Κορυφαίοι ειδικοί της τέχνης, μετά από αίτημα της εφημερίδας Figaro, συγκεντρώνουν και καταγράφουν τους πιο διάσημους πίνακες παγκοσμίως, εκείνους που έχουν χαραχτεί στη μνήμη όλων μας.
Η λίστα αυτή της Figaro γεννήθηκε από μια απλή ερώτηση: ποιους πέντε πίνακες θα έπρεπε κανείς να έχει δει με τα μάτια του τουλάχιστον μία φορά; Την απεύθυνε η σύνταξη της εφημερίδας σε εξήντα ανθρώπους που περνούν τις μέρες τους ανάμεσα σε έργα τέχνης: διευθυντές και επιμελητές μεγάλων μουσείων, όπως το Λούβρο και το Petit Palais, γκαλερίστες, καθηγητές ιστορίας της τέχνης στη Σορβόνη και στην École du Louvre, κριτικούς, αλλά και εκτιμητές από διεθνώς γνωστούς οίκους δημοπρασιών, όπως ο Christie’s και τον Γαλλικό Drouot.
Κάθε ειδικός μπορούσε να προτείνει έως πέντε έργα, πίνακες ή τοιχογραφίες από οποιαδήποτε εποχή ταξινομώντας τα με σειρά προτίμησης. Η πρώτη επιλογή έπαιρνε πέντε βαθμούς, η δεύτερη τέσσερις και ούτω καθεξής, μέχρι τον έναν βαθμό για την πέμπτη. Για ανθρώπους που έχουν αφιερώσει τη ζωή τους στο να μελετούν, να προστατεύουν ή να πουλούν έργα τέχνης, το να κρατήσουν μόνο πέντε αποδείχθηκε δύσκολη άσκηση. Δέχτηκαν όμως να παίξουν το παιχνίδι. Το αποτέλεσμα δεν είναι ένας ακόμη κατάλογος των «γνωστών ύποπτων». Ορισμένα παγκοσμίως διάσημα αριστουργήματα απουσιάζουν, ενώ εμφανίζονται έργα λιγότερο προβεβλημένα ή πιο αινιγματικά. Αυτό ακριβώς κάνει τη λίστα ενδιαφέρουσα: δεν αντανακλά μια κοινή συναίνεση, αλλά το προσωπικό βλέμμα ανθρώπων που γνωρίζουν την Τέχνη από μέσα.
1. «Γκουέρνικα», Πάμπλο Πικάσο.
Στο εργαστήριό του στην οδό Γκραντ-Ωγκυστέν στο Παρίσι, ο Πικάσο ζωγράφισε την «Γκουέρνικα» από την 1η Μαΐου έως τις 4 Ιουνίου 1937. Αριστούργημα και πολιτικό σύμβολο, καταγγέλλει τη σφαγή “Ρέινα Σοφία” της Μαδρίτης.
2. Isenheim Altarpiece, του Ματίας Γκρίνεβαλντ
Ο Γκρίνεβαλντ το φιλοτέχνησε περίπου μεταξύ 1512 και 1516 για το μοναστήρι των Αντωνιτών στο Ίζενχαϊμ της Αλσατίας. Σήμερα φυλάσσεται στο Μουσείο Unterlinden στο Κολμάρ της Γαλλίας, το οποίο στεγάζεται σε πρώην μονή Δομινικανών μοναχών του 13ου αιώνα. Το έργο εκτίθεται στο παλιό παρεκκλήσι της μονής, όπου τα φύλλα του είναι τοποθετημένα χωριστά, ώστε ο επισκέπτης να βλέπει όλες τις όψεις του ταυτόχρονα. Είναι πολύπτυχο με αναδιπλούμενα φύλλα, και η πιο γνωστή του σκηνή είναι η εξαιρετικά δραματική Σταύρωση.
3. «Νούφαρα», του Κλοντ Μονέ
Πρόκειται για σειρά περίπου 250 έργων που ζωγράφισε ο Μονέ από τα τέλη της δεκαετίας του 1890 έως τον θάνατό του το 1926, με θέμα τη λιμνούλα με τα νούφαρα στον κήπο του στο Ζιβερνί. Όταν γίνεται λόγος για «τον κύκλο», συνήθως εννοούνται οι οκτώ μεγάλες πανοραμικές συνθέσεις στο Μουσείο της Οραντζερί στο Παρίσι. Ο ίδιος ο Μονέ τις δώρισε στο γαλλικό κράτος, και τοποθετήθηκαν σε δύο ωοειδείς αίθουσες το 1927.
4. «Οι Δεσποινίδες της Αβινιόν», του Πάμπλο Πικάσο
Ο Πικάσο ζωγράφισε το 1907 το έργο Les Demoiselles d’Avignon που σήμερα βρίσκεται στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης (MoMA) της Νέας Υόρκης. Απεικονίζει πέντε γυμνές γυναίκες με κατακερματισμένα σώματα, ενώ κάποια από τα πρόσωπα θυμίζουν αφρικανικές και ιβηρικές μάσκες. Θεωρείται το έργο που προανήγγειλε τον κυβισμό και ένα από τα σημεία καμπής της μοντέρνας τέχνης. Η «Αβινιόν» του τίτλου δεν είναι η γαλλική πόλη αλλά η οδός Carrer d’Avinyó στη Βαρκελώνη, γνωστή τότε για τους οίκους ανοχής της.
5. «Η Σχεδία της Μέδουσας», του Ζαν Λουί Τεοντόρ Ζερικό
Ο Ζερικό ζωγράφισε το Le Radeau de la Méduse το 1818–1819, και σήμερα εκτίθεται στο Μουσείο του Λούβρου. Βασίζεται σε πραγματικό γεγονός: το 1816 η γαλλική φρεγάτα «Μέδουσα» εξόκειλε στα ανοιχτά της σημερινής Μαυριτανίας, και περίπου 150 άνθρωποι στοιβάχτηκαν σε μια αυτοσχέδια σχεδία. Μετά από σχεδόν δύο εβδομάδες πείνας, απόγνωσης και ακόμη και κανιβαλισμού, επέζησαν μόνο λίγοι. Θεωρείται ένα από τα εμβληματικά έργα του γαλλικού ρομαντισμού, και προκάλεσε σκάνδαλο στην εποχή του, καθώς έθιγε την ανικανότητα των αρχών.
6. Οι τοιχογραφίες του Τζiότο ντι Μποντόνε στο Παρεκκλήσι των Σκροβένι
Το παρεκκλήσι βρίσκεται στην Πάντοβα της Ιταλίας και είναι γνωστό και ως Cappella dell’ Arena. Ο Τζιότο φιλοτέχνησε τις τοιχογραφίες περίπου το 1303-1305, κατά παραγγελία του τραπεζίτη Ενρίκο Σκροβένι. Οι τοίχοι καλύπτονται από σκηνές από τη ζωή της Παναγίας και του Χριστού, ενώ στον δυτικό τοίχο βρίσκεται η Δευτέρα Παρουσία. Ο γαλάζιος θόλος είναι διάσπαρτος με χρυσά αστέρια. Το σύνολο θεωρείται ορόσημο της Δυτικής ζωγραφικής, γιατί ο Τζότο δίνει στις μορφές όγκο, βάρος και ανθρώπινο συναίσθημα, απομακρυνόμενος από τη βυζαντινή παράδοση και ανοίγοντας τον δρόμο προς την Αναγέννηση.
7. «Η Λατρεία του Μυστικού Αμνού», των αδελφών Βαν Άικ (Συναντάται και «Το Πολύπτυχο της Γάνδης»).
Το έργο ξεκίνησε ο Χούμπερτ βαν Άικ και το ολοκλήρωσε ο αδελφός του, Γιαν βαν Άικ, το 1432. Βρίσκεται στον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Βάβωνα στη Γάνδη του Βελγίου. Πρόκειται για ένα μεγάλο πολύπτυχο με αναδιπλούμενα φύλλα. Στο κεντρικό κάτω τμήμα του, πλήθη πιστών συρρέουν για να λατρέψουν τον Αμνό του Θεού, σύμβολο του Χριστού, που στέκεται πάνω σε βωμό. Θεωρείται θεμέλιο της φλαμανδικής ζωγραφικής και ένα από τα πρώτα μεγάλα έργα της ελαιογραφίας, με εκπληκτική λεπτομέρεια και φωτεινότητα.
8. «Η οροφή της Καπέλα Σιξτίνα», του Μιχαήλ Άγγελου
Ο Μιχαήλ Άγγελος ζωγράφισε την οροφή μεταξύ 1508 και 1512, κατά παραγγελία του πάπα Ιουλίου Β΄. Το παρεκκλήσι βρίσκεται στο Βατικανό και ανήκει στα Μουσεία του Βατικανού. Στο κέντρο της οροφής απεικονίζονται εννέα σκηνές από τη Γένεση, από τη Δημιουργία του κόσμου έως τη Μέθη του Νώε. Ανάμεσά τους βρίσκεται η περίφημη «Δημιουργία του Αδάμ». Ο Μιχαήλ Άγγελος, που θεωρούσε τον εαυτό του κυρίως γλύπτη, δούλεψε σε ικρίωμα για τέσσερα χρόνια. Αργότερα, το 1536–1541, επέστρεψε στο παρεκκλήσι για να ζωγραφίσει τη «Δευτέρα Παρουσία» στον τοίχο του ιερού.
9. «Ο Κήπος των Επίγειων Απολαύσεων», του Ιερώνυμου Μπος
Ο Μπος φιλοτέχνησε το έργο περίπου μεταξύ 1490 και 1510. Σήμερα βρίσκεται στο Μουσείο του Πράδο στη Μαδρίτη. Όταν τα φύλλα κλείνουν, εμφανίζεται η Δημιουργία του κόσμου σε αποχρώσεις του γκρι (grisaille), με τη Γη μέσα σε μια διάφανη σφαίρα. Το έργο παραμένει ένα από τα πιο αινιγματικά της ιστορίας της Tέχνης. Οι μελετητές εξακολουθούν να διαφωνούν για το νόημά του, και οι σουρεαλιστές του 20ού αιώνα το θεώρησαν πρόδρομο της δικής τους φαντασίας.
10. «Η Γέννηση της Αφροδίτης», του Σάντρο Μποτιτσέλι
Ο Μποτιτσέλι ζωγράφισε το έργο περίπου το 1484-1486, με τέμπερα σε καμβά. Σήμερα φυλάσσεται στην Πινακοθήκη Ουφίτσι στη Φλωρεντία. Η θεά Αφροδίτη, γυμνή, φτάνει στην ακτή όρθια πάνω σε ένα κοχύλι. Στα αριστερά, ο Ζέφυρος, ο δυτικός άνεμος, φυσά για να την οδηγήσει στη στεριά, αγκαλιασμένος με μια γυναικεία μορφή που συνήθως ταυτίζεται με την Αύρα ή τη Χλωρίδα. Στα δεξιά, μια από τις Ώρες σπεύδει να την τυλίξει με έναν μανδύα διακοσμημένο με λουλούδια. Η στάση της Αφροδίτης, που καλύπτει το σώμα της με τα χέρια και τα μαλλιά, παραπέμπει στον αρχαίο τύπο της «Αιδήμονος Αφροδίτης».
11. «Το Κορίτσι με το Μαργαριταρένιο Σκουλαρίκι, του Γιοχάνες Βερμέερ. Mauritshuis, Χάγη
12. «Η Νυχτερινή Περίπολος», του Ρέμπραντ. Rijksmuseum, Άμστερνταμ
13. «Las dos Fridas», της Φρίντα Κάλο. Μουσείο Μοντέρνας Τέχνη, Μεξικό
14. «Η Άνοιξη», του Σάντρο Μποτιτσέλι. Πινακοθήκη Ουφίτσι, Φλωρεντία
15. «Η Κραυγή», του Εντβαρτ Μουνκ. Εθνικό Μουσείο, Όσλο
16. «Ο Θρήνος για τον Νεκρό Χριστό», του Αντρέα Μαντένια. Πινακοθήκη Μπρέρα, Μιλάνο
17. «Ένα Κυριακάτικο Απόγευμα στο Νησί της Γκραντ Ζατ», του Ζορζ Σερά. Art Institute of Chicago
18. «Ο Μυστικός Δείπνος», του Λεονάρντο ντα Βίντσι. Santa Maria delle Grazie, Μιλάνο
19. «Annunciata», του Αντονέλλο ντα Μεσσίνα. Palazzo Abatellis, Παλέρμο
20. «Η Κυρία με την Ερμίνα», του Λεονάρντο ντα Βίντσι. Μουσείο Τσαρτορίσκι, Κρακοβία
21. «Η Μάχη του Σαν Ρομάνο», του Πάολο Ουτσέλο. Λονδίνο, Παρίσι, Φλωρεντία
22. «Ο Οδοιπόρος πάνω από τη θάλασσα της ομίχλης», του Κάσπαρ Ντάβιντ Φρίντριχ. Kunsthalle, Αμβούργο
23. «Εντύπωση, ανατολή του ηλίου», του Κλοντ Μονέ. Μαρμοτάν Μονέ, Παρίσι
24. «Το Μπλε Δωμάτιο», της Σιζάν Βαλαντόν. Κέντρο Πομπιντού, Παρίσι
25. «Το πορτρέτο των Αρνολφίνι», του Γιαν βαν Άικ. Εθνική Πινακοθήκη, Λονδίνο
26. «Ο Γάμος στην Κανά», του Πάολο Βερονέζε. Λούβρο, Παρίσι
27. «Πορτρέτο της κόμισσας ντ’ Οσονβίλ», του Ζαν-Ωγκύστ-Ντομινίκ Ενγκρ. Συλλογή Frick, Νέα Υόρκη
28. «Πορτρέτο του Μπαλντασάρε Καστιλιόνε», του Ραφαήλ. Λούβρο, Παρίσι
29. «Ο Αποκεφαλισμός του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή,» του Καραβάτζο. Βαλέτα
30. «Madonna del Parto», του Πιέρο ντέλλα Φραντσέσκα. Μουσείο Madonna del Parto, Μοντέρκι
31. «Ο νεαρός ζητιάνος», του Μπαρτολομέ Εστεμπάν Μουρίγιο. Λούβρο, Παρίσι
32. «Οι Πλανόδιοι», του Μαρκ Σαγκάλ. Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης του Σερέ
33. «Το Καλοκαίρι», του Πιερ Μπονάρ. Ίδρυμα Μαέγκ, Σεν-Πωλ-ντε-Βανς
34. «Camera degli Sposi» , του Αντρέα Μαντένια. Δουκικό Μέγαρο, Μάντοβα
35. «Αυτοπροσωπογραφία με περιδέραιο από αγκάθια και κολιμπρί», της Φρίντα Κάλο. Harry Ransom Center, Όστιν
36. «Λευκό τετράγωνο σε λευκό φόντο», του Καζιμίρ Μάλεβιτς. ΜοΜΑ, Νέα Υόρκη
37. «Ιουδήθ», του Βαλαντέν ντε Μπουλόν. Τουλούζη
38. «Καλάθι με λουλούδια», του Σεραφίν του Σανλίς. Μουσείο Τέχνης Anatole Jakovsky, Νίκαια
39. «Trittico dei Frari», του Τζοβάνι Μπελίνι. Santa Maria Gloriosa dei Frari, Βενετία
40. «Η Ελευθερία οδηγεί τον λαό», του Ευγένιου Ντελακρουά. Λούβρο, Παρίσι
41. «Bed», του Ρόμπερτ Ράουσενμπεργκ. MoMA, Νέα Υόρκη
42. «Η Αναγνώστρια», του Ζαν-Ζακ Ανέρ. Μουσείο Ορσέ, Παρίσι
43. «Ο Δίας και η Σεμέλη», του Γκιστάβ Μορό. Μουσείο Γκιστάβ Μορό, Παρίσι
44. «Η επιστροφή του άσωτου υιού», του Ρέμπραντ. Eρμιτάζ, Αγία Πετρούπολη
45. «las Viejas», του Φρανθίσκο ντε Γκόγια. Παλάτι Καλών Τεχνών της Λιλ
46. «Ο Ευαγγελισμός», του Φρα Αντζέλικο. Πράδο, Μαδρίτη
47. «Νεκρή φύση με ρόδια», του Ανρί Ματίς. Μουσείο Ματίς, Νίκαια
48. «Η Αποκαθήλωση», του Ρόχιερ φαν ντερ Βέιντεν. Πράδο, Μαδρίτη
49. «Η Μαστίγωση του Χριστού στον κίονα», του Καραβάτζο. Μουσείο Καλών Τεχνών, Ρουέν
50. «Η Αρπαγή του Γανυμήδη», του Ρέμπραντ. Gemäldegalerie, Δρέσδη
51. «Ο αυτοκράτορας Αύγουστος και η Σίβυλλα του Τίβουρ», του Κόνραντ Βιτς. Μουσείο Καλών Τεχνών της Ντιζόν
52. «Το Συμπόσιο του Βαλτάσαρ», του Ρέμπραντ. Εθνική Πινακοθήκη, Λονδίνο
53. «Το Νεογέννητο», του Ζωρζ ντε Λα Τουρ. Μουσείο Καλών Τεχνών της Ρεν
54. «Ο Κρόνος καταβροχθίζει τον γιο του», του Φρανθίσκο ντε Γκόγια. Πράδο, Μαδρίτη
55. «Η Φυγή του βασιλιά Γκράντλον», του Εβαρίστ Λουμινέ. Μουσείο Καλών Τεχνών του Καμπέρ
56. «Πορτρέτο του Έρασμου», του Χανς Χόλμπαϊν ο Νεότερος. Kunstmuseum, Βασιλεία
57. «Τζοκόντα», του Λεονάρντο ντα Βίντσι. Λούβρο, Παρίσι
58. «Η εκτέλεση της Λαίδης Τζέιν Γκρέι», του Πωλ Ντελαρός. Εθνική Πινακοθήκη, Λονδίνο
59. «Πορτοκαλί, Κόκκινο, Κίτρινο», του Μαρκ Ρόθκο. Ιδιωτική συλλογή
60. «Πορτρέτο του Πάπα Ιννοκέντιου Ι΄», του Ντιέγκο Βελάθκεθ. Πινακοθήκη Ντόρια-Παμφίλι, Ρώμη
61. «IKB 3, Μπλε μονόχρωμο», του Υβ Κλάιν. Μουσείο Τεχνών της Νάντης
62. «Η Παναγία και το Βρέφος περιστοιχισμένοι από αγγέλους», του Ζαν Φουκέ. Μουσείο Καλών Τεχνών της Αμβέρσας
63. «Ο Χριστός περιστοιχισμένος από αγγέλους που υμνούν τη δόξα του Αιωνίου», του Χανς Μέμλινγκ. Μουσείο Καλών Τεχνών της Αμβέρσας
64. «Αυτοπροσωπογραφία ως αλληγορία της Ζωγραφικής», της Αρτεμίζια Τζεντιλέσκι. Βασιλική Συλλογή, Ουίνδσορ
65. «Η Κοίμηση της Θεοτόκου», του Καραβάτζο. Λούβρο, Παρίσι
66. «Πιετά», του Τιτσιάνο. Gallerie dell’Accademia, Βενετία
67. «Ο Άγιος Ιωάννης ο Βαπτιστής στην έρημο,» του Ζωρζ ντε Λα Τουρ. Μουσείο Georges-de-La-Tou, Vic-sur-Seille
68. «Η Έναστρη Νύχτα», του Βίνσεντ βαν Γκογκ. ΜοΜΑ, Νέα Υόρκη
69. «Ο Κίτρινος Χριστός», του Πωλ Γκωγκέν. Buffalo AKG Art Museum, Μπάφαλο
70. «Αυτοπροσωπογραφία με τον Κίτρινο Χριστό», του Πωλ Γκωγκέν. Μουσείο Ορσέ, Παρίσι
71. «Η Μαστίγωση του Χριστού», του Καραβάτζο. Καποντιμόντε, Νάπολη
72. «Άποψη του Ντελφτ», του Γιοχάνες Βερμέερ. Χάγη
73. «H «Αυτοπροσωπογραφία», του Άλμπρεχτ Ντύρερ. Παλαιά Πινακοθήκη, Μόναχο
74. «Η κηδεία της Μόνα Λίζα», του Γιαν Πεϊ-Μινγκ. Λούβρο, Άμπου Ντάμπι
75. «Ηλιοτρόπια», του Βίνσεντ βαν Γκογκ. Εθνική Πινακοθήκη, Λονδίνο
76. «Η Οπτασία», του Γκιστάβ Μορό. Μουσείο Ορσέ, Παρίσι
77. «Το Φιλί», του Φραντσέσκο Αγιέζ. Πινακοθήκη Μπρέρα, Μιλάνο
78. «Περίπατος στην ακροθαλασσιά», του Χοακίν Σορόγια. Μουσείο Σορόγια, Μαδρίτη
79. «Ο Μυστικός Δείπνος», του Πέτερ Πάουλ Ρούμπενς. Πινακοθήκη Μπρέρα, Μιλάνο
80. «Η Κλήση του Αγίου Ματθαίου», του Καραβάτζο. San Luigi dei Francesi, Ρώμη
81. «Δύο γυναίκες τρέχουν στην παραλία», του Πάμπλο Πικάσο. Μουσείο Πικάσο, Παρίσι
82. «Ο Δίας και η Ιώ,» του Κορρέτζο. Kunsthistorisches, Βιέννη
83. «Η Γιαπωνέζα στο λουτρό», του Τζέιμς Τισό. Μουσείο Καλών Τεχνών της Ντιζόν
84. «Το Τουρκικό λουτρό», του Ζαν-Ωγκύστ-Ντομινίκ Ενγκρ. Λούβρο, Παρίσι
85. «Η Αρπαγή της Ελένης», του Γκουίντο Ρένι. Λούβρο, Παρίσι
86. «Vanitas», του Φιλίπ ντε Σαμπαίν. Tessé, Λεμάν
87. «Η Χλωρίς και ο Ζέφυρος», του Γουιλιάμ Μπουγκερό. Μουσείο Καλών Τεχνών της Μυλούζ
88. «Πορτρέτο της Αντέλε Μπλοχ-Μπάουερ», του Γκούσταβ Κλιμτ. Neue Galerie, Νέα Υόρκη
89. «Πορτρέτο του Φρυμάνς Μπις με πολιτική περιβολή», του Ανρί Ρουσό. Museum of Naïve Art Anatole Jakovsky, Νίκαια
90. «Et in Arcadia Ego», του Νικολά Πουσέν. Λούβρο, Παρίσι
91. «Ο θάνατος του Μαρά», του Ζακ-Λουί Νταβίντ. Μουσείο Καλών Τεχνών, Βρυξέλλες
92. «Η Μαστίγωση του Χριστού», του Πιέρο ντέλλα Φραντσέσκα. Εθνική Πινακοθήκη των Μάρκε, Ουρμπίνο
93. «L’Alsace. Elle attend», του Ζαν-Ζακ Ανέρ. Μουσείο Ζαν-Ζακ Ανέρ, Παρίσι
Eισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image