Έναν κωφό πολίτη, για να βγάλει ΑΦΜ, η πιο ψηφιοποιημένη υπηρεσία της χώρας δεν μπορούσε μέχρι πρόσφατα να τον εξυπηρετήσει μόνη της.
Η ελληνική εταιρεία Evenly κέρδισε τον Μάιο το αργυρό βραβείο στην κατηγορία Impact των GovTech4All Awards 2026, του πανευρωπαϊκού θεσμού που επιβραβεύει συνεργασίες δημόσιων διοικήσεων με εταιρείες τεχνολογίας. Το έργο, με τίτλο «No One Left Behind», υλοποιήθηκε από την ΑΑΔΕ και αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Κόμβου Ψηφιακής Καινοτομίας GR digiGOV-innoHUB. Εξόπλισε την πλατφόρμα myAADElive και τα ΚΕΠ με υποτιτλισμό σε πραγματικό χρόνο, με μετάφραση μέσω τεχνητής νοημοσύνης σε επτά γλώσσες -αγγλικά, αραβικά, γαλλικά, ουρντού, ρωσικά, τουρκικά και φιλιππινέζικα- και με διερμηνεία στην Ελληνική Νοηματική από πιστοποιημένους διερμηνείς. Στόχος, η αυτόνομη πρόσβαση σε φορολογικές υπηρεσίες για κωφούς, βαρήκοους και μη ελληνόφωνους.
Ενθαρρυντικά νούμερα
Τα νούμερα του πιλοτικού είναι ενθαρρυντικά, αλλά και αποκαλυπτικά για το μέγεθος. Μέχρι τα μέσα Ιουλίου 2025 το ποσοστό επιτυχίας των κλήσεων έφτασε το 87,93%, με μέση διάρκεια κλήσης τα 24 λεπτά. Στη βαθμολογία σύστασης η υπηρεσία πήρε 9,65 στα 10, ενώ το 96,77% όσων τη χρησιμοποίησαν επιβεβαίωσε θετική επίδραση στην επικοινωνία και στην καθημερινότητά του. Πρόκειται, δηλαδή, για μια απόδειξη αρχής σε μικρή κλίμακα, όχι για μια καθολική υπηρεσία. Και εδώ ξεκινά η ουσιαστική συζήτηση. Γιατί η ΑΑΔΕ δεν είναι μια οποιαδήποτε υπηρεσία. Είναι η αιχμή του ελληνικού ψηφιακού κράτους. Στο myDATA λειτουργούν περίπου 1,2 εκατομμύριο ενεργές επιχειρήσεις, που διακινούν 150 εκατομμύρια παραστατικά τον μήνα. Η εφαρμογή myAADEapp έχει κατέβει 771.000 φορές. Το 2025 το 97,83% των αιτημάτων επιστροφής ΦΠΑ διεκπεραιώθηκε εντός 90 ημερών. Μια μηχανή εντυπωσιακής αποδοτικότητας που όμως, ως προεπιλογή, δεν «μιλούσε» στον πολίτη που δεν ακούει ή δεν ξέρει ελληνικά. Η ίδια η ψηφιοποίηση που εξυπηρετεί τους πολλούς, αποκλείει σιωπηλά τους λίγους.
Νομική υποχρέωση και όχι ευγενική πρωτοβουλία
Το παράδοξο μεγαλώνει αν διαβάσει κανείς τον νόμο. Η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα είναι επίσημη γλώσσα του κράτους από το 2017. Και από τις 28 Ιουνίου 2025, με την ενσωμάτωση της Ευρωπαϊκής Πράξης Προσβασιμότητας, η προσβασιμότητα σε βασικές υπηρεσίες αποτελεί πλέον νομική υποχρέωση και όχι ευγενική πρωτοβουλία. Με άλλα λόγια, το βραβευμένο πιλοτικό κάνει αυτό που ο νόμος ήδη επιβάλλει. Είναι η εξαίρεση που όφειλε να είναι ο κανόνας. «Η ΑΑΔΕ, ως μια σύγχρονη φορολογική διοίκηση, επενδύει σε λύσεις που ενισχύουν την ισότιμη πρόσβαση όλων στις δημόσιες υπηρεσίες», σχολιάζει ο διοικητής της Αρχής, Γιώργος Πιτσιλής. «Η διάκριση αυτή αποτελεί αναγνώριση της προσπάθειάς μας να μετατρέψουμε την Αρχή σε έναν οργανισμό που υπηρετεί με συνέπεια κάθε πολίτη».
Η επόμενη μέρα του πιλοτικού
Εδώ είναι που ένα βραβείο σταματά να είναι είδηση και γίνεται ερώτημα. Θα μονιμοποιηθεί η υπηρεσία στην ΑΑΔΕ, με σταθερή χρηματοδότηση, ή θα μείνει ένα επιτυχημένο πείραμα; Θα επεκταθεί στους φορείς όπου ο αποκλεισμός κοστίζει περισσότερο, σε ΕΦΚΑ, νοσοκομεία, δικαστήρια; Από την Evenly η απάντηση έρχεται μισή, και ο λόγος είναι προφανής. Το πού και το πότε, λένε, θα το κρίνει η ίδια η πολιτεία μέσα από τις διαδικασίες της. Η εταιρεία κρατά για τον εαυτό της μια δέσμευση διαφορετικού τύπου: να έχει την τεχνολογία ώριμη, ασφαλή και έτοιμη όταν έρθει η στιγμή. Το πιλοτικό, όπως το περιγράφουν, έδειξε ότι η αυτονομία μπορεί να επιστρέψει σε πολίτες που την είχαν χάσει μέσα στη γραφειοκρατία, και ότι η ΑΑΔΕ άνοιξε έναν δρόμο τον οποίο μπορεί να ακολουθήσει το υπόλοιπο δημόσιο.
Ο αποκλεισμός, στη δική τους ανάγνωση, φοράει πολλά πρόσωπα: τον κωφό γονιό που θέλει να καταλάβει τη διάγνωση του παιδιού του, τον τουρίστα που παθαίνει κάτι τον Αύγουστο σε ένα ιατρείο τουριστικής περιοχής και δεν μπορεί να εξηγήσει πού πονάει, τον εργαζόμενο μετανάστη σε ένα αστυνομικό τμήμα, τον ηλικιωμένο που ζητά να μιλήσει με τον ασφαλιστικό του φορέα. Η τεχνολογία που έδωσε φωνή στον κωφό και στον ξενόγλωσσο πολίτη μπροστά στην εφορία μπορεί, υποστηρίζουν, να γεφυρώσει και αυτές τις σιωπές. Η εταιρεία σημειώνει ότι δεν ξεκινά από το μηδέν. Έχει ήδη υλοποιήσει έργα προσβασιμότητας σε ιδιωτικούς οργανισμούς και προσφέρει πλέον λύση που καλύπτει το σύνολο των σημείων επαφής με τον πολίτη και τον πελάτη. Επιμένει ιδιαίτερα στο κεφάλαιο των δεδομένων. Όταν ανοίγεις τον δίαυλο επικοινωνίας του κράτους με τους πιο ευάλωτους, οφείλεις να τον προστατεύεις με όλα τα μέσα.
Μένει το τρίτο ερώτημα, το πιο κρίσιμο για τη συνέχεια. Καθώς η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει στον υποτιτλισμό και τη μετάφραση, θα παραμείνει ο άνθρωπος-διερμηνέας της Νοηματικής στον πυρήνα της υπηρεσίας ή θα υποβαθμιστεί σταδιακά στο όνομα της εξοικονόμησης; Εδώ η απάντηση είναι καθαρή. Η τεχνητή νοημοσύνη δίνει ταχύτητα και κλίμακα, δεν ανταγωνίζεται τον διερμηνέα. Η Νοηματική είναι γλώσσα «με ιστορία, κουλτούρα και συναίσθημα» και της αξίζει άνθρωπος απέναντί της. Η τεχνολογία καλύπτει τις ώρες που δεν υπάρχει διαθέσιμος διερμηνέας ή τον βαρήκοο πολίτη που δεν γνωρίζει νοηματική. «Μας αλλάζετε τη ζωή», τους είπε ένας κωφός πολίτης. Πίσω από τη φράση υπάρχουν άνθρωποι που για χρόνια κουβαλούσαν έναν συγγενή για να «μεταφράσει» τη ζωή τους στο δημόσιο, και που εκείνη τη μέρα τακτοποίησαν την υπόθεσή τους μόνοι.
Σε διεθνές επίπεδο
Το διεθνές πλαίσιο δείχνει ότι το στοίχημα είναι σοβαρό. Στην ίδια κατηγορία, το χρυσό βραβείο πήγε στο γαλλικό «Le Fil» για την παιδική πρόνοια. Στην κατηγορία Καινοτομίας ξεχώρισαν ένα πορτογαλικό σύστημα δεδομένων για τις ΜΕΘ και ένα καταλανικό σύστημα εντοπισμού διαρροών στα δίκτυα νερού. Πρόκειται για κράτη που μαθαίνουν να αγοράζουν λύσεις από μικρές εταιρείες, αντί να τις χτίζουν αργά και ακριβά μόνα τους. Η Ελλάδα, μέσω της ΑΑΔΕ, μπήκε σε αυτόν τον χάρτη. Η πραγματική επιτυχία, ωστόσο, δεν θα μετρηθεί σε τρόπαια. Θα μετρηθεί την ημέρα που ο επόμενος κωφός πολίτης θα βγάζει ΑΦΜ χωρίς να χρειάζεται ούτε πιλοτικό ούτε βραβείο, απλώς μια υπηρεσία που, επιτέλους, μιλάει τη γλώσσα του.
Eισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image