Η απρόσμενη μετατροπή των διορθωτικών φακών σε μια αγορά περίπου 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Την παλιά την εποχή, οι άνθρωποι φορούσαν γυαλιά μόνο επειδή δεν είχαν άλλη επιλογή. Από το τέλος του 13ου αιώνα, όταν σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία εμφανίστηκαν τα πρώτα γυαλιά στην Ιταλία, ο ένας ή η δύο φακοί που στερεώνονταν στο μάτι ή πάνω στη μύτη αποτελούσε μια διακριτική υπενθύμιση ότι η όραση δεν ήταν τέλεια. Πολλοί, βέβαια, τα έκρυβαν, άλλοι τα έβγαζαν για τις φωτογραφίες και σχεδόν όλοι ονειρεύονταν τη μέρα που οι φακοί επαφής ή κάποια μελλοντική θεραπεία θα τους απελευθέρωνε από αυτά.
Σήμερα συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Άνθρωποι με άριστη όραση αγοράζουν γυαλιά χωρίς διορθωτικούς φακούς. Οι οίκοι μόδας παρουσιάζουν νέες συλλογές σκελετών όπως παρουσιάζουν τσάντες και ρολόγια. Οι διασημότητες αλλάζουν γυαλιά ανάλογα με την περίσταση. Και εκατομμύρια άνθρωποι που θα μπορούσαν θεωρητικά να απαλλαγούν από αυτά μέσω επεμβάσεων λέιζερ επιλέγουν να συνεχίσουν να τα φορούν.
Το ιατρικό βοήθημα που μετατράπηκε σε κόσμημα και αξεσουάρ
Τα πρώτα γυαλιά εξυπηρετούσαν αποκλειστικά πρακτικές ανάγκες. Για εκατοντάδες χρόνια αποτελούσαν εργαλείο λογίων, μοναχών, εμπόρων και ανθρώπων που έπρεπε να διαβάζουν μικρά γράμματα. Δεν υπήρχε καμία αισθητική διάσταση. Ήταν αντικείμενα λειτουργικά, συχνά άβολα και, φυσικά, πολύ ακριβά για το μέσο βαλάντιο, άρα και τη μαζική χρήση. Η πρώτη μεγάλη αλλαγή ήρθε τον 20ό αιώνα. Καθώς ο κινηματογράφος και αργότερα η τηλεόραση δημιούργησαν νέες εικόνες επιτυχίας και γοητείας, τα γυαλιά άρχισαν να αποκτούν χαρακτήρα.
Στη δεκαετία του 1930 η αμερικανική εταιρεία Bausch + Lomb λάνσαρε τα πρώτα γυαλιά ηλίου τύπου Aviator για πιλότους. Λίγα χρόνια αργότερα τα μοντέλα της Ray-Ban πέρασαν από τα πιλοτήρια στο Χόλιγουντ και από εκεί στην καθημερινότητα. Φυσικά τα γυαλιά αυτά δεν απευθύνονταν μόνο στους επαγγελματίες των πτήσεων, αλλά οι εταιρείες έκαναν διάνα στην εκμετάλλευση του ψυχισμού του πλήθους. Για πρώτη φορά τα γυαλιά δεν συνδέονταν με μια αδυναμία αλλά με μια επιθυμία.
Η πραγματική επανάσταση
Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο τα γυαλιά άρχισαν να εμφανίζονται στις πασαρέλες και στις διαφημίσεις μόδας. Οι χοντροί σκελετοί των δεκαετιών του 1950 και του 1960 δεν έκρυβαν την παρουσία τους στο πρόσωπο. Η βιομηχανία της μόδας κατάλαβε κάτι εξαιρετικά σημαντικό: τα γυαλιά βρίσκονται στο πιο εμφανές σημείο του ανθρώπινου σώματος. Κανένα ρολόι, κανένα παπούτσι και κανένα κόσμημα δεν μπορεί να αλλάξει τόσο άμεσα την εικόνα ενός προσώπου. Κάπως έτσι γεννήθηκε μια νέα αγορά. Οι σχεδιαστές μόδας μπήκαν στο παιχνίδι. Οι οίκοι πολυτελείας άρχισαν να τοποθετούν τα λογότυπά τους στους βραχίονες των σκελετών. Οι καταναλωτές δεν αγόραζαν πλέον μόνο καλύτερη όραση, αλλά και πολυτέλεια και brand.
Τα νούμερα δείχνουν πόσο βαθιά έχει αλλάξει η σχέση των ανθρώπων με τα γυαλιά. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς, περίπου 2,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο χρειάζονται κάποια μορφή διόρθωσης της όρασης. Η αγορά, δηλαδή, αφορά τρεις στους δέκα ανθρώπους που περπατούν πάνω στη γη. Τα γυαλιά εξακολουθούν να αποτελούν το μεγαλύτερο τμήμα της βιομηχανίας οπτικών ειδών, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 69% των συνολικών πωλήσεων του κλάδου. Ακόμη πιο εντυπωσιακό, όμως, είναι το μέγεθος της αγοράς. Η παγκόσμια βιομηχανία γυαλιών υπολογίζεται σήμερα σε περίπου 190-220 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, ανάλογα με τη μεθοδολογία καταγραφής, και αναμένεται να ξεπεράσει τα 330 δισεκατομμύρια δολάρια μέσα στην επόμενη δεκαετία. Τα γυαλιά ηλίου από μόνα τους αποτελούν μια αγορά άνω των 43 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως και αναπτύσσονται με διψήφιους ρυθμούς.
Το πιο ενδιαφέρον
Το πλέον αξιοσημείωτο δεν είναι τόσο ο τζίρος, όσο η αντοχή των γυαλιών στις εξελίξεις που έμοιαζαν να τα ξεπερνούν. Για δεκαετίες οι φακοί επαφής θεωρούνταν η φυσική εξέλιξη των γυαλιών. Η υπόσχεση ήταν απλή: καλύτερη όραση χωρίς να φαίνεται τίποτα στο πρόσωπο. Αργότερα, εμφανίστηκαν και οι επεμβάσεις λέιζερ, οι οποίες υποσχέθηκαν οριστική απελευθέρωση. Όποιος, πάντως, περίμενε ότι τα γυαλιά θα εξαφανίζονταν, διαψεύστηκε. Πολλοί χρήστες χρησιμοποιούν φακούς επαφής μόνο περιστασιακά, ενώ διατηρούν τα γυαλιά ως βασικό κομμάτι της εμφάνισής τους. Η αγορά των γυαλιών συνεχίζει να αναπτύσσεται παρά την πρόοδο των εναλλακτικών λύσεων, ακριβώς επειδή οι καταναλωτές τα αντιμετωπίζουν πλέον ως αξεσουάρ και όχι αποκλειστικά ως ιατρικό προϊόν.
Οι κοινωνιολόγοι έχουν επισημάνει ότι τα γυαλιά μεταφέρουν και συμβολικά μηνύματα. Μπορούν να προσδώσουν κύρος, σοβαρότητα, δημιουργικότητα ή διανοουμενίστικη αύρα. Ένας λεπτός μεταλλικός σκελετός εκπέμπει διαφορετικό μήνυμα από έναν χοντρό μαύρο. Ένα ζευγάρι στρογγυλά γυαλιά παραπέμπει σε διαφορετική προσωπικότητα από ένα τετράγωνο. Η κυριαρχία της EssilorLuxottica, που ελέγχει πολλές από τις μεγαλύτερες μάρκες γυαλιών παγκοσμίως, είναι ίσως η καλύτερη απόδειξη ότι η μόδα και η οπτική υγεία έχουν πλέον συγχωνευθεί σε έναν ενιαίο κλάδο. Η εταιρεία συνεργάζεται τόσο με οίκους πολυτελείας όσο και με τεχνολογικούς κολοσσούς, μετατρέποντας τα γυαλιά σε προϊόν lifestyle.
Το επόμενο κεφάλαιο των γυαλιών τα συνδέει άμεσα με την τεχνολογία. Τα «έξυπνα» γυαλιά υπόσχονται να προσθέσουν τεχνητή νοημοσύνη, κάμερες, μετάφραση και ψηφιακές πληροφορίες σε ένα αντικείμενο που ήδη βρίσκεται στο πρόσωπο δισεκατομμυρίων ανθρώπων. Η νέα μάχη δεν αφορά πλέον το αν θα φοράμε γυαλιά αλλά τι θα μπορούν να κάνουν. Ελάχιστα προϊόντα κατάφεραν να ξεφύγουν τόσο ολοκληρωτικά από τον αρχικό τους σκοπό. Τα γυαλιά δημιουργήθηκαν για να διορθώνουν μια ατέλεια της όρασης κι έφτασαν στον 21ο αιώνα να επιλέγονται από εκατομμύρια ανθρώπους διότι «διορθώνουν» κάτι εντελώς διαφορετικό: την εικόνα που θέλουν να παρουσιάσουν στον κόσμο για τον εαυτό τους.
Φωτογραφίες: Getty Images/Ideal Image