Γιατί επιστρέφουμε κουρασμένοι από τις διακοπές

«Χρειάζομαι διακοπές από τις διακοπές». Το έχετε πει ή το έχετε ακούσει τουλάχιστον μία φορά, μετά το τέλος ολιγοήμερης ανάπαυλας. Παρά τις χαλαρές στιγμές στην ξαπλώστρα, την ανεμελιά στην αμμουδιά, τους ευχάριστους περιπάτους στη φύση ή στο ιστορικό κέντρο ενός προορισμού, η επιστροφή στην ρουτίνα συνοδεύεται από ανεξήγητη κούραση. Πώς είναι δυνατόν, έπειτα από το διάλειμμα από τις υποχρεώσεις να επιστρέφουμε σε αυτές σαν να μην έχουμε ξεκουραστεί καθόλου; Σε αυτό το ερώτημα επιχείρησαν να απαντήσουν ερευνητές του Πανεπιστημίου Edith Cowan στη Δυτική Αυστραλία αναλύοντας πώς οι διακοπές επηρεάζουν την υγεία μας.

Oταν οι διακοπές περιλαμβάνουν νέες εμπειρίες, κίνηση, καλή παρέα, σωστό ύπνο, ηλιακό φως, λιγότερο άγχος μπροστά σε οθόνες, βοηθούν το σώμα να λειτουργεί σε αρμονία με τον ίδιο του τον εαυτό. Photo: 123RF

Από τη Φυσική στην πρακτική εφαρμογή
Η επιστημονική ομάδα δανείστηκε μια έννοια από τη Φυσική για να εξηγήσει πώς κάποιες φορές το ταξίδι ευνοεί το σώμα και πώς κάποιες άλλες το βλάπτει. Αυτή η έννοια είναι η εντροπία: θεμελιώδης για τη θερμοδυναμική που μετρά το βαθμό αταξίας, τυχαιότητας ή διασποράς της ενέργειας. Πρόκειται για την τάση της φύσης προς την αποδιοργάνωση, την αποσύνθεση και την ροπή προς εξάντληση της ενέργειας. Για παράδειγμα, ένα παγάκι που λιώνει και γίνεται νερό, ένα φλιτζάνι καφές που σταδιακά κρυώνει ή ένα τζάμι που σπάει και δεν ενώνεται ξανά. Απλούστερα, η τάση που έχουν τα πράγματα να οδηγούνται στη φθορά και την αταξία, κάτι που συμβαίνει και στο ανθρώπινο σώμα όσο γερνάει.

Σύμφωνα με αυτή την οπτική, οι διακοπές θα μπορούσαν να προκαλέσουν αλλαγές στην εντροπία εφόσον χαρακτηρίζονται από θετικές εμπειρίες, οι οποίες μπορούν να ενισχύσουν την υγεία. Από την άλλη, οι αρνητικές εμπειρίες έχουν το ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα, συμβάλλοντας στην αύξηση της εντροπίας και θέτοντας σε κίνδυνο την υγεία. Όπως εξήγησε η επικεφαλής της μελέτης που δημοσιεύθηκε στο Journal of Travel Research, Φάνγκλι Χου, «η γήρανση, ως διαδικασία, είναι μη αναστρέψιμη», ωστόσο παρότι δε μπορεί να σταματήσει «μπορεί να επιβραδυνθεί». Η Χου σημείωσε πως οι θετικές ταξιδιωτικές εμπειρίες θα μπορούσαν να βελτιώσουν τη σωματική και ψυχική ευεξία των ατόμων μέσω της έκθεσης σε νέα περιβάλλοντα, της συμμετοχής σε σωματικές δραστηριότητες και κοινωνική αλληλεπίδραση, καθώς και της ενίσχυσης θετικών συναισθημάτων. Όπως επισημαίνει το πανεπιστήμιο, αυτά τα πιθανά οφέλη έχουν αναγνωριστεί μέσω πρακτικών όπως ο τουρισμός ευεξίας, ο τουρισμός υγείας και ο τουρισμός για γιόγκα.

Τα οφέλη από τις χαρούμενες διακοπές
Η Χου εστίασε την έρευνά της σε ορισμένα βασικά σημεία για να δώσει απαντήσεις στο πώς οι καλές διακοπές βοηθούν τον οργανισμό: την εσωτερική οργάνωση (ο χτύπος της καρδιάς), την αυτοάμυνα (ανοσοποιητικό), την αυτοθεραπεία και την προστασία από τη φθορά (κόκαλα και μύες). Ο άνθρωπος κατά τα ταξίδια του έρχεται σε επαφή με νέα περιβάλλοντα, κάτι που μπορεί να προκαλέσει αντιδράσεις στο στρες και να αυξήσει το μεταβολικό ρυθμό. Σε αυτό το πλαίσιο μπορεί παράλληλα, να πυροδοτηθεί μια προσαρμοστική ανοσοποιητική απόκριση. Η ειδικός αναφέρει πως αυτή η αντίδραση βελτιώνει την ικανότητα του σώματος να αντιλαμβάνεται τις εξωτερικές απειλές -όπως βακτήρια και ιοί- και να αμύνεται.

Ο άνθρωπος κατά τα ταξίδια του έρχεται σε επαφή με νέα περιβάλλοντα, κάτι που μπορεί να προκαλέσει αντιδράσεις στο στρες και να αυξήσει το μεταβολικό ρυθμό. Photo: 123RF

Απλούστερα, όταν οι διακοπές περιλαμβάνουν νέες εμπειρίες, κίνηση, όπως περπάτημα ή κολύμπι, καλή παρέα, σωστός ύπνος, περισσότερος χρόνος σε εξωτερικούς χώρους, ηλιακό φως, αυθόρμητες συζητήσεις, λιγότερο άγχος μπροστά σε οθόνες, βοηθούν το σώμα να «πολεμήσει» την εντροπία. Το σώμα, δηλαδή λειτουργεί σε αρμονία με τον ίδιο του τον εαυτό, επομένως ενισχύεται το ανοσοποιητικό σύστημα, ο μεταβολισμός και η ικανότητα επιδιόρθωσης και αναγέννησης των ιστών. Ταυτόχρονα, η ήπια άσκηση δρα ευεργετικά για τα οστά, τους μύες και τις αρθρώσεις.

Τα αναπάντεχα και οι επιπτώσεις τους
Στον αντίποδα, οι διακοπές που πήγαν στραβά. Τι μπορεί να πάει στραβά σε ένα ταξίδι; Μια καθυστερημένη πτήση, μία χαμένη αποσκευή, η σύντομη αδιαθεσία, ένα μικρό ατύχημα, η κακή ποιότητα ύπνου ή ένα ηλιακό έγκαυμα, ακόμα και ο πόνος στην πλάτη από ένα βαρύ σακίδιο, μας αφήνουν πιο εξαντλημένους από πριν. Παρότι τίποτα από τα παραπάνω δεν έχει δραματικές επιπτώσεις, επιβαρύνει το σώμα, το οποίο αναγκάζεται να αγωνιστεί περισσότερο. Οι ορμόνες του στρες αυξάνονται, η ξεκούραση δεν επιτυγχάνεται και ο οργανισμός δυσκολεύεται να επανέλθει. Κατά συνέπεια, η εντροπία αυξάνεται και μαζί με αυτήν η κόπωση.

Προς το παρόν, οι ερευνητές μελετούν τα οφέλη των διακοπών σε θεωρητικό επίπεδο. Αν η θεωρία τους επιβεβαιωθεί και στην πράξη, τότε μπορεί πράγματι οι διακοπές να αποτελέσουν μια μορφή θεραπείας για την επιβράδυνση της βιολογικής φθοράς εφόσον σχεδιαστούν σωστά. Για παράδειγμα, οι γιατροί θα μπορούσαν να συνταγογραφήσουν συγκεκριμένα είδη ταξιδιών έπειτα από επεμβάσεις ή ενδείξεις γνωστικής εξασθένισης, ενώ οι ταξιδιώτες θα μπορούσαν να προγραμματίσουν τις διακοπές τους με στόχο την αποκατάσταση της υγείας τους.

Eισαγωγική φωτογραφία: 123RF