O δυτικός κόσμος αντιμετωπίζει μια κατάσταση που στην Ελλάδα ξέρουμε καλά, αλλά αποδεικνύει πώς αλλάζει συνήθειες ο πλανήτης.
Για μια 33χρονη Αμερικανή σε ένα μέρος σαν το Ντιτρόιτ το να μένει με τους γονείς της (όπου επέστρεψε εν μέσω πανδημίας) και να μην σκέφτεται καν να φύγει, θα ήταν ανήκουστο οποιαδήποτε άλλη στιγμή της 250χρονης ιστορίας των ΗΠΑ. Η «πρωταγωνίστρια» μας όμως, δεν πληρώνει νοίκι, μοιράζεται τα ψώνια, και ό,τι εξοικονομεί το βάζει στη μουσική της καριέρα και στο μελλοντικό της σπίτι. Στην Αμερική αυτό λέγεται πια «stay at home daughter» και το ανεβάζουν στο TikTok σαν να ‘ναι lifestyle επιλογή κι όχι ανάγκη. Στην Ελλάδα το λέμε «κανονικότητα» και δεν το ανεβάζουμε πουθενά, γιατί ποιος θα καταλάβαινε τι νέο έχει να πει κανείς σε αυτό;
Εδώ είναι το ενδιαφέρον. Η Αμερική ανακαλύπτει τώρα κάτι που εμείς το ζούμε ανέκαθεν, μόνο που το ζούμε με άλλο όνομα και χωρίς κόμπλεξ. Το 49% των Ευρωπαίων 18-34 ζει με τουλάχιστον έναν γονιό, λέει η Eurostat για το 2024. Στην Ελλάδα το ποσοστό φτάνει το 67,3% -18,3 μονάδες πάνω απ’ τον μέσο όρο της Ένωσης- πέμπτη θέση πανευρωπαϊκά, πίσω μόνο από Κροατία, Σλοβακία, Πολωνία κι Ιταλία. Στη Δανία και τη Φινλανδία μόλις δύο στους δέκα νέους μένουν στο πατρικό. Στην Ελλάδα σχεδόν επτά στους δέκα. Δεν είναι στατιστική απόκλιση, είναι πολιτισμική διαφορά που μόλις τώρα αποκτά οικονομικό άλλοθι.
Συγκατοίκηση με τους γονείς
Κι όμως το αμερικανικό 49% κάτω των 30 δεν είναι απλώς ένας αριθμός που μοιάζει με τον δικό μας. Είναι αυξημένο κατά 12 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2019, σύμφωνα με έρευνα της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ. Τον Ιούλιο του 2020 το 52% των Αμερικανών 18-29 ζούσε με τουλάχιστον έναν γονιό -πρώτη φορά από τη Μεγάλη Ύφεση που η πλειονότητα των νέων ενηλίκων της χώρας γύριζε στο πατρικό, καταγράφει το Pew Research Center. Κάποιοι οικονομολόγοι βέβαια αμφισβητούν το μέγεθος του φαινομένου, λένε πως η έρευνα δεν ξεχωρίζει καλά ποιος μένει σπίτι ποιανού. Ο πληθωρισμός-ρεκόρ όμως και τα ενοίκια σε ιστορικά υψηλά δεν αμφισβητούνται από κανέναν.
Περίπου το 55% όσων επέστρεψαν στο πατρικό τους, λένε πως το έκαναν από ανάγκη, όχι από επιλογή, σύμφωνα με έρευνα της Thrivent. Ο Λόρενς Στάινμπεργκ, καθηγητής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Temple, μιλά για κυρίαρχη πια μορφή διαβίωσης σε αυτή την ηλικιακή ομάδα των ΗΠΑ. Πολιτείες σαν την Καλιφόρνια και τη Νέα Υόρκη χαλάρωσαν τους κανονισμούς για μικρές βοηθητικές κατοικίες μέσα στην ίδια αυλή, που παλιά τις έχτιζαν για τους παππούδες και τώρα τις χτίζουν για τα ενήλικα παιδιά. Η κατασκευαστική Villa Homes στην Καλιφόρνια το έχει κάνει πια συνήθη πρακτική, οικογένειες φτιάχνουν ξεχωριστό σπιτάκι στην αυλή για το παιδί που γύρισε, ώστε να μαζέψει λεφτά για το πρώτο του σπίτι χωρίς να ζει κάτω απ’ την ίδια στέγη.
Και το πιο ενδιαφέρον δεν είναι τα νούμερα, είναι τι κάνει κανείς μ’ ένα ραντεβού όταν ο μπαμπάς βλέπει τηλεόραση στο σαλόνι δίπλα. Δεν το κρύβει κανείς πια, απλώς δεν το λέει σε πρώτο ραντεβού εκτός αν ρωτηθεί ευθέως. Μια χήρα στο Μίσιγκαν με δύο γιους στα 25 να ζουν ακόμα μαζί της, παραδέχεται πως το να φέρει έναν καινούργιο άντρα στο σπίτι είναι άβολο για όλους. Παλιότερα ονειρευόταν τη μέρα που θα έμενε μόνη. Τώρα λέει πως έμαθε να εκτιμά που έμειναν. Μεσολάβησε αρκετός καιρός για να καταλάβει πως η μοναξιά δεν είναι πάντα ελευθερία, μερικές φορές είναι απλώς άδειο σπίτι.
Χρονοδιάγραμμα αποχώρησης
Ένας κτηματομεσίτης στην Ουάσιγκτον παρατήρησε κάτι ακόμα πιο χαρακτηριστικό, πελάτες που αναβάλλουν τη μετακόμιση σε μικρότερο σπίτι επειδή τα ενήλικα παιδιά τους δεν έχουν φύγει ακόμα. Ο πιο σοφός συμβουλεύει τώρα τους γονείς να συμφωνούν χρονοδιάγραμμα αποχώρησης πριν καν το παιδί βάλει τη βαλίτσα του στο δωμάτιο. Στην Ελλάδα αυτό θα ακουγόταν σαν αστείο. Ποιος γονιός συμφωνεί χρονοδιάγραμμα με το παιδί του; Εμείς έχουμε άλλο σύστημα, λέγεται «όποτε παντρευτείς» και δουλεύει εδώ και δεκαετίες χωρίς σύμβαση. Η συγκατοίκηση παππούδων, γονιών και παιδιών άλλωστε δεν ήταν ποτέ ξένη στα ισπανόφωνα, στα ασιατικά, στα αφροαμερικανικά νοικοκυριά, ούτε στις οικογένειες μεταναστών γενικότερα. Ήταν πάντα ο κανόνας εκεί που η οικογένεια σημαίνει κάτι παραπάνω από ένα σπίτι με τέσσερα δωμάτια, σημαίνει σύστημα επιβίωσης. Η λευκή αμερικανική μεσαία τάξη το ανακαλύπτει τώρα σαν να ‘ναι νέα τεχνολογία. Εμείς το λέγαμε πάντα «η γιαγιά μένει μαζί μας» και δεν χρειαζόμασταν ούτε μελέτη ούτε δικαιολογία.
Πόσοι απ’ όσους μεγάλωσαν σε ελληνικό σπίτι δεν έχουν ζήσει έστω μία σεζόν κάτω από την ίδια στέγη με τους γονείς, μετά τις σπουδές, μετά από ένα διαζύγιο, μετά από μια απόλυση; Πόσοι δεν έχουν ακούσει το «μείνε όσο θες, μην βιάζεσαι» που ακούγεται σαν αγάπη αλλά κρύβει και λίγη ανακούφιση απ’ την άλλη πλευρά, γιατί ένα σπίτι με φωνές μέσα είναι πάντα πιο ζωντανό από ένα σπίτι σε σιωπή; Το ελληνικό σινεμά το ήξερε αυτό πολύ πριν το μάθει η Washington Post, απ’ τις πολυκατοικίες με τις τρεις γενιές στον ίδιο διάδρομο μέχρι τα πιο πρόσφατα τηλεοπτικά σίριαλ όπου οι τριαντάρηδες τσακώνονται με τους γονείς τους για το ποιος μπορεί να φέρνει ραντεβού στο σπίτι και πότε, ή για το ποιος θα πλύνει τα πιάτα. Δεν είναι δράμα, είναι φολκλόρ. Κι όποιος το ζει από μέσα ξέρει πως έχει και τις δύο όψεις, τη ζεστασιά και το ασφυκτικό.
Το ερώτημα βέβαια δεν είναι αν το φαινόμενο υπάρχει, είναι τι σημαίνει για την επόμενη γενιά ενηλίκων σε Αμερική κι Ευρώπη. Όταν η μέση τιμή κατοικίας στις ΗΠΑ ξεπερνά τις 400.000 δολάρια και τα ενοίκια χτυπάνε ρεκόρ σε κάθε πόλη, το πατρικό δεν είναι πια καταφύγιο της ντροπής. Είναι το μόνο εφικτό επιχειρηματικό σχέδιο μιας γενιάς που μαθαίνει να επενδύει το ενοίκιο που δεν πληρώνει. Αντί να το κρύβουν, το προβάλλουν πια σαν ταυτότητα στα social media, «κόρη που μένει σπίτι», «γιος που μένει σπίτι», με την ίδια άνεση που θα έδειχναν ένα νέο διαμέρισμα.
Εμείς πάντως δεν χρειαστήκαμε πανδημία ή στεγαστική κρίση για να το μάθουμε αυτό. Το ξέραμε πριν γίνει hashtag, πριν γίνει θέμα σε αμερικανικές εφημερίδες, πριν αποκτήσει ακόμα κι όνομα. Η ερώτηση δεν είναι πια αν η επιστροφή στο πατρικό είναι ήττα ή σύνεση. Είναι πόσο καιρό ακόμα θα χρειαστεί ο υπόλοιπος κόσμος για να καταλάβει αυτό που η ελληνική οικογένεια ήξερε από πάντα, πως το σπίτι δεν αδειάζει επειδή μεγαλώνεις, αδειάζει όταν πρέπει.
Φωτογραφίες: Getty Images/Ideal Image