνει από πικρόχολα σχόλια. Ίσα ίσα που διασκέδασε το τρολάρισμα που δέχτηκε και καθόλου δε θίχτηκε από τα περιπαικτικά memes που κατέκλυσαν τα κοινωνικά δίκτυα, για τα οποία φρόντιζε να τον ενημερώνει ακαταπόνητα η 12χρονη κόρη του. Η προσωπογραφία παραγγέλθηκε όχι από το παλάτι αλλά από το φιλανθρωπικό οργανισμό Draper’s Company και μάλιστα πολύ πριν ο Κάρολος ενθρονιστεί βασιλιάς. Μεσολάβησε η πανδημία, ο θάνατος της βασίλισσας Ελισάβετ αλλά και ένα σύντομο πήγαινε-έλα του Γεό στον άλλο κόσμο. Τον περασμένο Μάρτιο, λίγο πριν ολοκληρώσει το 3 μέτρων πορτραίτο, ο καλλιτέχνης σχεδόν πέθανε από καρδιακή ανακοπή. Για την εμπειρία του μίλησε σε πρόσφατη συνέντευξή του στους Times, δηλώνοντας μάλιστα πως όσα είδε και έζησε στο διάστημα που η καρδιά του σταμάτησε να χτυπά τον έπεισαν για την ύπαρξη μεταθανάτιας ζωής.
Βασιλική οικογένεια και τέχνη
Για τη δημιουργία του πορτραίτου ο Γεό και ο Κάρολος έκαναν τέσσερις συναντήσεις ενώ ο ζωγράφος είχε μόλις μία ώρα κάθε φορά για να αποστηθίσει και κατόπιν να περάσει από το προσωπικό φίλτρο του την εικόνα του γαλαζοαίματου. Ο καλλιτέχνης λέει πως ο σημερινός Άγγλος βασιλιάς είναι ένας cool και σχεδόν στωικός τύπος, σε αντίθεση δηλαδή με τον πατέρα του, τον οποίο ο Γεό ανακαλεί στη μνήμη του ως έναν υπερκινητικό τύπο που ήθελε να βρίσκεται διαρκώς σε διάλογο -ενίοτε και σε διαφωνία- με τον πορτρετίστα του.
Ο αείμνηστος δούκας του Εδιμβούργου είχε μάλιστα δειγματίσει έργα που ζωγράφιζε ο ίδιος στον Γεό και είχε ζητήσει τη γνώμη του για το εάν και το κατά πόσο έπιανε το χέρι του. Ο ζωγράφος λέει πως ο σύζυγος της Ελισάβετ σκάμπαζε από εικαστικά. Πάντως, καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία του κατακόκκινου πορτρέτου του Καρόλου με τη στολή της ουαλικής φρουράς και μια πεταλούδα στο πλευρό του -συμβολίζει την αναγέννηση και υπογραμμίζει τις περιβαλλοντικές ευαισθησίες του βασιλιά- έπαιξε η Καμίλα, η οποία είχε ποζάρει στο ζωγράφο πριν από λίγα χρόνια.
Στην πραγματικότητα τον Γεό ενδιέφεραν περισσότερο οι αντιδράσεις της γυναίκας που έχει περάσει σχεδόν μια ζωή με τον βασιλιά και ξέρει τα χαρακτηριστικά του από την καλή κι από την ανάποδη και όχι η γνώμη του μονάρχη. Άλλωστε για τον Βρετανό ζωγράφο κανείς δεν γνωρίζει πώς μοιάζει το πρόσωπό του στην πραγματικότητα.
Φωτογραφίες: Getty Images / Ideal Image