Από τα μικρά FPV και τα επίγεια ρομπότ μέχρι τα «μητρικά» drones, τα mesh networks και τους αναχαιτιστές Shahed, η τεχνολογία στις πολεμικές επιχειρήσεις είναι πια κυρίαρχη, όχι βοηθητική
Όσοι παρακολουθούν έστω και από μακριά το θέατρο του πολέμου στην περιοχή της Ουκρανίας έχουν αντιληφθεί ότι ο πόλεμος αυτός δεν είναι σαν τους άλλους, ακόμα και τους πολύ πρόσφατους, που είχε βιώσει η ανθρωπότητα. Η σύρραξη έχει εξελιχθεί σε ένα τεράστιο εργαστήριο στρατιωτικής τεχνολογίας. Εκεί όπου κάποτε το πυροβολικό, τα άρματα μάχης και η αεροπορία καθόριζαν σε μεγάλο βαθμό την έκβαση μιας πολεμικής επιχείρησης, σήμερα ένα μικρό drone μπορεί να εντοπίσει έναν στόχο, ένα δεύτερο να μεταφέρει το όπλο που θα τον καταστρέψει και ένα τρίτο να λειτουργήσει ως αναμεταδότης ώστε η επιχείρηση να πραγματοποιηθεί από δεκάδες χιλιόμετρα μακριά, με πολύ μικρότερο κίνδυνο για απώλειες ανθρώπινων ζωών.
Μια εξέλιξη ιδιαίτερη σημασία για την Ουκρανία
Η Ρωσία διαθέτει μεγαλύτερο πληθυσμό, περισσότερους στρατιώτες και πολύ μεγαλύτερη βιομηχανική και στρατιωτική βάση. Η ουκρανική απάντηση δεν μπορεί επομένως να είναι απλώς η παραγωγή περισσότερων από τα ίδια όπλα. Είναι η προσπάθεια να κάνει περισσότερα με λιγότερα. Να χρησιμοποιεί, δηλαδή, την ταχύτητα της τεχνολογικής προσαρμογής για να δυσκολέψει τη ρωσική προέλαση. Αυτό, τουλάχιστον, αναφέρουν οι αναλύσεις του Center for Strategic and International Studies. Στην πρώτη γραμμή αυτής της αλλαγής βρίσκονται τα FPV drones. Πρόκειται για σχετικά μικρά και φθηνά μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Ο χειριστής τους μπορεί να βρίσκεται προστατευμένος εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά, αλλά βλέπει σε πραγματικό χρόνο την εικόνα από την κάμερά τους. Η βασική ιδέα είναι απλή: το drone μεταφέρει εκρηκτικό φορτίο και κατευθύνεται πάνω στον στόχο.
Η πραγματική επανάσταση όμως βρίσκεται στην κλίμακα. Εκατοντάδες, μάλλον χιλιάδες τέτοια συστήματα μπορούν να χρησιμοποιούνται καθημερινά εναντίον οχημάτων, πυρομαχικών, θέσεων μάχης και ομάδων στρατιωτών. Το αποτέλεσμα είναι ότι η «νεκρή ζώνη» πίσω από την πρώτη γραμμή έχει γίνει πολύ πιο επικίνδυνη. Ένα φορτηγό που μεταφέρει πυρομαχικά ή καύσιμα δεν χρειάζεται πλέον να βρίσκεται δίπλα στις εχθρικές θέσεις για να γίνει στόχος. Μπορεί να εντοπιστεί από drone και να χτυπηθεί από απόσταση, διαταράσσοντας έτσι ολόκληρη την αλυσίδα ανεφοδιασμού. Αυτό είναι ένα από τα σημεία στα οποία η ουκρανική τεχνολογία φαίνεται να έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία. Η χρήση drones μεσαίας εμβέλειας επιτρέπει στο Κίεβο να πλήττει τη ρωσική επιμελητεία βαθύτερα πίσω από το μέτωπο και να περιορίζει την ικανότητα των ρωσικών μονάδων να συγκεντρώνουν ανθρώπους, καύσιμα και πυρομαχικά για νέες επιθέσεις.
Tα drones μεταφέρουν άλλα drones
Τα λεγόμενα «mothership drones» λειτουργούν ως ιπτάμενοι μεταφορείς. Ένα μεγαλύτερο αεροσκάφος, όπως το ρωσικό Molniya-2, μπορεί να διανύσει πολύ μεγαλύτερη απόσταση από ένα τυπικό FPV και να αφήσει στη συνέχεια μικρότερα drones κοντά στον στόχο. Έτσι ένα FPV που από μόνο του θα είχε περιορισμένη εμβέλεια αποκτά ουσιαστικά πολύ μεγαλύτερη επιχειρησιακή ακτίνα. Το Molniya-2 είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα της νέας λογικής. Είναι σχετικά απλό, φθηνό και σχεδιασμένο ώστε να μπορεί να παράγεται μαζικά. Χρησιμοποιείται τόσο για αναγνώριση όσο και για επιθέσεις και μπορεί να λειτουργήσει ως φορέας μικρότερων drones. Η αξία του δεν βρίσκεται απαραίτητα στην τεχνολογική πολυπλοκότητα, αλλά στην ικανότητα να δημιουργεί έναν μεγαλύτερο και πιο ευέλικτο χώρο επιχειρήσεων. Στο έδαφος, η ίδια λογική έχει οδηγήσει στην ανάπτυξη επίγειων μη επανδρωμένων οχημάτων. Το Termit 2.0, για παράδειγμα, δεν πετάει, αλλά κινείται στο έδαφος. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για μεταφορά εφοδίων, απομάκρυνση τραυματιών ή υποστήριξη επιθετικών επιχειρήσεων. Η σημασία του είναι ότι αναλαμβάνει αποστολές οι οποίες μέχρι πρόσφατα απαιτούσαν την έκθεση ανθρώπων σε ένα από τα πιο επικίνδυνα σημεία του πολέμου.
Η χρήση τέτοιων οχημάτων έχει αυξηθεί θεαματικά. Σύμφωνα με τα στοιχεία από στρατιωτικές πηγές, οι ουκρανικές δυνάμεις πραγματοποίησαν περισσότερες από 16.000 αποστολές επίγειων drones τον Ιούνιο, σχεδόν διπλάσιες από τον Μάρτιο. Η διαδικασία, πάντως, δεν είναι ακόμη πλήρως αυτοματοποιημένη. Μια αποστολή εκκένωσης τραυματία μπορεί να απαιτήσει πολλές ώρες και τη συμμετοχή σημαντικού αριθμού ανθρώπων για τον σχεδιασμό και την εκτέλεσή της. Ακόμη μεγαλύτερη σημασία έχει η επικοινωνία ανάμεσα στα drones. Τα mesh networks επιτρέπουν σε ένα υψηλότερα πετούμενο drone να λειτουργεί ως εναέριος αναμεταδότης, μεταφέροντας το σήμα σε άλλα drones χαμηλότερα. Με αυτόν τον τρόπο ένα σύστημα μπορεί να συνεχίσει να επικοινωνεί και να καθοδηγείται σε μεγαλύτερη απόσταση, ακόμη και όταν το άμεσο σήμα μεταξύ operator και drone θα είχε χαθεί.
O ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης
Η δορυφορική συνδεσιμότητα, οι αλγόριθμοι πλοήγησης και η αυτόματη αναγνώριση στόχων επιτρέπουν στα drones να συνεχίζουν την αποστολή τους ακόμη και όταν η ρωσική ηλεκτρονική άμυνα προσπαθεί να διακόψει τις επικοινωνίες. Η τεχνολογία δεν αντικαθιστά τον χειριστή, αλλά περιορίζει την ποσότητα ανθρώπινης παρέμβασης που απαιτείται για κάθε αποστολή. Και καθώς τα drones χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο για επιθέσεις, η Ουκρανία χρειάστηκε να δημιουργήσει μια νέα κατηγορία όπλων: drones που κυνηγούν άλλα drones. Το Sting είναι ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα. Πρόκειται για αναχαιτιστικό drone που έχει σχεδιαστεί για να αντιμετωπίζει τα ρωσικά Shahed και άλλα μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Η λογική είναι οικονομικά κρίσιμη. Αν ένας αντίπαλος στέλνει μαζικά σχετικά φθηνά drones, η αντιμετώπισή τους με πανάκριβους αντιαεροπορικούς πυραύλους δεν είναι βιώσιμη. Η οικονομική εξάντληση αυτού που ξοδεύει περισσότερα αργά ή γρήγορα θα τον τσακίσει. Η αποτελεσματικότητα αυτής της προσέγγισης αποτυπώνεται και στα στοιχεία. Το ποσοστό αναχαίτισης των Shahed-type drones αυξήθηκε στην Ουκρανία στο 87% τον Ιούλιο, από 81% τον Δεκέμβριο. Η Ρωσία, από την πλευρά της, απαντά αναπτύσσοντας ταχύτερα jet-powered drones, δημιουργώντας έναν νέο κύκλο τεχνολογικού ανταγωνισμού.
Το σημαντικότερο στοιχείο όλων αυτών είναι ότι δεν πρόκειται πλέον για μεμονωμένα όπλα. Το σύγχρονο πεδίο μάχης μετατρέπεται σε δίκτυο. Ένα drone εντοπίζει, ένα άλλο μεταφέρει, ένα τρίτο επιτίθεται, ένα τέταρτο αναμεταδίδει την εικόνα και ένα πέμπτο μπορεί να αναχαιτίσει το εχθρικό drone που επιχειρεί να σταματήσει την επιχείρηση.
Eισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image