Στη Milan Design Week, ο Carlo Ratti και η Mutti μετέτρεψαν ένα από τα πιο γνώριμα προϊόντα της ιταλικής κουζίνας σε έναν προσωρινό χώρο που μπορούσες να περπατήσεις, να αγγίξεις και τελικά να αποδομήσεις.
Υπάρχουν αντικείμενα που τα βλέπουμε καθημερινά χωρίς να τους δίνουμε ιδιαίτερη σημασία. Μια κονσέρβα ντομάτας, για παράδειγμα. Κάτι απλό, πρακτικό, σχεδόν αυτονόητο. Βρίσκεται στο ντουλάπι της κουζίνας, ανοίγει βιαστικά για μια μακαρονάδα, γίνεται σάλτσα, φαγητό, οικογενειακό τραπέζι. Σπάνια, όμως, γίνεται αφορμή για αρχιτεκτονική συζήτηση, πόσο μάλλον για μια βιωματική εμπειρία μέσα στην καρδιά του Fuorisalone. Στο Μιλάνο, αυτό ακριβώς συνέβη. Το House of Polpa, η εγκατάσταση που δημιούργησε το αρχιτεκτονικό γραφείο Carlo Ratti Associati σε συνεργασία με τη Mutti, πήρε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα προϊόντα της ιταλικής κουζίνας και το μετέτρεψε σε χώρο. Όχι σε αντικείμενο πάνω σε ένα βάθρο, αλλά σε κάτι που μπορούσες να διασχίσεις, να παρατηρήσεις από κοντά, να αγγίξεις και τελικά να δεις να αλλάζει μπροστά στα μάτια σου.
Περίπου 20.000 κονσέρβες Polpa Mutti στοιβάχτηκαν κάτω από το Portico del Richini του πανεπιστημίου του Μιλάνου, δημιουργώντας μια κόκκινη, κυλινδρική μικρο-αρχιτεκτονική. Η κατασκευή στηριζόταν σε μεταλλική υποδομή, σχεδιασμένη ώστε οι κονσέρβες να μπορούν να τοποθετηθούν με ασφάλεια αλλά και να αφαιρούνται σταδιακά χωρίς να επηρεάζεται η σταθερότητα του συνόλου. Στο εσωτερικό της, μια ξύλινη πεζογέφυρα οδηγούσε τους επισκέπτες μέσα από την εγκατάσταση, μετατρέποντας την επίσκεψη σε βιωματική διαδρομή.
Ακόμη και το δάπεδο είχε τη δική του ιστορία. Δημιουργήθηκε από ρητίνη της Mapei, με φλούδες και υπολείμματα ντομάτας, αξιοποιώντας παραπροϊόντα της παραγωγικής διαδικασίας. Έτσι, η ντομάτα δεν εμφανιζόταν μόνο ως εικόνα πάνω στη συσκευασία, υπήρχε ως υλικό, ως ίχνος, ως μέρος της ίδιας της κατασκευής. Από την κονσέρβα μέχρι το πάτωμα, όλα παρέπεμπαν στον κύκλο ζωής ενός προϊόντος που ξεκινά από το χωράφι, περνά από την επεξεργασία και φτάνει στο τραπέζι. Η εικόνα ήταν από μόνη της αρκετή για να σταματήσει τον περαστικό.
Μεταλλικές κονσέρβες, η μία πάνω στην άλλη, το χαρακτηριστικό κόκκινο της ντομάτας να γίνεται επιφάνεια, ρυθμός, μοτίβο, σχεδόν τοπίο. Όμως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο δεν ήταν μόνο η πρώτη εντύπωση. Ήταν η ιδέα πίσω από αυτήν. Πώς μπορεί ένα καθημερινό προϊόν να γίνει δομικό υλικό; Πώς μετατρέπεται η τροφή σε αρχιτεκτονική αφήγηση; Και πώς μπορεί ένα brand activation να μην εξαντλείται στο εντυπωσιακό, αλλά να αφήνει πίσω του μια σκέψη για την κατανάλωση, τη βιωσιμότητα και τη χρήση των υλικών;
Ο Carlo Ratti, καθηγητής στο MIT και ιδρυτής του CRA-Carlo Ratti Associati, έχει συχνά ασχοληθεί με τη σχέση ανάμεσα στην πόλη, την τεχνολογία, τα υλικά και τη συμμετοχή του ανθρώπου στον χώρο. Εδώ, όμως, το project είχε κάτι σχεδόν παιγνιώδες. Ένα «σπίτι» από ντομάτες. Όχι φυσικά με την κυριολεκτική έννοια, αλλά με την έννοια μιας προσωρινής αρχιτεκτονικής που δεν προσπαθεί να διαρκέσει για πάντα. Αντίθετα, σχεδιάστηκε από την αρχή για να αποσυναρμολογηθεί. Και αυτό είναι ίσως το πιο έξυπνο σημείο του. Οι επισκέπτες μπορούσαν να συμμετάσχουν στη σταδιακή διάλυσή του, αφαιρώντας ένα από τα «τούβλα» της εγκατάστασης και παίρνοντάς το μαζί τους. Όσες κονσέρβες παρέμεναν στο τέλος δεν θα πήγαιναν χαμένες, αλλά θα επέστρεφαν σε χρήση ή θα δωρίζονταν. Κάπως έτσι, η αρχιτεκτονική δεν τελείωνε στο Μιλάνο. Συνεχιζόταν αλλού, σε κουζίνες, κατσαρόλες και τραπέζια. Και αυτό της έδινε μια απροσδόκητη τρυφερότητα. Γιατί, τελικά, τι πιο ιταλικό από το να μετατρέπεται ένα design installation σε σάλτσα για pasta;
Σε μια διοργάνωση όπως η Milan Design Week, όπου συχνά κυριαρχούν τα εντυπωσιακά σκηνικά, τα μεγάλα brand activations και οι εγκαταστάσεις που μοιάζουν φτιαγμένες για να φωτογραφηθούν, το House of Polpa ξεχώρισε γιατί έβαλε στο κέντρο κάτι ταπεινό, δεν προσπάθησε να κρύψει την εμπορική του προέλευση, την έκανε ορατή και τη μετέτρεψε σε εργαλείο αφήγησης.
Υπάρχει εδώ και μια αναπόφευκτη σύνδεση με την pop κουλτούρα. Από τις Campbell’s Soup Cans του Andy Warhol μέχρι σήμερα, τα προϊόντα του σούπερ μάρκετ έχουν χρησιμοποιηθεί πολλές φορές ως σύμβολα μαζικής κατανάλωσης. Μόνο που εδώ η προσέγγιση ήταν διαφορετική. Δεν επρόκειτο για μια εικόνα πάνω στον τοίχο, αλλά για έναν χώρο που ενεργοποιούνταν από την παρουσία του κοινού. Έμπαινες μέσα, περπατούσες, παρατηρούσες το κόκκινο να αλλάζει με το φως, ένιωθες την υλικότητα ενός αντικειμένου που συνήθως πιάνεις μόνο για να το ανοίξεις.
Και ίσως εκεί βρίσκεται η γοητεία του. Στο ότι δεν χρειαζόταν να εξηγήσει πολλά. Έπαιρνε κάτι γνώριμο και το έκανε ξαφνικά άγνωστο. Μια κονσέρβα ντομάτας γινόταν τούβλο. Ένα προϊόν γινόταν χώρος. Μια προσωρινή εγκατάσταση γινόταν σχόλιο για την κατανάλωση, τη βιωσιμότητα και τη δυνατότητα του design να σκέφτεται πέρα από το «ωραίο».
Πληροφορίες: House of Polpa, εγκατάσταση των Carlo Ratti Associati x Mutti. Portico del Richini, Università degli Studi di Milano. Fuorisalone / Milan Design Week.
Εξωτερική φωτογραφία: @ CRA-Carlo Ratti Associati Instagram