Η αξιοποίηση της ηλιακής ενέργειας περνά σε άλλη διάσταση, αφού πλέον τα φωτοβολταϊκά τοποθετούνται και στις σιδηροτροχιές.
Η ελβετική εταιρία Sun-Ways πρωτοπορεί και αναπτύσσει σύστημα αφαιρούμενων πάνελ, τα οποία εγκαθίστανται στις ήδη υπάρχουσες υποδομές, ανάμεσα στις ράγες. Το 2025 τέθηκε σε εφαρμογή το πιλοτικό πρόγραμμα σε ένα τμήμα σιδηροδρομικής γραμμής, μήκους 100 μέτρων, στην περιοχή Buttes, στο καντόνι Neuchâtel δυτικά της Ελβετίας. Πρόκειται για την πρώτη εγκατάσταση του είδους στον κόσμο και το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των φωτοβολταϊκών είναι ότι μπορούν εύκολα να αφαιρεθούν για τη συντήρηση της σιδηροδρομικής γραμμής. Ειδικός μηχανισμός επιτρέπει την εγκατάσταση και την απομάκρυνσή τους, χωρίς να απαιτούνται μόνιμες κατασκευές που θα δυσχέραιναν τη λειτουργία του σιδηροδρόμου.
Τα πρώτα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά. Η εγκατάσταση, παρά τη διακοπή λειτουργίας για ένα μήνα εξαιτίας χιονοπτώσεων και προγραμματισμένων εργασιών, έχει ήδη οδηγήσει στην παραγωγή 16.000 κιλοβατώρων ενέργειας κατά την πρώτη περίοδο λειτουργίας της. Εκτιμάται ότι περισσότερα από 11.000 τρένα έχουν περάσει πάνω από τα ηλιακά πάνελ και η εγκατάσταση έχει αποδειχθεί «απόλυτα σταθερή και ασφαλής», σύμφωνα με τον ιδρυτή της νεοφυούς εταιρίας, Τζόζεφ Σκουντέρι.
Οι προοπτικές είναι μεγάλες. Η Sun-Ways εκτιμά ότι η εφαρμογή της τεχνολογίας στα κατάλληλα τμήματα του ελβετικού σιδηροδρομικού δικτύου (εξαιρούνται για ευνόητους λόγους οι σήραγγες και όσα δεν φωτίζονται αρκετά από τον ήλιο) μήκους περίπου 5.300 χλμ., θα μπορούσε να οδηγήσει στην παραγωγή έως και 1 δισ. κιλοβατώρων ενέργειας ετησίως. Όσο δηλαδή, καταναλώνουν 300.000 νοικοκυριά στην Ελβετία.
Πώς λειτουργούν;
Τα πάνελ τοποθετούνται οριζόντια ανάμεσα στις σιδηροτροχιές, πάνω στους στρωτήρες, ενώ ειδικοί μηχανισμοί τα συγκρατούν στη θέση τους χωρίς να καταγράφονται φθορές από τη διέλευση των τρένων. Το βασικό πλεονέκτημα είναι μπορούν να αφαιρεθούν εύκολα για να επιτραπούν εργασίες συντήρησης στις γραμμές, με την εταιρία να εκτιμά ότι για την αποσύνδεση μιας μονάδας έξι μέτρων χρειάζονται μόλις 10 λεπτά. Όσο για την αξιοποίηση της ενέργειας που παράγεται, τροφοδοτεί σιδηροδρομικές υποδομές χαμηλής τάσης (διακόπτες, σήματα), διοχετεύεται στο τοπικό ηλεκτρικό δίκτυο ή επανεισάγεται στο δίκτυο του σιδηροδρόμου. Πως διασφαλίζεται ότι θα παραμείνουν καθαρά; Παρότι αρχικά οι ιδρυτές είχαν σχεδιάσει την τοποθέτηση κυλινδρικών βουρτσών στο πίσω μέρος των τρένων, διαπίστωσαν πως η ταχύτητα που αναπτύσσεται είναι αρκετή για να «σαρώσει» τη σκόνη με τον αέρα που δημιουργείται.
Ποιοι ακολουθούν το παράδειγμα
Οι Ελβετικοί Ομοσπονδιακοί Σιδηρόδρομοι, οι οποίοι διαχειρίζονται το μεγαλύτερο μέρος του δικτύου της χώρας και δεν συνεργάζονται με την εταιρία, σχεδιάζουν με τη σειρά τους, όπως αναφέρει το δίκτυο Swiss info, να εγκαταστήσουν φωτοβολταϊκά συστήματα σε κτίρια και επιφάνειες για την αξιοποίηση της ηλιακής ενέργειας. Η τεχνολογία προσελκύει το ενδιαφέρον και άλλων χωρών, πέραν της Ελβετίας. Πριν μερικούς μήνες, η γαλλική εθνική σιδηροδρομική εταιρία SNCF ανακοίνωσε ότι υπέγραψε συμφωνία τεχνικής συνεργασίας με την Sun-Ways, ενώ η ελβετική εταιρία βρίσκεται σε συνομιλίες και με τον κρατικό διαχειριστή των σιδηροδρόμων της Ιταλίας RFI. Άλλες συνεργασίες περιλαμβάνουν την Νότιο Κορέα, αλλά και την Ινδονησία.
Συγκεκριμένα για την Νότιο Κορέα, πριν περίπου ένα χρόνο, εγκρίθηκε από την κορεατική εταιρία KRSPGPC το πιλοτικό πρόγραμμα διάρκειας δύο ετών σε ένα τμήμα σιδηροδρόμου 100 μέτρων στην περιοχή Osong, στην επαρχία Chungcheongbuk-do, με δυνατότητα επέκτασης σε εθνικό επίπεδο. Η κορεατική εφαρμογή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η χώρα επιδιώκει να ενισχύσει την αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και να περιορίσει την ανάγκη για νέες εκτάσεις εγκατάστασης φωτοβολταϊκών συστημάτων. Την ίδια στιγμή, η ινδονησιακή εταιρία Mutitron Automa παρακολουθεί τις εξελίξεις γύρω από την ελβετική καινοτομία και αναμένει περισσότερα δεδομένα για να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητά της.
Τα οφέλη και οι προκλήσεις
Το βασικό πλεονέκτημα είναι ότι αντί να δημιουργούνται νέες εκτάσεις για φωτοβολταϊκά πάρκα, αξιοποιείται ο διαθέσιμος χώρος ανάμεσα στις γραμμές, ο οποίος, υπό κατάλληλες συνθήκες, μπορεί να μετατραπεί σε σημείο παραγωγής καθαρής ενέργειας. Βέβαια, αυτό προϋποθέτει ότι θα έχουν αντιμετωπιστεί πολλά τεχνικά ζητήματα, όπως ότι τα πάνελ αντέχουν στους κραδασμούς, στις καιρικές συνθήκες και στη φθορά. Παράλληλα, θα πρέπει να αποδειχθεί ότι το κόστος εγκατάστασης και συντήρησης μπορεί να αντισταθμιστεί από την παραγόμενη ενέργεια. Εφόσον οι δοκιμές επιβεβαιώσουν όλα τα παραπάνω, οι σιδηροδρομικές γραμμές θα μπορούσαν να αποκτήσουν έναν επιπλέον ρόλο, πέρα από τη μεταφορά επιβατών και εμπορευμάτων, να συμβάλλουν δηλαδή και στην παραγωγή καθαρής ενέργειας.
Eισαγωγική φωτογραφία: www.sun-ways.ch