Βaby boomers αποσύρονται από τις επιχειρήσεις τους δίχως να υπάρχει οικογενειακή συνέχεια, δεδομένου ότι κάθε γενιά βλέπει τα πράγματα και τα χρήματα με άλλο μάτι.
Οι οικονομικοί αναλυτές κινούνται για ολόκληρες δεκαετίες γύρω από το ίδιο ερώτημα κι ακόμα και δεν έχουν καταλήξει σε μια καθαρή απάντηση: είναι τελικά οι οικογενειακές επιχειρήσεις πιο ανθεκτικές και αποτελεσματικές ή μήπως υστερούν απέναντι σε εκείνες που λειτουργούν με καθαρά εταιρικούς όρους, χωρίς δεσμούς συγγένειας; Η συζήτηση παραμένει ανοιχτή, σχεδόν ιδεολογική, με επιχειρήματα και από τις δύο πλευρές.
Όταν η κουβέντα, όμως, μεταφέρεται από τη θεωρία στους αριθμούς, η εικόνα γίνεται πιο ξεκάθαρη. Τα ποσοστά επιβίωσης, τα στοιχεία για τη διαδοχή και οι δημογραφικές τάσεις δείχνουν ότι η μετάβαση από γενιά σε γενιά δεν είναι απλώς ένα οργανωτικό ζήτημα, αλλά το πιο ευάλωτο σημείο αυτών των επιχειρήσεων. Και καθώς οι ιδρυτές και οι ισχυρές προσωπικότητες αποχωρούν σταδιακά, τα ίδια τα δεδομένα αρχίζουν να λειτουργούν σαν καμπανάκι για το μέλλον ενός ολόκληρου επιχειρηματικού μοντέλου.
Η «κατάρα της τρίτης γενιάς»
Περίπου το 25% των μεγάλων εισηγμένων επιχειρήσεων παγκοσμίως έχουν οικογενειακό χαρακτήρα. Ένα στα τέσσερα μεγάλα εταιρικά σχήματα δεν είναι απλώς μια απρόσωπη δομή μετόχων, αλλά μια συνέχεια αίματος και ονόματος. Αυτό από μόνο του μετατρέπει τη συζήτηση σε κεντρικό θέμα. Ό,τι συμβαίνει στις οικογενειακές επιχειρήσεις δεν αφορά μια «ειδική κατηγορία», αλλά την ίδια τη ραχοκοκαλιά του παγκόσμιου καπιταλισμού. Και όμως, πίσω από αυτό το 25% κρύβεται μια άλλη, πιο σκληρή στατιστική. Το 57% των οικογενειακών επιχειρήσεων παγκοσμίως δεν διαθέτει καν ένα τυπικό, οργανωμένο πλάνο διαδοχής. Με άλλα λόγια, περίπου έξι στις δέκα επιχειρήσεις που θα πρέπει κάποια στιγμή να περάσουν από τη μία γενιά στην άλλη, μπαίνουν σε αυτή τη διαδικασία χωρίς χάρτη. Αν αντιστραφεί το ποσοστό, σημαίνει ότι λιγότερες από τις μισές έχουν μια στοιχειώδη προετοιμασία. Και ακόμη λιγότερες, περίπου το 27%, διαθέτουν ένα πλήρως δομημένο σχέδιο.
Αυτό μπορεί να μοιάζει διαχειρίσιμο στα χαρτιά, όμως η πραγματικότητα είναι αμείλικτη. Τα δεδομένα δείχνουν ότι περίπου το 30% των οικογενειακών επιχειρήσεων φτάνει στη δεύτερη γενιά, το 12-13% στην τρίτη και μόλις το 3-5% καταφέρνει να επιβιώσει μέχρι την τέταρτη. Η λεγόμενη «κατάρα της τρίτης γενιάς» δεν είναι λογοτεχνικό σχήμα, αλλά στατιστική πραγματικότητα. Το θέμα δεν αφορά τη στατιστική, αλλά την καθημερινότητα και το άμεσο μέλλον χιλιάδων επιχειρήσεων. Οι λεγόμενοι baby boomers (όσοι γεννήθηκαν περίπου μεταξύ 1946 και 1964) βρίσκονται σήμερα στα 60 και 80 τους χρόνια. Είναι η γενιά που κυριαρχεί ακόμη στα διοικητικά συμβούλια και στις θέσεις εξουσίας. Και είναι επίσης η γενιά που, μέσα στις επόμενες μία με δύο δεκαετίες, θα αποσυρθεί μαζικά. Το κύμα αυτής της αποχώρησης δεν είναι αφηρημένο. Υπολογίζεται ότι μέχρι το 2048 θα μεταβιβαστούν περίπου 124 τρισεκατομμύρια δολάρια από τους boomers στις επόμενες γενιές.
Αυτό το νούμερο είναι σχεδόν αδιανόητο, αλλά γίνεται πιο συγκεκριμένο αν το δει κανείς σε ετήσια βάση. Μόνο μέσα σε ένα έτος, στις ανεπτυγμένες οικονομίες, οι κληρονομιές αγγίζουν τα 6 τρισεκατομμύρια δολάρια, περίπου το 10% του ΑΕΠ τους. Το ποσοστό είναι διπλάσιο σε σχέση με τα μέσα του 20ού αιώνα. Η διαδοχή, δηλαδή, δεν αφορά μόνο διοικητικές θέσεις, αλλά και τη μεγαλύτερη μεταφορά πλούτου στην ιστορία. Και εδώ εμφανίζεται η επόμενη αντίφαση των αριθμών. Παρότι το χρήμα μεταφέρεται σε τέτοια κλίμακα, οι μηχανισμοί διαχείρισής του παραμένουν ελλιπείς. Μόλις το 53% των υπερπλούσιων οικογενειών διαθέτει κάποια μορφή σχεδίου διαδοχής ή διαχείρισης περιουσίας. Το υπόλοιπο 47% κινείται σε μια ζώνη αβεβαιότητας, όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται συχνά εκ των υστέρων κι όταν καταγραφούν οι απώλειες, συνήθως με τον θάνατο ενός εξέχοντος στελέχους ενώ ακόμα ασκεί διοίκηση.
Αν προστεθεί σε αυτό η ανθρώπινη διάσταση, τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο εύθραυστα. Έρευνες δείχνουν ότι μόλις το 5% των αποφοίτων που προέρχονται από οικογενειακές επιχειρήσεις δηλώνει ότι σκοπεύει να ενταχθεί σε αυτές άμεσα μετά τις σπουδές του. Η επόμενη γενιά υπάρχει, δηλαδή, αλλά δεν είναι δεδομένο ότι θέλει να συνεχίσει.
Οταν υπάρχει σχέδιο τα αποτελέσματα αλλάζουν δραματικά
Οι επιχειρήσεις που διαθέτουν οργανωμένο πλάνο διαδοχής είναι έως και 2,5 φορές πιο πιθανό να υπεραποδώσουν σε σχέση με τους ανταγωνιστές τους. Αυτή η προετοιμασία, όμως, σπανίως ξεκινά νωρίς. Μόνο όταν ο σχεδιασμός αρχίζει τουλάχιστον δέκα χρόνια πριν από τη μετάβαση αυξάνονται οι πιθανότητες επιβίωσης κατά περίπου 40%. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι πολλές επιχειρήσεις ξεκινούν να σκέφτονται τη διαδοχή πολύ αργά, όταν οι επιλογές έχουν ήδη περιοριστεί.
Η ίδια καθυστέρηση φαίνεται και στην ηλικία αποχώρησης. Οι περισσότεροι επικεφαλής οικογενειακών επιχειρήσεων σχεδιάζουν να αποσυρθούν μεταξύ 61 και 70 ετών. Όμως πάνω από τους μισούς δεν έχουν καν ένα επίσημο πλάνο της δικής τους «συνταξιοδότησης». Το αποτέλεσμα είναι μια ιδιότυπη παράταση της εξουσίας, που μεταθέτει το πρόβλημα αντί να το λύνει.
Αν κανείς συνδυάσει όλα αυτά τα νούμερα, αντιλαμβάνεται το πρόβλημα. Ένα τεράστιο ποσοστό της παγκόσμιας οικονομίας ελέγχεται από οικογένειες. Οι περισσότερες απ’ αυτές τις επιχειρήσεις δεν έχουν σχέδιο για το τι θα συμβεί όταν αλλάξει η γενιά. Και ήδη υπάρχει ένα τεράστιο ποσό τρισεκατομμυρίων δολαρίων, παραπάνω απ’ όσα παράγει όλη η ανθρωπότητα σ’ έναν χρόνο, που ετοιμάζεται να αλλάξει χέρια τα επόμενα 20 χρόνια.
Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι αν οι οικογενειακές επιχειρήσεις θα συνεχίσουν να υπάρχουν. Οι αριθμοί δείχνουν ότι θα συνεχίσουν να αποτελούν πυλώνα της οικονομίας. Το ερώτημα είναι ποιο ποσοστό από αυτό το 25% θα καταφέρει να περάσει με επιτυχία στην επόμενη γενιά κι αν θα επιβεβαιωθούν ή θα βελτιωθούν τα σημερινά ποσοστά επιβίωσης.
Εισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image