Οι μούσες στη μόδα αποτελούν ενεργό μέρος της δημιουργικής διαδικασίας και συχνά επηρεάζουν καθοριστικά το τελικό αποτέλεσμα.
Στην απλουστευμένη εκδοχή του όρου, η μούσα εμφανίζεται σαν παθητικό αντικείμενο θαυμασμού: μια ωραία γυναίκα, συνήθως, που απλώς εμπνέει. Στην πραγματικότητα όμως, τα πράγματα είναι πολύ πιο σύνθετα. Οι πιο ενδιαφέρουσες «μούσες» δεν στέκονται βουβές δίπλα στον δημιουργό. Συμμετέχουν, επηρεάζουν, συνομιλούν, διορθώνουν, δοκιμάζουν, επιμένουν.
Άλλες εισχωρούν στον πυρήνα της δημιουργικής διαδικασίας, άλλες γίνονται το πρόσωπο ενός οίκου, άλλες λειτουργούν σαν το ιδανικό σώμα πάνω στο οποίο μια νέα σιλουέτα μπορεί να υπάρξει πειστικά. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, ο χαρακτηρισμός «μούσα» αδικεί τη συμβολή τους. Ένας δημιουργός βλέπει σε έναν άνθρωπο την τέλεια ενσάρκωση του κόσμου του και εκείνος, με τη σειρά του, προσθέτει στον κόσμο αυτόν κάτι που δεν υπήρχε πριν.
Alexander McQueen & Kate Moss
Δύο παιδιά από εργατικές οικογένειες που κατέκτησαν την κορυφή χωρίς να αποκοπούν από τις ρίζες τους. Η συνεργασία της Kate Moss με τον McQueen ξεκίνησε από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, εμφανιζόταν σε επιδείξεις και φωτογραφίσεις του σε μια περίοδο που και οι δύο διαμόρφωναν τη θέση τους στη σκηνή του Λονδίνου. Σε όλη τη διάρκεια της καριέρας του, η Moss παρέμεινε σταθερά συνδεδεμένη με τον ίδιο και τον κύκλο του, συμμετέχοντας σε επιδείξεις και projects. Η σχέση τους βασιζόταν τόσο σε αυτή τη συνέχεια, τη στήριξη και στην αλληλοβοήθεια.
Όπως το 2005, όταν η Moss βρέθηκε στο επίκεντρο ενός σκανδάλου μετά τη δημοσίευση φωτογραφιών που τη συνέδεαν με χρήση ναρκωτικών και έχασε σημαντικές συνεργασίες, ο McQueen στάθηκε δημόσια στο πλευρό της. Στο φινάλε επίδειξής του εμφανίστηκε φορώντας ένα T-Shirt με την επιγραφή «We Love You Kate», αποδοκιμάζοντας τους επικριτές της και κατηγορώντας τους για υποκρισία. Η χειρονομία του McQueen, έδειξε βαθιά αφοσίωση και φιλία, αντιστρέφοντας την κοινή γνώμη. Την επόμενη χρονιά, την ενέταξε στο φινάλε του ντεφιλέ Widows of Culloden, παρουσιάζοντας το ολόγραμμά της ως αιωρούμενη μορφή, σε μια από τις πιο αναγνωρίσιμες στιγμές της καριέρας του. Η εμφάνισή της διαβάστηκε πάλι ως πράξη υποστήριξης, αφοσίωσης, ακόμη και τρυφερότητας.
Σε κάθε περίπτωση, ήταν η στιγμή που η μούσα του έπαψε να είναι απλώς σώμα στην πασαρέλα και μετατράπηκε σε αιθέρια οπτασία, σε ιδέα, σε ανάμνηση.
Yves Saint Laurent & Loulou de la Falaise
Η Loulou de la Falaise μπήκε στον οίκο του Saint Laurent το 1972 και έμεινε στο πλευρό του σχεδιαστή για περίπου τρεις δεκαετίες. Εκτός από μοντέλο, είχε την επιμέλεια στα αξεσουάρ, στα οποία έδωσε τον χαρακτηριστικό πληθωρικό, πολύχρωμο χαρακτήρα τους, ενώ είχε επιπλέον την ευθύνη της γραμμής πλεκτών. Με άλλα λόγια, δεν ενσάρκωνε μόνο την αισθητική του οίκου, αλλά τη διαμόρφωνε έμπρακτα. Η Loulou έφερνε ακριβώς εκείνο το μείγμα που ο Saint Laurent αγαπούσε: αριστοκρατική καταγωγή, μποέμ ελευθερία, θεατρικότητα χωρίς κόπο. Οι φωτογραφίες και οι μαρτυρίες της εποχής την καταγράφουν σχεδόν σαν κινούμενο moodboard του οίκου: μια εβδομάδα με βελούδινα σύνολα και λουλούδια, την επόμενη με ανδρικά κοστούμια.
Το πιο ενδιαφέρον, ωστόσο, είναι ίσως ότι η ίδια απέρριπτε την ιδέα της «μούσας» ως παθητικού ρόλου. Η αντίρρησή της ήταν σαφής: εργαζόταν εξαντλητικά, δεν βρισκόταν εκεί για να στολίζει έναν μύθο, αλλά για να συμβάλλει σε αυτόν.
Gianni Versace & Naomi Campbell
Η Naomi Campbell ήταν από τα πρόσωπα-κλειδιά στις επιδείξεις του Gianni Versace. Ανήκε στον στενό κύκλο των μοντέλων που ο σχεδιαστής προωθούσε συστηματικά, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση της εποχής των supermodels. Η ίδια, τον περιέγραφε σε συνεντεύξεις της ως οικογένεια. Μοιράζονταν έναν βαθύ προσωπικό και επαγγελματικό δεσμό, με εκείνον να ενεργεί ως μέντορας και να την υποστηρίζει ενεργά στις αρχές της καριέρας της. Η συνεργασία τους καθόρισε τη μόδα της δεκαετίας του 1990, με εμβληματικές εμφανίσεις της στην πασαρέλα, συμπεριλαμβανομένης της τελευταίας του επίδειξης, το 1997 και φωτογραφίσεις για τις καμπάνιες του οίκου.
Ο Versace την αποκαλούσε αδελφή του και την προστάτευε σε έναν κλάδο που έκανε διακρίσεις. Εκείνη την εποχή οι μεγάλοι οίκοι αρνούνταν να συνεργαστούν με μαύρα μοντέλα και ο Versace την στήριξε τοποθετώντας την στο κέντρο των επιδείξεων του, όταν εκείνη διεκδικούσε ίσες αμοιβές με τις συναδέλφους της.
Hubert de Givenchy & Audrey Hepburn
Ίσως η πιο αρμονική και επιδραστική σχέση σχεδιαστή και μούσας είναι αυτή της Audrey Hepburn και του σχεδιαστή Hubert de Givenchy. Η δημιουργική σκέψη του σχεδιαστή, σε συνδυασμό με την κατανόηση της σιλουέτας, των αναγκών και της προσωπικότητας της Hepburn, έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του μοναδικού της ύφους, εντός και εκτός κινηματογράφου. Η ηθοποιός έγινε αναμφισβήτητο σημείο αναφοράς για την κομψότητα και δύσκολα θα βρει κανείς άλλη περίπτωση της οποίας οι ρόλοι να ταυτίστηκαν σε τέτοιο βαθμό με το προσωπικό της στιλ.
Από τη στιγμή που γνωρίστηκαν, η εικόνα της συνδέθηκε άρρηκτα με τον Givenchy για το υπόλοιπο της ζωής της. Μετά την ταινία Sabrina (1954), την πρώτη τους συνεργασία, η Hepburn ζήτησε να σχεδιάζει εκείνος τα κοστούμια για τις ταινίες της (συνολικά συνεργάστηκαν σε οκτώ). «Είναι τα μόνα ρούχα μέσα στα οποία είμαι πραγματικά ο εαυτός μου. Είναι κάτι πολύ περισσότερο από μόδιστρος, είναι δημιουργός προσωπικότητας», είχε πει η ίδια για τον σπουδαίο μόδιστρο.
Valentino & Jackie Kennedy Onassis
Η σχέση της Jackie με τον Valentino είναι από εκείνες τις περιπτώσεις όπου μια γυναίκα δεν έγινε απλώς η μούσα ενός σχεδιαστή, αλλά ο καταλύτης για τη διεθνή του εδραίωση. Τον γνώρισε το 1964, λίγο μετά τη δολοφονία του John F. Kennedy, σε μια περίοδο όπου η δημόσια εικόνα της άλλαζε. Το 1968, επέλεξε για τον γάμο της με τον Αριστοτέλη Ωνάση μία δημιουργία της σειράς White Collection και αμέσως μετά ο οίκος δέχθηκε δεκάδες παραγγελίες για παρόμοια φορέματα.
Μια ιδιωτική ενδυματολογική επιλογή μετατράπηκε, σχεδόν αυτοστιγμεί, σε γεγονός με αισθητικό και εμπορικό αντίκτυπο. Ο Valentino, από την πλευρά του, βρήκε στη Jackie κάτι πολύ πιο πολύτιμο από μια πελάτισσα με τεράστια προβολή: τη γυναίκα που μπορούσε να μεταφέρει την ιταλική του κομψότητα στην αμερικανική πραγματικότητα με το βάρος της παρουσίας της. Η Jackie τον νομιμοποίησε σε ένα νέο, εξαιρετικά απαιτητικό κοινό, αποδεικνύοντας πως μια μούσα μπορεί να αλλάξει και τη μοίρα ενός οίκου.
Karl Lagerfeld & Inès de la Fressange
Η μούσα του Lagerfeld ενσάρκωνε το είδος της Γαλλίδας που ο σχεδιαστής ήθελε να ξανασυστήσει: ψηλή, αβίαστη, ειρωνική, αρχοντική χωρίς να γίνεται ηχηρή. Η ομοιότητά της με τη νεαρή Coco Chanel, βοήθησε τον σχεδιαστή να δέσει ακόμη πιο πειστικά τη σύγχρονη εικόνα του οίκου με τη μνήμη της ιδρύτριάς του. Το 1983 έγινε το πρώτο μοντέλο που υπέγραψε αποκλειστικό συμβόλαιο ως «πρέσβειρα» του οίκου.
Η προβολή που της έδωσε ο σχεδιαστής και ο οίκος την καθιέρωσε ως την απόλυτη εικόνα της σύγχρονης Γαλλίδας και η Inès έπαψε να είναι αποκλειστικά «η μούσα του Lagerfeld» και μετατράπηκε σε αυτόνομο γαλλικό σύμβολο. Όταν δέχθηκε να χρησιμοποιηθεί η μορφή της για την Marianne, το σύμβολο της Γαλλικής Δημοκρατίας που κατά διαστήματα αποκτά τα χαρακτηριστικά διάσημων Γαλλίδων, ο Lagerfeld αντέδρασε με σκληρότητα. Η φράση του ότι δεν «ντύνει μνημεία» έμεινε στην ιστορία και αποκάλυψε το σημείο της σύγκρουσης: Τι συμβαίνει όταν η μούσα ξεφεύγει από τα όρια του δημιουργού και γίνεται μεγαλύτερο σύμβολο από αυτό που εκείνος είχε φανταστεί; Χρόνια αργότερα συμφιλιώθηκαν και η Inès επέστρεψε στην πασαρέλα του οίκου, το 2011.
Jean Paul Gaultier & Madonna
Η συνεργασία του Gaultier με τη Madonna είναι από εκείνες τις περιπτώσεις όπου ένα μόνο ένδυμα αρκεί για να μείνει στην ιστορία. Ο ίδιος ο οίκος παρουσιάζει τη Madonna ως το φυσικό σύμβολο της «φεμινιστικής επανάστασης» που συμπύκνωσε ένα μόνο ρούχο: ο κωνικός κορσές ήθελε τη θηλυκότητα ως δημόσια επίδειξη δύναμης και την πρόκληση ως μέθοδο αυτοκυριαρχίας. Η Madonna δεν βρέθηκε τυχαία στον Gaultier. Tον επέλεξε προσωπικά για τα κοστούμια του Blond Ambition Tour (1990), ενώ η συνεργασία τους αναπτύχθηκε μέσα από μήνες δοκιμών στο παρισινό ατελιέ του. Η Madonna ζήτησε «πανοπλία», όχι ρούχα και εκείνος της την έδωσε.
Δύο χρόνια αργότερα, στην εκδήλωση του Gaultier για το AmFar (The American Foundation for AIDS Research), περπάτησε στην πασαρέλα πλάι στον JPG γυμνόστηθη και συγκεντρώθηκαν πάνω από 700.000 δολάρια για για τον φιλανθρωπικό σκοπό. Η συνεργασία τους εξελίχθηκε σε πολυετή δημιουργική σύμπραξη, όπου και οι δύο αψηφούσαν τις συμβάσεις, επαναπροσδιορίζοντας τη σχέση σώματος, φύλου και μόδας.
Vivienne Westwood & Pamela Anderson
Η Anderson δεν ανήκει στις κλασικές μούσες της υψηλής μόδας, ούτε η σχέση της με τη Westwood έχει το βάθος δεκαετιών άλλων ιστορικών συμμαχιών. Η συνεργασία τους το 2009 και η παρουσία της στην ανοιξιάτικη καμπάνια του 2017 (η φωτογράφηση έγινε στην Ύδρα, όπου ο φωτογράφος Juergen Teller έχει σπίτι) αλλά και η φιλική, ιδεολογική τους εγγύτητα έδειξαν ότι η Westwood αναγνώρισε στη μούσα της κάτι πέρα από τη σέξι περσόνα του Baywatch. Μια γυναίκα ικανή να μεταφέρει σε ένα μαζικότερο κοινό το πολιτικό φορτίο που η ίδια ήθελε πάντα να δίνει στα ρούχα της.
Η σχεδιάστρια δεν έβλεπε ποτέ τη μόδα αποκομμένη από την κοινωνία. Η Anderson, από την πλευρά της, είχε ήδη συνδέσει το δημόσιο προφίλ της με θέματα όπως τα δικαιώματα των ζώων αλλά και με τη συμμετοχή της στην καμπάνια της Greenpeace, Save The Arctic, που στόχευε να σταματήσει τις γεωτρήσεις πετρελαίου στην Αρκτική. Την έντυσε με ρούχα που προωθούσαν την ηθική μόδα και τη βιωσιμότητα, ενώ η Anderson αξιοποίησε τη δημοσιότητά της για τις δράσεις της. Η σχέση τους έφερε τη μόδα πιο κοντά στον ακτιβισμό.
Marc Jacobs & Sofia Coppola
Η Coppola υπήρξε για τον Jacobs μια δημιουργός με ήδη διαμορφωμένη αισθητική, στην οποία αναγνώρισε μια εκδοχή διακριτικής, ανεπιτήδευτης πολυτέλειας που ταίριαζε με τη δική του ματιά. Πέρα από τις καμπάνιες, η συνεργασία τους επεκτάθηκε και στον σχεδιασμό. Το 2008, η Coppola υπέγραψε μία σειρά από τσάντες για τον Louis Vuitton, συμμετέχοντας ενεργά στη δημιουργική διαδικασία του οίκου. «Η γνωριμία μας ήταν έρωτας με την πρώτη ματιά. Δεν με τράβηξε μόνο η εμφάνισή της, το στιλ της, αλλά και ο τρόπος της, η συμπεριφορά της, η ζωή της, οι φιλοδοξίες και η δημιουργικότητά της. Αντιπροσώπευε όλα όσα με έλκουν: ταλέντο, στυλ, δημιουργικότητα, ένα μοναδικό όραμα και φωνή», δήλωσε ο Marc Jacobs για τη μούσα του.
Hedi Slimane & Pete Doherty
Η περίπτωση του Hedi Slimane και του μουσικού Pete Doherty διαφέρει από τις κλασικές σχέσεις υψηλής ραπτικής και μούσας. Ο Doherty, που τότε είχε σχέση με την Kate Moss, συμπύκνωνε τη νέα ανδρική εικόνα που ο Slimane ήθελε να προβάλλει στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Ο σχεδιαστής είχε ήδη μετατοπίσει δραστικά την ανδρική γραμμή στον Dior Homme προς το στενό, ισχνό κοστούμι.
Ο Doherty έμοιαζε να ξεπηδούσε από αυτόν τον κόσμο: αδύνατος, ατημέλητος, χαρισματικός, με μια φθαρμένη αγγλική κομψότητα, στοιχεία που ενσωμάτωσε ο Slimane στις συλλογές του. Έτσι, κατάφεραν μαζί να κάνουν την «παρακμή» να μοιάζει cool, με τη μουσική σκηνή να εισβάλει περισσότερο στη μόδα και το κοστούμι να χάσει για πάντα την ασφάλεια της παλαιάς του κανονικότητας.
Εξωτερική φωτογραφία: @ Getty Images / Ideal Image