Δισεκατομμύρια σε δωρεές, ελάχιστες πληροφορίες προς το κοινό – Πώς λειτουργούν τα φιλανθρωπικά ιδρύματα που επιλέγουν να μένουν στο παρασκήνιο.
Το 2024, το Musk Foundation διέθεσε περίπου 474 εκατ. δολάρια σε φιλανθρωπικούς σκοπούς. Όποιος αναζητήσει, ωστόσο, πληροφορίες για τη λειτουργία του στο διαδίκτυο θα βρει μια εξαιρετικά λιτή ιστοσελίδα, με πέντε βασικές προτεραιότητες: τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, την εξερεύνηση του Διαστήματος, την παιδιατρική έρευνα, την επιστημονική εκπαίδευση και την ασφαλή τεχνητή νοημοσύνη. Δεν υπάρχουν αναλυτικά βιογραφικά στελεχών, οδηγίες υποβολής προτάσεων ή πληροφορίες για το πώς ένας οργανισμός μπορεί να διεκδικήσει χρηματοδότηση.
Η περίπτωση του Elon Musk δεν είναι η μοναδική. Σύμφωνα με τον Observer, ιδρύματα που συνδέονται με τον Reid Hoffman, συνιδρυτή του LinkedIn, και τον Sergey Brin, συνιδρυτή της Google, διαχειρίζονται περιουσίες δισεκατομμυρίων, χωρίς να προσφέρουν αντίστοιχης έκτασης δημόσια πληροφόρηση για τον τρόπο λειτουργίας τους. Το φαινόμενο περιγράφεται ως “tealth philanthropy”, μια μορφή φιλανθρωπίας που κρατά χαμηλό προφίλ, ακόμη και όταν τα ποσά είναι εντυπωσιακά υψηλά.
Χρηματοδοτήσεις πίσω από κλειστές πόρτες
Το Aphorism Foundation του Reid Hoffman αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Σύμφωνα με τα οικονομικά στοιχεία του 2024, το ίδρυμα διέθετε περιουσιακά στοιχεία περίπου 1,1 δισ. δολαρίων και πραγματοποίησε περισσότερες από 25 επιχορηγήσεις, συνολικού ύψους περίπου 43,4 εκατ. δολαρίων. Δεν έχει δημόσια ιστοσελίδα και δεν δέχεται αυτόκλητες προτάσεις χρηματοδότησης. Ο ίδιος ο Hoffman έχει εξηγήσει σε συνέντευξή του στο Inside Philanthropy το 2024 ότι το ίδρυμα εντοπίζει τις ευκαιρίες χρηματοδότησης κυρίως μέσω συστάσεων και προσωπικών επαφών, αντί να ακολουθεί μια ανοιχτή διαδικασία υποβολής αιτήσεων. Ανάμεσα στις μεγαλύτερες επιχορηγήσεις του εκείνη τη χρονιά ήταν περίπου 10 εκατ. δολάρια προς το Earth Species Project, που αξιοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη για τη μελέτη της επικοινωνίας των ζώων, και αντίστοιχο ποσό προς το Probabilistic Computing Foundation, το οποίο υποστηρίζει την έρευνα στην υπολογιστική.
Ανάλογη είναι η εικόνα του Sergey Brin Family Foundation. Το 2024, τα περιουσιακά του στοιχεία ανέρχονταν σε περίπου 4,3 δισ. δολάρια, ενώ οι φιλανθρωπικές εκταμιεύσεις του έφτασαν τα 722 εκατ. δολάρια. Περισσότερα από 250 εκατ. δολάρια κατευθύνθηκαν στο Michael J. Fox Foundation for Parkinson’s Research. Και σε αυτή την περίπτωση, το ίδρυμα δεν διαθέτει δημόσια ιστοσελίδα ούτε δέχεται ανοιχτές αιτήσεις, επιλέγοντας να χρηματοδοτεί συγκεκριμένους οργανισμούς.\
Λιγότερη δημοσιότητα, λιγότερα αιτήματα;
Τι εξυπηρετεί, όμως, αυτή η επιλογή; Σύμφωνα με ειδικούς στον χώρο της φιλανθρωπίας, η περιορισμένη δημοσιότητα μπορεί να συνδέεται με πρακτικές ανάγκες, από την ιδιωτικότητα και την προσωπική ασφάλεια έως τη διαχείριση του μεγάλου όγκου αιτημάτων που ενδέχεται να προσελκύσει ένα ίδρυμα. Η Katherina “Kat” Rosqueta, ιδρύτρια του Center for High Impact Philanthropy στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια, επισημαίνει ότι οι μικρές ομάδες δεν διαθέτουν πάντα τους πόρους για να αξιολογούν κάθε πρόταση χρηματοδότησης. Από την άλλη πλευρά, η διαδικασία διεκδίκησης μιας επιχορήγησης απαιτεί χρόνο και ανθρώπινους πόρους από τους μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς, ακόμη κι όταν τελικά δεν εξασφαλίζουν χρηματοδότηση. Ένα μοντέλο που βασίζεται σε συστάσεις και ήδη υπάρχουσες επαφές μπορεί, επομένως, να περιορίζει τον αριθμό των προτάσεων που φτάνουν σε ένα ίδρυμα, στερώντας από οργανισμούς που βρίσκονται εκτός αυτών των δικτύων ίσες ευκαιρίες πρόσβασης στη χρηματοδότηση.
Η αλήθεια πίσω από τους αριθμούς
Η απουσία δημόσιας πληροφόρησης δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ένα ίδρυμα λειτουργεί χωρίς οικονομικό έλεγχο. Στις ΗΠΑ, τα ιδιωτικά φιλανθρωπικά ιδρύματα υποχρεούνται να υποβάλλουν φορολογικές δηλώσεις, οι οποίες είναι διαθέσιμες στο κοινό. Μέσα από αυτές μπορεί κανείς να ενημερωθεί για τα περιουσιακά τους στοιχεία, τις εκταμιεύσεις και τους αποδέκτες των δωρεών. Οι αριθμοί, ωστόσο, δεν αποκαλύπτουν ολόκληρη την εικόνα. Δεν εξηγούν, για παράδειγμα, γιατί επιλέχθηκε ένας συγκεκριμένος οργανισμός, ποια κριτήρια καθόρισαν την απόφαση ή πώς αξιολογείται η αποτελεσματικότητα μιας χρηματοδότησης. Με αυτόν τον τρόπο, μπορεί να γνωρίζουμε πόσα χρήματα διατέθηκαν και σε ποιον, χωρίς όμως να έχουμε πλήρη εικόνα της διαδικασίας που οδήγησε στην απόφαση.
Δημόσια ή ιδιωτική υπόθεση;
Στον αντίποδα αυτής της φιλοσοφίας βρίσκονται οργανισμοί όπως το Gates Foundation, που επιλέγουν να δημοσιοποιούν όχι μόνο τις στρατηγικές και τις οικονομικές τους καταστάσεις, αλλά και τις προτεραιότητες, τα προγράμματα και τους φορείς που χρηματοδοτούν. Μέσα από τις ιστοσελίδες τους, παρουσιάζουν τις δράσεις τους, τις επιχορηγήσεις που εγκρίνουν και τους οργανισμούς που χρηματοδοτούν, επιτρέποντας στο κοινό να ενημερώνεται για το πού κατευθύνονται οι πόροι τους. Η εκτενής ενημέρωση διευκολύνει την πρόσβαση στα στοιχεία και επιτρέπει σε δυνητικούς συνεργάτες να γνωρίζουν τις προτεραιότητες του ιδρύματος.
Αντίθετα, στο κλειστό μοντέλο, η πρόσβαση στη χρηματοδότηση εξαρτάται σε μεγαλύτερο βαθμό από τις επαφές και τις συστάσεις που διαθέτει κάθε οργανισμός. Οι δύο προσεγγίσεις αναδεικνύουν διαφορετικές αντιλήψεις για τη διαχείριση της φιλανθρωπίας, χωρίς η περιορισμένη δημοσιότητα να αποδεικνύει από μόνη της ούτε μεγαλύτερη ανιδιοτέλεια ούτε προβληματική λειτουργία. Για έναν οργανισμό που αναζητά πόρους για την επόμενη έρευνά του ή για ένα πρόγραμμα που βρίσκεται ακόμη στα χαρτιά, η διαφορά ανάμεσα σε ένα ίδρυμα που δέχεται αιτήσεις και σε ένα που λειτουργεί μέσω συστάσεων μπορεί να είναι καθοριστική. Η χρηματοδότηση μπορεί να υπάρχει, τα χρήματα να διατίθενται και οι δωρεές να φτάνουν στους αποδέκτες τους. Όμως, η ευκαιρία να χτυπήσει κανείς την πόρτα του δωρητή με μια νέα πρόταση δεν είναι εξίσου διαθέσιμη σε όλους.
Eισαγωγική φωτογραφία: www.gatesfoundation.org