Το νέο ταξιδιωτικό στάτους μετριέται σε τραπέζια: όσο πιο δύσκολη η κράτηση, τόσο μεγαλύτερη η επιθυμία να βρεθείς εκεί. Το εστιατόριο γίνεται πλέον ο ίδιος ο προορισμός.
Όταν ο οδηγός Michelin σκέφτηκε τα τρία αστέρια, τα όρισε με τρεις λέξεις: vaut le voyage, «αξίζει το ταξίδι». Ήταν μια οδηγία για τον οδηγό του μεσοπολέμου, η υπόσχεση ότι κάπου, κοντά στη διαδρομή, τον περίμενε ένα πιάτο που δικαιολογούσε την επιπλέον βενζίνη και σίγουρα την χρονική επιβάρυνση. Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, μια μερίδα Ελλήνων το έχει πάρει αυτό στα σοβαρά. Κλείνουν εισιτήριο για ένα τραπέζι, όχι για μια πόλη. Πετούν στο Σαν Σεμπαστιάν, στο Παρίσι, στην Κοπεγχάγη, στη Βαρκελώνη για ένα δείπνο και γυρίζουν Κυριακή βράδυ.
Δεν είναι ελληνική ιδιοτροπία. Ο γαστρονομικός τουρισμός τρέχει με ρυθμό γύρω στο 15% τον χρόνο -από περίπου 1,07 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2025 στα 1,23 τρισεκατομμύρια φέτος. Και τα ευρήματα καταλήγουν όλα στο ίδιο περίεργο σημείο: σχεδόν οι μισοί ταξιδιώτες κλείνουν το τραπέζι πριν κλείσουν την πτήση, ενώ ένας στους πέντε στήνει ολόκληρο το ταξίδι γύρω από ένα εστιατόριο. Το γεύμα δεν είναι πια η ανάπαυλα ανάμεσα σε δύο αξιοθέατα. Είναι το αξιοθέατο.
Όταν η κράτηση γίνεται τρόπαιο
Και αυτό που τροφοδοτεί ολόκληρη αυτή την κίνηση και την τάση, είναι η σπανιότητα. Στο Disfrutar της Βαρκελώνης, το καλύτερο εστιατόριο του κόσμου για το 2024, οι κρατήσεις ανοίγουν στις 6 κάθε μήνα και εξανεμίζονται μέσα σε λίγες ώρες. Την ίδια μέρα, σχεδόν είκοσι χιλιάδες άνθρωποι κυνηγούν το ίδιο τραπέζι. Το Σαν Σεμπαστιάν, πόλη μικρότερη από το Ηράκλειο, έχει ένα αστέρι Michelin ανά δώδεκα χιλιάδες κατοίκους. Αυτή είναι η μεγαλύτερη πυκνότητα στον πλανήτη μετά το Κιότο. Το Arzak κρατά τα τρία του αστέρια από το 1989 και σε μισή ώρα δρόμο, στριμώχνονται το Martín Berasategui στο Lasarte-Oria, το Akelarre, το Mugaritz. Πιο πέρα, στο βασκικό χωριό Άξπε, το Asador Etxebarri, δεύτερο καλύτερο εστιατόριο του κόσμου για το 2025, ψήνει στα κάρβουνα με κάπου 280 ευρώ το άτομο. Στην Κοπεγχάγη, το Νoma ξανάνοιξε αλλαγμένο και σερβίρει ένα μενού αξίας 600 ευρώ, πριν καν ανοίξεις τη λίστα κρασιών. Το ταξίδι το κανονίζεις σε ένα απόγευμα, την κράτηση την περιμένεις μήνες.
Κι εδώ τα νούμερα κάνουν μια στροφή που δεν την περιμένεις. Το πιάτο είναι το φθηνότερο κομμάτι της υπόθεσης. Ένα δείπνο 300 ευρώ, μέσα σε ένα Σαββατοκύριακο με πτήση, ξενοδοχείο και τα υπόλοιπα, γίνεται εύκολα έξοδο τετραψήφιο. Κι όταν στην εξίσωση μπει το ιδιωτικό τζετ, ο λογαριασμός αλλάζει τελείως. Το 2025 ήταν χρονιά ρεκόρ για την ιδιωτική αεροπορία, με περίπου 2,75 εκατ. πτήσεις παγκοσμίως. Ο ευρωπαϊκός στόλος ξεπερνά τα 3.800 αεροσκάφη και το 65% της κίνησής του συγκεντρώνεται από τον Ιούνιο έως τον Σεπτέμβριο. Μέσα σε μια πτήση δεκάδων χιλιάδων, το δείπνο των 600 ευρώ γίνεται υποσημείωση.
Γιατί φεύγουν από την Αθήνα
Και γιατί, τελικά, ένας Έλληνας με χρήματα διανύει χίλια χιλιόμετρα για ένα δείπνο, τη στιγμή που η Αθήνα έχει πια δικό της γαστρονομικό χάρτη; Η χώρα πήρε το πρώτο της αστέρι το 2002, με τη Σπονδή. Σήμερα, μετρά δώδεκα βραβευμένα εστιατόρια, όλα στην πρωτεύουσα, με το Delta στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος να κρατά δύο αστέρια. Από το 2026 μπαίνουν στον οδηγό η Σαντορίνη και η Θεσσαλονίκη. Η απάντηση, όμως, δεν έχει να κάνει με το φαγητό. Το τραπέζι στο εξωτερικό δεν το ζητούν επειδή τους λείπει κάτι από εδώ, αλλά επειδή η δυσκολία του είναι ακριβώς το ζητούμενο. Να καθίσεις εκεί που απέτυχαν να μπουν αρκετοί που το θέλησαν. Αυτό είναι το νέο νόμισμα του στάτους, ακριβότερο κι από το ίδιο το φαγητό.
Κάπου εδώ κρύβεται και η αντίφαση. Οι κουζίνες που κυνηγάει αυτό το κοινό, η βασκική με τα ντόπια κάρβουνα, το noma με το μάζεμα από το δάσος, χτίστηκαν πάνω στην ιδέα του τόπου και της εποχής. Τις καταναλώνει, όμως, κόσμος που ζει το ακριβώς αντίθετο: την υπερκινητικότητα, το τζετ που καίει καύσιμο για ένα πιάτο μανιτάρια. Το ενδιαφέρον, για την Ελλάδα, δεν είναι ποιοι φεύγουν. Είναι τι δείχνει αυτή η κίνηση: ότι ο ελληνικός πλούτος μετακομίζει από τα αντικείμενα στις εμπειρίες. Και ότι το ίδιο παιχνίδι μπορεί να παιχτεί κι ανάποδα. Να γίνει η χώρα ο προορισμός για τον οποίο κάποιος, ένα άλλο Σαββατοκύριακο, θα μπει στο αεροπλάνο για να καθίσει στο δικό της τραπέζι. «Vaut le voyage», από την ανάποδη.
Εξωτερική φωτογραφία: @nomacph/Instagram