Πανεπιστημιακά campus, βιβλιοθήκες και εκπαιδευτικές εγκαταστάσεις που άφησαν αποτύπωμα στην ιστορία της μοντέρνας και της σύγχρονης αρχιτεκτονικής.
Alvar Aalto, Πανεπιστήμιο Jyväskylä, Φινλανδία
Μετά τις σπουδές αρχιτεκτονικής στο Ελσίνκι, ο Aalto έστησε το πρώτο του στούντιο στο Jyväskylä στα μέσα της δεκαετίας του 1920. Έτσι, όταν τρεις δεκαετίες αργότερα σχεδίασε την πανεπιστημιούπολη της πόλης της Κεντρικής Φινλανδίας, με τις 328 λίμνες, η εμπλοκή του στο έργο ήταν και προσωπική.
Συνδυάζοντας τον λειτουργικό σχεδιασμό, την ευαισθησία στα υλικά και τη βαθιά επίγνωση του περιβάλλοντος, το campus του Jyväskylä (1951–1971) θεωρείται κορυφαίο παράδειγμα φινλανδικού μοντερνισμού. Πρόκειται για ένα «ενιαίο αλλά πολυσύνθετο σύνολο» κτιρίων από κόκκινο τούβλο, ξύλο, γυαλί και γρανίτη, σχεδιασμένο ώστε να εξυπηρετεί διαφορετικές λειτουργίες. Οι αντιθέσεις χρησιμοποιούνται γενναιόδωρα, τόσο στα χρώματα και στη χρήση του φωτός όσο και στις γραμμές και τις επιφάνειες των κτιρίων.
Herzog & de Meuron, Βασιλικό Πανεπιστήμιο Τέχνης, Λονδίνο
Από το 1978, όταν ίδρυσαν το στούντιό τους στη Βασιλεία, οι Ελβετοί αρχιτέκτονες Jacques Herzog και Pierre de Meuron έχουν δημιουργήσει κτίρια-τοπόσημα, από την Tate Modern μέχρι το «Elphi», τη φουτουριστική Φιλαρμονική του Αμβούργου. Ο νέος χώρος του RCA (2016–2021) χαρακτηρίζεται από μια βιομηχανικής αισθητικής, αυστηρή αλλά ευέλικτη αρχιτεκτονική, «μια πορώδη και ευέλικτη “επικράτεια” από πλατφόρμες, πάνω στις οποίες οι ποικίλες ανάγκες του προγράμματος σπουδών του RCA μπορούν να εξελίσσονται και να αναπτύσσονται, επιτρέποντας τον μετασχηματισμό του χώρου ανάλογα με τις απαιτήσεις», αναφέρουν οι αρχιτέκτονες. Αν και το συγκρότημα, όπως εξηγούν, έχει σχεδιαστεί ως αυτάρκης κοινότητα που ενθαρρύνει την αλληλεπίδραση μεταξύ φοιτητών, διδακτικού και διοικητικού προσωπικού, στόχος τους ήταν να το συνδεθούν τόσο οπτικά όσο και λειτουργικά με τη γειτονιά: γι’ αυτό χρησιμοποίησαν τούβλο στην πρόσοψη που παραπέμπει στο βιομηχανικό έμβλημα της περιοχής, το Battersea Power Station, ενώ παράλληλα σχεδίασαν χώρους, διαδρόμους και πλατείες που επιτρέπουν την ελεύθερη διέλευση του κοινού μέσα από τις εγκαταστάσεις.
Zaha Hadid Architects, Βιβλιοθήκη και Κέντρο Μάθησης, Πανεπιστήμιο Οικονομικών και Διοίκησης Επιχειρήσεων, Βιέννη
Η Βιβλιοθήκη και Κέντρο Μάθησης (2008–2013) του WU είναι ένας εκθαμβωτικός πολυγωνικός όγκος που αναδύεται από την καρδιά της νέας πανεπιστημιούπολης. Στο εξωτερικό, ο σχεδιασμός του έχει τη μορφή κύβου με κεκλιμένες και κατακόρυφες όψεις, ενώ στο εσωτερικό καμπύλες και ρευστές μορφές επιτρέπουν τη διάχυση του φωτός και τη δημιουργία συνδέσεων σε όλο το κτίριο. «Οι ευθείες γραμμές του εξωτερικού κελύφους αποσπώνται καθώς κινούνται προς το εσωτερικό, μετατρεπόμενες σε καμπύλες και ρευστές επιφάνειες, δημιουργώντας ένα ελεύθερης μορφής εσωτερικό “φαράγγι” που λειτουργεί ως η κεντρική δημόσια πλατεία του κέντρου. Παράλληλα διαμορφώνονται διάδρομοι και γέφυρες που εξασφαλίζουν ομαλές μεταβάσεις μεταξύ των διαφορετικών επιπέδων», αναφέρει το γραφείο της βραβευμένης με Pritzker αείμνηστης αρχιτέκτονος. Το κτιριακό συγκρότημα περιλαμβάνει την κεντρική βιβλιοθήκη, αίθουσα εκδηλώσεων, κέντρο εξυπηρέτησης φοιτητών, καφέ και κέντρο σπουδών εξωτερικού.
Álvaro Siza, Σχολή Αρχιτεκτονικής Πανεπιστημίου FAUP, Πόρτο
Η Σχολή Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου του Πόρτο χτίστηκε μεταξύ 1985 και 1996 σε σχέδια του σπουδαίου Πορτογάλου δημιουργού. Ο Siza, που είχε σπουδάσει στη σχολή, ήθελε τα σχέδιά του να αντανακλούν τον πολιτισμό του Πόρτο, να εναρμονίζονται με το φυσικό περιβάλλον αλλά και να βελτιώνουν τη φοιτητική εμπειρία. «Γνωρίζοντας ότι μεγάλο μέρος της αλληλεπίδρασης και της μάθησης δεν πραγματοποιείται μόνο στις αίθουσες και τις βιβλιοθήκες, αλλά κυρίως στους ενδιάμεσους χώρους, τις αυλές και τα καφέ, ο αρχιτέκτονας έδωσε ιδιαίτερη προσοχή σε αυτούς», αναφέρει το περιοδικό Domus. Έτσι, το πανεπιστήμιο σχεδιάστηκε σαν μια μικρή πόλη, με ανοιχτούς αλλά και ήσυχους, οικείους κοινόχρηστους χώρους, με διαδρόμους και ράμπες που μοιάζουν με δρόμους και καφέ και αυλές που λειτουργούν σαν πλατείες και πάρκα. Τα λευκά, συμπαγή κτίρια με ανοίγματα διαφορετικού σχήματος που στεγάζουν αίθουσες και εργαστήρια βρίσκονται στο νότιο τμήμα της σχολής και έχουν θέα στον ποταμό Douro, ενώ βιβλιοθήκες, αμφιθέατρο και διοικητικές υπηρεσίες βρίσκονται στο βόρειο τμήμα, κοντά στον δρόμο.
Eero Saarinen, Ingalls Rink, Πανεπιστήμιο Yale, ΗΠΑ
Ένα από τα πιο αγαπημένα κτίρια των Ηνωμένων Πολιτειών, το Ingalls Rink, σχεδιάστηκε από τον Φινλανδοαμερικανό αρχιτέκτονα Eero Saarinen και ολοκληρώθηκε το 1958. Πρόκειται για το γήπεδο χόκεϊ επί πάγου του Πανεπιστημίου Γέιλ, που βρίσκεται στο Old Campus, το «ιστορικό κέντρο» του πανεπιστημίου, στο Νιου Χέιβεν του Κονέκτικατ. Με τη θεαματική σιλουέτα του, που θυμίζει σκελετό φάλαινας, το παγοδρόμιο έμεινε γνωστό ως “Yale Whale” και το 1958 το περιοδικό Architectural Forum το χαρακτήρισε ως «ένα από τα πιο απροσδόκητα νέα κτίρια στον κόσμο», υποστηρίζοντας ότι ο Saarinen είχε «διαμορφώσει μια κατασκευή γεμάτη προσωπικότητα». Ο αρχιτέκτονας επιθυμούσε να σχεδιάσει ένα παγοδρόμιο που να αποτυπώνει τον ενθουσιασμό και τη δυναμική του αγώνα χόκεϊ και να προσελκύει τους φοιτητές, καθώς βρισκόταν μακριά από την κεντρική πανεπιστημιούπολη. Έτσι δημιούργησε ένα αρχιτεκτόνημα που μοιάζει με γιγάντιο γλυπτό.
Εξωτερική φωτογραφία: yalebulldogs.com