Δεύτερη ζωή για κτίρια που μεταμορφώνονται και αλλάζουν χρήση με την υπογραφή των μετρ της αρχιτεκτονικής.
Εγκαταλειμμένα εργοστάσια μεταμορφώνονται σε τοπόσημα, παλιά παρεκκλήσια φιλοξενούν εστιατόρια και βικτωριανά λουτρά επαναξιοποιούνται ως πάρκα σκέιτμπορντ. Η επανάχρηση (adaptive reuse) είναι η διαδικασία μετασχηματισμού ενός κτιρίου για νέα χρήση, η αρχιτεκτονική δίνει το «φιλί της ζωής» σε βιομηχανικές δομές και νέα πνοή σε ιστορικά κτίρια.
Δεν είναι κάτι καινούριο: στις αρχές της νέας χιλιετίας, ο παλιός ηλεκτρικός σταθμός στις όχθες του Τάμεση, έργο του Giles Gilbert Scott, μετατράπηκε στην περίφημη Tate Modern από τα χέρια των Jacques Herzog και Pierre de Meuron, ενώ το 2009 μια αχρησιμοποίητη υπερυψωμένη σιδηροδρομική γραμμή, προορισμένη για κατεδάφιση, στη Νέα Υόρκη αναγεννήθηκε ως πάρκο, το εμβληματικό High Line από τους Elizabeth Diller και Ricardo Scofidio.
Το κέλυφος διατηρείται, το εσωτερικό ανασχεδιάζεται και το παλιό κτίριο επανανοηματοδοτείται. Σήμερα, η επανάχρηση είναι μία από τις πιο δυναμικές τάσεις στην αρχιτεκτονική, μια βιώσιμη πρακτική που μειώνει τα απορρίμματα και τη χρήση νέων υλικών, αξιοποιεί τα υπάρχοντα κτίρια και προστατεύει την πολιτιστική κληρονομιά.
Τα portfolio των αρχιτεκτονικών γραφείων είναι γεμάτα με συναρπαστικά έργα επανάχρησης: πριν από λίγες ημέρες, οι Foster + Partners ανακοίνωσαν ότι προγραμματίζουν να μετατρέψουν ένα παρεκκλήσι σε εστιατόριο και μπαρ στην Οξφόρδη για το Ellison Institute of Technology του ιδρυτή της Oracle και tech δισεκατομμυριούχου Larry Ellison, προορισμένο «να συγκεντρώνει ορισμένα από τα πιο σπουδαία μυαλά της Οξφόρδης». Όπως δήλωσε το αρχιτεκτονικό γραφείο που ίδρυσε ο Norman Foster το 1967, το εστιατόριο θα μοιράζεται μια κοινή σχεδιαστική γλώσσα με την ιστορική παμπ Eagle & Child, που ανήκει επίσης στο EIT και υπήρξε στέκι των Inklings, μιας λογοτεχνικής ομάδας που αναπτύχθηκε τις δεκαετίες του ’30 και του ’40, με μέλη τους J.R.R. Tolkien και C.S. Lewis.
Εργα που ξεχωρίζουν
Ανάμεσα στα πιο πρόσφατα έργα επανάχρησης κτιρίων ξεχωρίζει το Fenix Museum στο Ρότερνταμ, ένα μουσείο που αφηγείται ιστορίες μετανάστευσης, αφιερωμένο στην αγάπη, τον αποχαιρετισμό και τη νοσταλγία για την πατρίδα. Είναι έργο των MAD Architects, του στούντιο που ίδρυσε το 2004 ο Ma Yansong στο Πεκίνο και στεγάζεται σε μια ιστορική αποθήκη του λιμανιού, χτισμένη το 1923, γνωστή τότε ως «Αποθήκη Σαν Φρανσίσκο». Το μουσείο ξεχωρίζει για το φουτουριστικό “Tornado”, μια διπλή ελικοειδή σκάλα από λαμπερό ατσάλι στραμμένη προς τον ουρανό, εμπνευσμένη από τον ανεμοστρόβιλο, που αναπαριστά την αίσθηση αποπροσανατολισμού που βιώνουν όσοι αναγκάζονται να ταξιδέψουν σε έναν άγνωστο τόπο.
Στο Λονδίνο, το πιο καυτό θέμα συζήτησης στους αρχιτεκτονικούς κύκλους τον περασμένο χειμώνα ήταν η μετατροπή ενός κτιρίου της δεκαετίας του 1960 στο ξενοδοχείο The Chancery Rosewood, από το γραφείο του βραβευμένου με Pritzker Βρετανού αρχιτέκτονα David Chipperfield. Δεν πρόκειται, όμως, για ένα οποιοδήποτε κτίριο, αλλά για το εμβληματικό έργο του Φινλανδοαμερικανού αρχιτέκτονα Eero Saarinen στο Μέιφερ, που στέγαζε την αμερικανική πρεσβεία μέχρι το 2017. Το κτίριο, αισθητικής mid-century modern, με το εντυπωσιακό άγαλμα του χρυσού αετού στη στέγη, έργο του Πολωνοαμερικανού γλύπτη και ζωγράφου Theodore Roszak, αναδείχθηκε σε όλο του το μεγαλείο, το ίδιο και η οροφή στο εσωτερικό, με το χαρακτηριστικό διαγώνιο πλέγμα.
Απεριόριστη δημιουργικότητα στις νέες χρήσεις κτιρίων
Με την επανάχρηση, η αρχιτεκτονική συνεισφέρει στην κυκλική οικονομία, καθώς τα κτίρια «ανακυκλώνονται» αντί να κατεδαφίζονται. Όσο για τις νέες χρήσεις παλαιών κτιρίων, είναι απεριόριστες: η MVRDV έχει αποκαλύψει σχέδια για τη μετατροπή μιας παλιάς ολλανδικής εκκλησίας σε κολυμβητήριο, το ευφυές σχέδιο “Holy Water”, όπως ονομάζεται, περιλαμβάνει μια πισίνα με ρυθμιζόμενο πυθμένα, ώστε η αίθουσα να μπορεί να γεμίζει με ρηχό νερό, επιτρέποντας στους επισκέπτες «να περπατούν πάνω στο νερό».
Το λονδρέζικο design studio JAM σχεδίασε το sports hub Manor Place στο νότιο Λονδίνο, τα πρώην βικτωριανά λουτρά έγιναν, για λογαριασμό της Nike και της Palace Skateboards, ένα πάρκο σκέιτμπορντ, εύκολα μετατρέψιμο σε γήπεδο ποδοσφαίρου, «ένας νέος ελεύθερος χώρος για σκέιτμπορντ και ποδόσφαιρο, για όλους». Ένα παλιό αρτοποιείο και μια αποθήκη στο Ντιτρόιτ μεταμορφώνονται σε κέντρο πολιτισμού από το OMA, το αρχιτεκτονικό γραφείο του Rem Koolhaas, έχει το παρατσούκλι “Lantern” («Φανάρι»), εμπνευσμένο από τη λάμψη που θα ακτινοβολεί η διάτρητη πρόσοψη του κτιρίου με τα 1.500 υαλότουβλα το σούρουπο.
Στη Γάνδη, ένα διατηρητέο κτίριο που στέγαζε στρατιωτικούς κοιτώνες ξαναγεννιέται ως ξενοδοχείο από το αρχιτεκτονικό γραφείο B2Ai και το στούντιο εσωτερικής διακόσμησης του Lionel Jadot για λογαριασμό του brand Jam Hotels, μια ιδιαίτερη εμπειρία φιλοξενίας σε έναν χώρο που χαρακτηρίζεται από γωνιακούς πύργους, πολεμίστρες, ξεφλουδισμένους σοβάδες και έπιπλα από ανακυκλωμένα υλικά, κατασκευασμένα από καλλιτέχνες και ντιζάινερ σε ακτίνα 50 μιλίων. Και στο Hudson, στην πολιτεία της Νέας Υόρκης, το βραβευμένο αμερικανικό στούντιο Charlap Hyman & Herrero υπέγραψε το Pocketbook Hudson, ένα ξενοδοχείο με βιομηχανική αισθητική στον χώρο ενός παλιού εργοστασίου υφασμάτων του 1883, με λουτρά, υπηρεσίες όπως somatic coaching και ένα υπόγειο club που φιλοξενεί sound baths και music residencies, δεν είναι απλώς ξενοδοχείο αλλά «ένας ζωντανός, δυναμικός χώρος φροντίδας, δημιουργικότητας και μεταμόρφωσης».
Εξωτερική φωτογραφία: Το εμβληματικό κτίριο της αμερικανικής πρεσβείας, σχεδιασμένο από τον Eero Saarinen, δεσπόζει στην πλατεία Grosvenor στο Mayfair του Λονδίνου. @ davidchipperfield