Ο χρόνος εξελίχθηκε σε εμπορεύσιμο αγαθό. Από τα αεροδρόμια και τα μουσεία μέχρι τις ψηφιακές πλατφόρμες, ολοένα περισσότερες επιχειρήσεις χρεώνουν κάτι που άλλοτε θεωρούνταν αυτονόητο: το δικαίωμα να περιμένεις λιγότερο.
Ιούλιος στο αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος». Ένα αληθινό σενάριο. Δύο επιβάτες φτάνουν την ίδια ώρα και πετούν με την ίδια πτήση, δεν χρονοτριβούν, κατευθύνονται προς την ίδια πύλη. Θα χωρίσουν μόνο για λίγο. Ο ένας θα σταθεί στην κανονική ουρά του ελέγχου ασφαλείας. Αναρίθμητοι άλλοι υποψήφιοι ταξιδιώτες κάνουν το ίδιο. Ο άλλος, πληρώνοντας τέσσερα ευρώ για την υπηρεσία «be fast», περνά από μια σαφώς μικρότερη ουρά. Καθόλου τυχαία, ονομάζεται Fast Lane. Δεν αγόρασε διαφορετικό έλεγχο ασφαλείας. Υποβλήθηκε στην ίδια διαδικασία. Δεν θα φτάσει νωρίτερα στον τελικό του προορισμό. Απλώς πλήρωσε για να αποφύγει την ταλαιπωρία της αναμονής. Αγόρασε λίγα μέτρα προβαδίσματος μέσα στον ίδιο χώρο.
Η αναμονή ως επιχειρηματικό μοντέλο
Από τα αεροδρόμια και τα μουσεία μέχρι τις συναυλίες και τις εφαρμογές, η αγορά έμαθε να τιμολογεί σχεδόν τα πάντα. Το δικαίωμα να περιμένεις λιγότερο από τους άλλους έγινε βιομηχανία. Κάποτε η ουρά λειτουργούσε σαν ένας πρακτικός μηχανισμός ισότητας. Όποιος έφτανε πρώτος, εξυπηρετούνταν πρώτος. Η αναμονή μπορούσε να είναι κουραστική, αργή, ακόμη και εκνευριστική. Ο κανόνας, όμως, ήταν κοινός για όλους. Αυτό άλλαξε. Παραμένει κοινός για εκείνους που δεν πληρώνουν για να εξαιρεθούν από αυτόν.
Η οικονομία της προτεραιότητας είναι η εμπορευματοποίηση μιας μικρής χρονικής υπεροχής. Η λογική είναι απλή. Μία υπηρεσία χωρίζεται σε δύο εμπειρίες: εκείνη που περιλαμβάνει την κανονική αναμονή και εκείνη που υπόσχεται να την περιορίσει. Δύο λωρίδες, δύο είσοδοι, δύο διαφορετικές ταχύτητες πρόσβασης και κυρίως, δύο τιμές. Γύρω από αυτή τη διαφορά έχει δημιουργηθεί μια ολόκληρη οικονομία πρόσθετων χρεώσεων, με ισχυρούς τζίρους.
Η IdeaWorksCompany, μια εταιρεία συμβούλων και ερευνών για την αεροπορική και ταξιδιωτική αγορά και η CarTrawler, μια εταιρεία τεχνολογίας που συνδέει ταξιδιωτικές επιχειρήσεις με υπηρεσίες ενοικίασης αυτοκινήτων και μετακίνησης, υπολόγισαν ότι τα πρόσθετα έσοδα των αεροπορικών εταιρειών έφτασαν παγκοσμίως τα 148,4 δισ. δολάρια το 2024, ποσό που αντιστοιχεί περίπου σε 137 δισ. Ευρώ. Το ποσό δεν αφορά αποκλειστικά την προτεραιότητα. Περιλαμβάνει αποσκευές, επιλογή θέσης, γεύματα, προγράμματα επιβράβευσης και άλλες υπηρεσίες πέρα από το βασικό εισιτήριο. Δείχνει, όμως, το μέγεθος μιας αγοράς που χτίστηκε πάνω στον τεμαχισμό του ταξιδιού σε μικρά δικαιώματα και εξαιρέσεις, το καθένα με τη δική του τιμή.
Υπάρχουν, μάλιστα, επιχειρήσεις των οποίων σχεδόν ολόκληρο το προϊόν είναι η ταχύτερη πρόσβαση. Η Clear Secure είναι αμερικανική εταιρεία τεχνολογίας ασφαλούς ταυτοποίησης. Η υπηρεσία Clear Plus επιτρέπει στους συνδρομητές της να χρησιμοποιούν ειδικές λωρίδες βιομετρικής επαλήθευσης ταυτότητας σε αεροδρόμια, πριν συνεχίσουν προς τον κανονικό έλεγχο ασφαλείας. Το 2024 η Clear Secure εμφάνισε έσοδα περίπου 712 εκατ. ευρώ, αυξημένα κατά 25,6% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Η εταιρεία αναφέρει ότι αντλεί σχεδόν το σύνολο των εσόδων της από τις συνδρομές της αεροπορικής υπηρεσίας Clear Plus.
Όταν ο χρόνος αποκτά διαφορετική τιμή για τον καθένα
Η μικρότερη αναμονή δεν αποτελεί πια συμπλήρωμα μιας άλλης δραστηριότητας. Είναι πλέον μια βιομηχανία από μόνη της. Στα μουσεία η ίδια λογική φοράει πιο πολιτισμένο κοστούμι. Ονομάζεται ηλεκτρονική κράτηση, εισιτήριο συγκεκριμένης ώρας, ειδική είσοδος ή «παράκαμψη της ουράς». Τα μουσεία του Βατικανού, ο οργανισμός που διαχειρίζεται τις καλλιτεχνικές συλλογές των παπών και χώρους όπως η Καπέλα Σιξτίνα, διαθέτουν το πλήρες εισιτήριο προς 20 ευρώ. Η ηλεκτρονική κράτηση «Skip the Line» από την επίσημη ιστοσελίδα κοστίζει επιπλέον 5 ευρώ. Ο επισκέπτης δεν βλέπει διαφορετικά έργα ούτε εισέρχεται σε διαφορετικό μουσείο. Πληρώνει 25 ευρώ αντί για 20, ώστε να έχει προκαθορισμένη είσοδο και να παρακάμψει την ουρά αγοράς εισιτηρίων.
Όσο πιο δημοφιλής γίνεται ένας χώρος πολιτισμού, τόσο πιο πολύτιμη γίνεται όχι μόνο η είσοδος, αλλά και η αποφυγή του πλήθους που διεκδικεί την ίδια είσοδο. Η σπανιότητα δεν βρίσκεται πάντοτε στο έργο. Μπορεί να βρίσκεται στον διαθέσιμο χρόνο, στη χωρητικότητα της αίθουσας ή στην απόσταση ανάμεσα στον επισκέπτη και στους εκατοντάδες ανθρώπους που θέλουν να δουν το ίδιο πράγμα. Στις εφαρμογές η οικονομία της προτεραιότητας γίνεται δυσδιάκριτη. Δεν υπάρχουν ξεχωριστές λωρίδες ή πινακίδες. Κανείς δεν βλέπει μπροστά του εκείνον που πλήρωσε για να προηγηθεί. Υπάρχει ένας αλγόριθμος που αποφασίζει ποιο αίτημα θα εμφανιστεί πρώτο και ποιος πελάτης θα εξυπηρετηθεί ταχύτερα.
Η Uber, η ψηφιακή πλατφόρμα που συνδέει επιβάτες με οδηγούς, προσφέρει σε ορισμένες αγορές την υπηρεσία UberX Priority. Ο επιβάτης πληρώνει κάτι παραπάνω, ώστε το αίτημά του να αποκτήσει προτεραιότητα και να μειωθεί, κατά μέσο όρο, ο χρόνος αναμονής. Η ίδια η Uber διευκρινίζει ότι η ταχύτερη παραλαβή δεν είναι εγγυημένη σε κάθε περίπτωση. Εδώ η αγορά δεν πουλά την ίδια την προτεραιότητα. Πουλά την ελπίδα ότι δεν θα περιμένουμε πολύ. Για να δημιουργηθεί η προτεραιότητα, δεν απαιτείται απαραίτητα ένα καινούργιο προϊόν, ένα νέο κτίριο ή μια θεαματική επένδυση. Αρκεί να διαχωριστούν οι πελάτες ανάλογα με την τιμή που είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν για τον χρόνο τους.
Κάποιος περιμένει λιγότερο επειδή κάποιος άλλος εξακολουθεί να περιμένει κανονικά. Η αγορά δημιουργεί διαφορετικές ταχύτητες μέσα στον ίδιο χρόνο και τις πουλά ξεχωριστά. Για να έχει αξία η Fast Lane, πρέπει να υπάρχει η αργή λωρίδα. Για να πουληθεί η έγκαιρη είσοδος, πρέπει οι υπόλοιποι να μπουν αργότερα. Για να πληρώσει κάποιος την επιλογή Priority στην εφαρμογή, πρέπει να πιστέψει ότι χωρίς αυτήν θα μείνει πίσω.
Η ουρά απέκτησε μήκος, διάρκεια και τιμή. Οι εταιρείες ανακάλυψαν ότι μπορούν να τιμολογήσουν την ανυπομονησία. Ο χρόνος που χάνεις στην ουρά δεν εμφανίζεται στην απόδειξη. Ο χρόνος που ίσως γλιτώσεις, όμως, μπορεί να χρεωθεί με ακρίβεια.
Εξωτερική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image