Οι αθέατες νευρολογικές επιπτώσεις του Covid-19 και οι ενδείξεις για επίμονες μεταβολές στη λειτουργία και τη δομή του εγκεφάλου με συμπτώματα που επιμένουν ακόμα και ένα έτος μετά τη λοίμωξη.
Η πανδημία του Covid-19 μπορεί να έχει υποχωρήσει ως άμεση υγειονομική κρίση, ωστόσο η επιστημονική κοινότητα συνεχίζει να καταγράφει τις μακροχρόνιες επιπτώσεις του ιού στον ανθρώπινο οργανισμό, με ιδιαίτερη έμφαση στο νευρικό σύστημα. Νεότερες μελέτες αποκαλύπτουν ότι ο SARS-CoV-2, ο ιός που προκαλεί τη νόσο Covid-19, δεν περιορίζεται σε παροδικά συμπτώματα, αλλά ενδέχεται να αφήνει επίμονες και σε ορισμένες περιπτώσεις «σιωπηλές» αλλοιώσεις στον εγκέφαλο.
Περίπου 780 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως έχουν προσβληθεί μέχρι στιγμής από τον ιό, με ορισμένους από αυτούς να βιώνουν μακροχρόνια κόπωση, ζάλη, απώλεια όσφρησης ή γεύσης, κατάθλιψη και πολλά άλλα συμπτώματα. Σύγχρονες απεικονιστικές έρευνες δείχνουν ότι ακόμη και άτομα που θεωρείται ότι έχουν αναρρώσει πλήρως εμφανίζουν μεταβολές στη δομή και τη χημεία του εγκεφάλου. Οι αλλαγές αυτές περιλαμβάνουν διαφοροποιήσεις στον εγκεφαλικό ιστό και στα νευροχημικά σήματα, οι οποίες σε αρκετές περιπτώσεις σχετίζονται με τον λεγόμενο long Covid.
Ειδικοί επισημαίνουν ότι οι επιπτώσεις αυτές μπορεί να επιμένουν ακόμη και όταν δεν υπάρχουν εμφανή συμπτώματα, γεγονός που ενισχύει την υπόθεση ότι ο ιός αφήνει ένα διαρκές «αποτύπωμα» στον εγκέφαλο. Πιο συγκεκριμένα, επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο Γκρίφιθ στην Αυστραλία κατέληξαν ότι ο ιός μπορεί να προκαλέσει μόνιμες αλλαγές στον εγκέφαλο, ακόμα και όταν δεν αναφέρονται συμπτώματα.
Παράλληλα, πλήθος μελετών τεκμηριώνει ότι οι νευρολογικές εκδηλώσεις έπειτα από διάγνωση με κορωνοϊό είναι συχνές και περιλαμβάνουν κόπωση, δυσκολίες συγκέντρωσης και μνήμης, διαταραχές ύπνου και το λεγόμενο «brain fog», την ομίχλη εγκεφάλου που οδηγεί σε δυσκολία συγκέντρωσης και στη σκέψη. Σύμφωνα, δε, με ορισμένες εκθέσεις, τα συμπτώματα αυτά καταγράφονται σε ποσοστά που ξεπερνούν το 70% των ασθενών με long Covid. Αναλυτικότερα, μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Frontiers in Neurology έδειξε ότι τα συχνότερα νευρολογικά προβλήματα ήταν πολύ συχνά, μετά τον κορωνοϊό. Μεταξύ άλλων, σε ποσοστό 34% παρατηρήθηκε μέτριο ως σοβαρό άγχος και σε ποσοστό 27% κατάθλιψη.
Οι μηχανισμοί πίσω από αυτές τις μεταβολές
Η επιστημονική βιβλιογραφία αναφέρεται σε άμεση επίδραση του ιού στο νευρικό σύστημα, σε φλεγμονή του ανοσοποιητικού, αλλά και σε βλάβες των αγγείων που επηρεάζουν την αιμάτωση του εγκεφάλου. Διεθνής έκθεση που δημοσιεύθηκε στο MDPI έδειξε ότι οι επιπτώσεις του κορωνοϊού ξεπερνούν κατά πολύ την αρχική αναπνευστική νόσο, καθώς πολλοί επιζώντες αντιμετωπίζουν μακροχρόνια νευρολογικά προβλήματα.
Σχετικά δε, με το long Covid αποδεικνύεται ότι ορισμένοι ασθενείς που έχουν νοσήσει, αντιμετωπίζουν προβλήματα σχετικά με τη γνωστική λειτουργία τους, χρόνιους πονοκεφάλους, κατάθλιψη και αισθητηριακές διαταραχές, διαταράσσοντας σοβαρά την καθημερινότητα και την ευημερία τους. Επιπλέον, προκύπτει ότι περίπου το ένα τρίτο των ατόμων που έχουν νοσήσει με κορωνοϊό αναφέρουν νευρολογικά συμπτώματα, ιδίως εκείνοι που νόσησαν σοβαρά ή προσβλήθηκαν από παραλλαγές προ-Omicron.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα δεδομένα από νευροαπεικονιστικές μελέτες που δείχνουν μείωση της φαιάς ουσίας, διαταραχές στα νευρωνικά δίκτυα και πιθανή διαταραχή του αιματοεγκεφαλικού φραγμού ακόμη και ένα έτος μετά τη λοίμωξη.
Σύνδεση του long Covid με μηχανισμούς άνοιας
Νεότερη μελέτη που δημοσιεύθηκε τον περασμένο Φεβρουάριο από ερευνητές του NYU Langone Health στη Νέα Υόρκη, εντοπίζει πιθανή σύνδεση μεταξύ του long Covid και μηχανισμών που σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ. Σύμφωνα με τα ευρήματα, ασθενείς με long Covid εμφανίζουν αυξημένα επίπεδα βιοδεικτών που συνδέονται με νευροεκφυλιστικές διεργασίες, καθώς και μεταβολές σε εγκεφαλικές δομές που εμπλέκονται στη ρύθμιση της φλεγμονής και της απομάκρυνσης τοξινών.
Πιο συγκεκριμένα, οι ερευνητές μελέτησαν τη λειτουργία ενός δικτύου αιμοφόρων, το χοριοειδές πλέγμα (CP), το οποίο ρυθμίζει τις αντιδράσεις του ανοσοποιητικού συστήματος και την αποβολή των αποβλήτων στον εγκέφαλο, με προηγούμενες μελέτες να δείχνουν ότι ο ιός Covid μπορεί να βλάψει τα κύτταρα που καλύπτουν τα αιμοφόρα αγγεία του CP. Παρατηρήθηκε ότι ασθενείς με long Covid είχαν 10% μεγαλύτερη φλεγμονή στο CP από εκείνους που είχαν αναρρώσει πλήρως. Η μειωμένη αιμάτωση στο CP μπορεί να εμποδίσει την παραγωγή εγκεφαλονωτιαίου υγρού, να οδηγήσει σε συσσώρευση αποβλήτων και να θέσει σε κίνδυνο την ακεραιότητα του αιματο-ρευστικού φραγμού, ανέφεραν οι συγγραφείς της μελέτης. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι αλλαγές αυτές ενδέχεται να αποτελούν πρώιμο δείκτη μελλοντικής γνωστικής έκπτωσης.
Παρότι η πλήρης κατανόηση των επιπτώσεων του ιού στον εγκέφαλο δεν έχει ολοκληρωθεί, τα μέχρι στιγμής δεδομένα συγκλίνουν στο ότι η λοίμωξη μπορεί να έχει μακροχρόνιες συνέπειες στη νευρολογική λειτουργία. Οι επιστήμονες τονίζουν την ανάγκη για συνεχή παρακολούθηση των ασθενών και περαιτέρω έρευνα, προκειμένου να αποσαφηνιστούν οι μηχανισμοί και να αναπτυχθούν αποτελεσματικές παρεμβάσεις.
Εισαγωγική φωτογραφία: Getty Images / Ideal Image