Τα κόστη, οι φόροι, τα εμπόδια κι οι ευκαιρίες από την αγορά των λεγόμενων akiya που μένουν άδεια για χρόνια σε επαρχιακές περιοχές της Ιαπωνίας.
«Αkiya» ή 空き家, σημαίνει «άδειο σπίτι» στα ιαπωνικά. Ένα τέτοιο «άδειο σπίτι» μπορεί να είναι μια αγροικία στα προάστια, μια ξύλινη μονοκατοικία, ή ένα εργαστήριο, τα οποία πωλούνται προς λίγες χιλιάδες ευρώ. Τα κτίρια αυτά, κάποτε, γέμιζαν με παιδικές φωνές, τυλίγονταν με αρώματα από τις λιχουδιές που ετοίμαζε η γιαγιά και αγκάλιαζαν με θαλπωρή τα ζευγάρια που δημιουργούσαν μέσα σε αυτά την οικογένειά τους. Τώρα, στέκουν βουβά. Πολλά από αυτά, φέρουν φθορές, άλλα κουβαλούν ακόμα τις αναμνήσεις των ιδιοκτητών τους με παλιές φωτογραφίες, ακόμα και ξεχασμένα zori πάνω στο παραδοσιακό τατάμι -τα σανδάλια από άχυρο ρυζιού που φοριούνται σε εσωτερικούς χώρους.
132 τ.μ. προς 5.300 ευρώ
Μια αναζήτηση στις ιστοσελίδες αγγελιών ακινήτων αρκεί για να εμφανιστούν εκατοντάδες άδεια σπίτια προς πώληση. Στη συνοικία Νισικάτα στην περιοχή Κουσίμα, μόλις 4 λεπτά από τον τοπικό σιδηροδρομικό σταθμό, διατίθεται ξύλινο ισόγειο ακίνητο 74 τ.μ σε οικόπεδο 392 τ.μ. με χώρο στάθμευσης δύο οχημάτων έτους κατασκευής 1974, προς 5.300 ευρώ. Ισόγεια κατοικία στη συνοικία Σακανίσι στη Χιροσίμα, κοντά στο σιδηροδρομικό σταθμό Σάκα, 48 τ.μ. σε οικόπεδο 200 τ.μ., με κατάφυτο κήπο έτους κατασκευής 1979, πωλείται προς 4.800 ευρώ. Διώροφη ξύλινη κατοικία, 132 τ.μ σε οικόπεδο 450 τ.μ., σε απόσταση 3,5 χλμ. από τον πλησιέστερο σιδηροδρομικό σταθμό και μόλις 1 χλμ. από το τοπικό νοσοκομείο, με ξεχωριστό μπάνιο και τουαλέτα, κατασκευασμένη το 1977 στην περιοχή Νακαγιαμανόι της επαρχίας Αομόρι, πωλείται προς 5.300 ευρώ.
Γιατί μένουν ακατοίκητα
Περισσότερα από 9 εκατομμύρια είναι τα άδεια σπίτια σε όλη την Ιαπωνία, αγγίζοντας το 13,8% του συνόλου των οικιστικών ακινήτων στη χώρα, σύμφωνα με τη Στατιστική Υπηρεσία της Ιαπωνίας. Ο αριθμός τους αυξάνεται σταθερά από το 1993 όταν άρχισε η καταγραφή τους και υπολογίζεται ότι έχει διπλασιαστεί τα τελευταία 30 χρόνια. Το πρόβλημα προβλέπεται ότι θα επιδεινωθεί ξεπερνώντας τα 15 εκατ. τις επόμενες δύο δεκαετίες. Όταν οι ηλικιωμένοι ιδιοκτήτες τους πεθαίνουν ή ζουν σε οίκους ευγηρίας, οι συγγενείς συχνά δε θέλουν να μετακομίσουν, ή δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να καλύψουν το κόστος ανακαίνισης ή κατεδάφισης του ακινήτου -η οποία μπορεί να φτάσει τις 20.000 ευρώ. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις των κληρονόμων που δεν εντοπίζονται, διαφωνούν στο διαμοιρασμό της περιουσίας ή αποποιούνται την κληρονομιά για να αποφύγουν την καταβολή φόρου δεύτερης κατοικίας.
Επιπλέον, το κόστος συντήρησης και τα κοινόχρηστα αν πρόκειται για διαμέρισμα ή μονοκατοικία σε συγκρότημα κατοικιών είναι πολύ υψηλά, επομένως πολλοί προτιμούν να θέσουν προς πώληση τα ακίνητα. Παράλληλα, πολλά ιαπωνικά σπίτια τη μεταπολεμική περίοδο κατασκευάζονταν για να αντικαθίστανται και όχι να συντηρούνται. Έτσι, μια ξύλινη κατοικία δεν έχει σημαντική αξία μετά τα πρώτα 20 χρόνια, περίοδος που αντιστοιχεί στη διάρκεια της φορολογικής απόσβεσης. Ένα σπίτι 30 ετών και πλέον, συχνά εκτιμάται σαν να μην υπάρχει το ακίνητο, αλλά μόνο η γη. Ταυτόχρονα, ένα ακίνητο αξίας περίπου 5.000 ευρώ που χρειάζεται ανακαίνιση 45.000 ευρώ, δεν αποτελεί ευκαιρία. Πρόκειται απλώς για ένα ακίνητο που θα κοστίσει 50.000 ευρώ, χωρίς να υπολογιστούν οι φόροι και τα απρόβλεπτα έξοδα.
Ο πληθυσμός μειώνεται
Η κυριότερη αιτία για την οποία εκατομμύρια σπίτια μένουν κενά στην Ιαπωνία είναι η ραγδαία γήρανση του πληθυσμού, ο οποίος μειώθηκε κατά 3 εκατ. την τελευταία πενταετία, από 123 εκατ. το 2025 σε 126 εκατ. το 2020. Σύμφωνα με τη Στατιστική Υπηρεσία της Ιαπωνίας ο πληθυσμός άνω των 65 ετών ανέρχεται σε 36 εκατ. αγγίζοντας το 29,3-29,4% του συνολικού πληθυσμού. Οι πολίτες άνω των 75 φτάνουν τα 21 εκατ. (17,2%), ενώ πλέον περισσότερος από 1 στους 10 Ιάπωνες είναι άνω των 80 ετών (12,89 εκατ). Την ίδια στιγμή, όπως αναφέρει το υπουργείο Υγείας, Εργασίας και Πρόνοιας σημειώθηκε ιστορικό χαμηλό γεννήσεων με μόλις 671.236 γεννήσεις, με τη μείωση να συνεχίζει σταθερά τα τελευταία 10 χρόνια. Όλα αυτά, την ώρα που η επαρχία ερημώνει, καθώς η αναζήτηση εργασίας ωθεί τους νεότερους στα αστικά κέντρα.
Παρά τις επιδοτήσεις τα σπίτια παραμένουν άδεια
Το φαινόμενο των άδειων σπιτιών ξεπέρασε τα σύνορα μέσα από δημοφιλείς ψηφιακές πλατφόρμες, προσελκύοντας πολλούς ενδιαφερόμενους από Ευρώπη και ΗΠΑ. Στην πραγματικότητα, όμως, η αγορά των ακινήτων δεν είναι απλή υπόθεση. Το κόστος ανακαίνισης, ο ετήσιος φόρος ακίνητης περιουσίας, τα νομικά εμπόδια και τα απρόβλεπτα έξοδα συχνά αποτρέπουν τους αγοραστές. Είναι πιθανό, δε, η χαμηλή τιμή ενός ακινήτου να κρύβει περισσότερες εργασίες ανακαίνισης από ό,τι απαιτούνται συνήθως. Καθώς τα περισσότερα από αυτά έχουν κατασκευαστεί προ ετών, από ξύλο, είναι λιγότερο πιθανό να αντέξουν σε φυσικά φαινόμενα, όπως τυφώνες και σεισμούς. Τα τοπικά συμβούλια επιχειρούν να ενισχύσουν τους ενδιαφερόμενους με διευκολύνσεις.
Για παράδειγμα, το συμβούλιο της Οκουτάμα, δυτικά του Τόκυο, ξεκίνησε ένα πρόγραμμα για τη χρήση των akiya, των οποίων οι κληρονόμοι προτίμησαν να δωρίσουν από να τα αφήσουν κενά. Οι ενδιαφερόμενοι καταβάλουν ένα μηνιαίο ποσό (kotei shisan-zei) για 15 έτη που καλύπτει μέρος του τοπικού φόρου ακίνητης περιουσίας. Κατά το διάστημα αυτό, η τοπική δημοτική αρχή επιδοτεί το ακίνητο από τους υπόλοιπους φόρους, ενώ με τη συμπλήρωση των 15 ετών συνεχούς διαμονής ο τίτλος ιδιοκτησίας μεταβιβάζεται πλήρως στον ενοικιαστή. Για να επωφεληθούν από αυτή τη ρύθμιση, οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να χρησιμοποιούν το σπίτι ως μόνιμη κατοικία, να τηρούν τους κανόνες της τοπικής κοινότητας και, συχνά, να δεσμεύονται για την υλοποίηση συγκεκριμένων εργασιών ανακαίνισης. Παρ’όλα αυτά, η Οκουτάμα δυσκολεύεται να βρει νέους κατοίκους, αφού μόνο επτά οικογένειες έχουν επιλέξει ένα akiya.
Επένδυση από «σκουπίδια»
Ήταν το 2018 όταν ο Σουηδός Άντον Βόρμαν αγόρασε το πρώτο του akiya. Μετακομίζοντας στην Ιαπωνία διαπίστωσε το μεγάλο αριθμό εγκαταλελειμμένων σπιτιών. Με πάθος για τις ανακαινίσεις άρχισε να σχεδιάζει πώς θα δώσει νέα ζωή στις κατοικίες αυτές, συνδυάζοντας τη σκανδιναβική απλότητα και την ιαπωνική παράδοση. Πριν περίπου έξι χρόνια, αγόρασε ένα ετοιμόρροπο akiya που ήταν ακατοίκητο για περίπου μια δεκαετία. Επικοινώνησε με τα τέσσερα αδέλφια που το είχαν κληρονομήσει και εξέφρασε ενδιαφέρον για την αγορά του. Όταν τους πρότεινε να το αποκτήσει, εκείνοι αποκρίθηκαν με απορία: «Αλήθεια; Θέλετε να αγοράσετε αυτό το σκουπίδι;». Όπως εξηγεί στο South China Morning Post, η οικογένεια δε σχεδίαζε να ανακαινίσει το ακίνητο, επομένως η διαδικασία πώλησης ήταν σχετικά εύκολη. Για την ανακαίνισή του χρειάστηκε περίπου ένας χρόνος αλλά και σημαντικό μέρος των χρημάτων που είχε αποταμιεύσει.
Το κάθε akiya έχει τη δική του ιστορία, αλλά και τις δυσκολίες που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Ωστόσο, τα εμπόδια δεν τον πτόησαν. Αντιθέτως, είδε μια μεγάλη επιχειρηματική ευκαιρία και ίδρυσε την εταιρία Japandi Houses που ενοικιάζει σε ταξιδιώτες καταλύμματα στα ανακαινισμένα σπίτια προς περίπου 400 δολάρια τη βραδιά. Όπως λέει, υπάρχουν τεράστιες δυνατότητες στον τομέα αυτό, αλλά καθώς είναι εύκολη η αγορά, αλλά δύσκολη η μεταπώληση, ο ενδιαφερόμενος πρέπει να θέλει να ζήσει στην Ιαπωνία για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ο ίδιος, προς το παρόν, απολαμβάνει να μετατρέπει τα σκουπίδια σε κάτι όμορφο.
Εξωτερική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image