Μπορούμε να οδηγήσουμε σε μια ξένη χώρα χωρίς να μιλάμε τη γλώσσα της. Πίσω από αυτή τη δυνατότητα βρίσκεται μια ιστορία διεθνών συμφωνιών, που ξεκίνησε πριν από περισσότερο από έναν αιώνα.
Φανταστείτε να οδηγείτε σε μια χώρα της οποίας τη γλώσσα δεν γνωρίζετε. Δεν μπορείτε να διαβάσετε τις περισσότερες επιγραφές, όταν όμως πλησιάζετε σε μια διασταύρωση, αναγνωρίζετε αμέσως το κόκκινο οκτάγωνο STOP. Λίγο παρακάτω, ένα τρίγωνο με κόκκινο περίγραμμα σας προειδοποιεί για κίνδυνο, ενώ ένας κόκκινος κύκλος με τον αριθμό 50 σάς ενημερώνει για το όριο ταχύτητας. Η οδική σήμανση αποτελεί μια από τις πιο επιτυχημένες μορφές διεθνούς επικοινωνίας. Ένα σύστημα σχημάτων, χρωμάτων και συμβόλων που μας επιτρέπει να καταλαβαίνουμε βασικούς κανόνες κυκλοφορίας χωρίς να γνωρίζουμε τη γλώσσα μιας χώρας. Πώς καταφέραμε, όμως, να συμφωνήσουμε σε αυτή την κοινή γλώσσα; Η απάντηση μας γυρίζει στις αρχές της αυτοκίνησης, όταν κάθε χώρα, και συχνά κάθε περιοχή, είχε τις δικές της πινακίδες.
Οδηγική Βαβέλ
Στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν τα πρώτα αυτοκίνητα άρχισαν να κυκλοφορούν στους ευρωπαϊκούς δρόμους, οι πινακίδες ενημέρωναν κυρίως για τις κατευθύνσεις και τις αποστάσεις. Οι οδηγοί, όμως, χρειάζονταν έγκαιρη προειδοποίηση και για επικίνδυνες στροφές, διασταυρώσεις και εμπόδια. Οι πρώτες πρωτοβουλίες για την τοποθέτηση προειδοποιητικών σημάτων προήλθαν από λέσχες αυτοκινήτου και ποδηλασίας, αλλά και από επιχειρήσεις της αυτοκίνησης. Στη Γαλλία, για παράδειγμα, οργανώσεις οδηγών άρχισαν να τοποθετούν τέτοιες πινακίδες ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα. Το θέμα ήταν πως η έλλειψη ενιαίων προδιαγραφών δημιουργούσε σύγχυση διότι το ίδιο μήνυμα μπορούσε να αποδίδεται με διαφορετικά σύμβολα ή γραπτές οδηγίες. Με τα αυτοκίνητα να περνούν όλο και συχνότερα τα εθνικά σύνορα, η ανάγκη για κοινή σήμανση γινόταν επιτακτική.
Τέσσερα σήματα για όλους
Το πρώτο σημαντικό βήμα έγινε το 1909 στο Παρίσι, όπου υπογράφηκε μια διεθνής σύμβαση για την κυκλοφορία των αυτοκινήτων. Ανάμεσα στις προβλέψεις της ήταν η καθιέρωση τεσσάρων κοινών προειδοποιητικών σημάτων: για επικίνδυνη στροφή, διασταύρωση, ανωμαλία του οδοστρώματος και ισόπεδη σιδηροδρομική διάβαση. Το 1926, μια νέα συμφωνία στο Παρίσι διεύρυνε το σύστημα των προειδοποιητικών σημάτων, ενώ το 1931, στη Γενεύη, υιοθετήθηκε διεθνής σύμβαση για την ενοποίησή τους. Σταδιακά διαμορφωνόταν η ιδέα που εξακολουθεί να βρίσκεται στην καρδιά της οδικής σήμανσης: το σχήμα, το χρώμα και το σύμβολο πρέπει να μεταφέρουν το μήνυμα γρήγορα, ακόμη και χωρίς λέξεις.
Η συμφωνία που καθόρισε τη σύγχρονη σήμανση
Η σημαντικότερη εξέλιξη ήρθε στις 8 Νοεμβρίου 1968, όταν, υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, υιοθετήθηκε η Σύμβαση της Βιέννης για την Οδική Σήμανση και Σηματοδότηση. Σκοπός της ήταν η διεθνής εναρμόνιση των οδικών σημάτων, των φωτεινών σηματοδοτών και των διαγραμμίσεων, ώστε να διευκολύνεται η κυκλοφορία μεταξύ διαφορετικών χωρών και να ενισχύεται η ασφάλεια στους δρόμους. Η σύμβαση τέθηκε σε ισχύ το 1978 και αποτέλεσε τη βάση για μεγάλο μέρος της σήμανσης που χρησιμοποιείται σήμερα, ιδιαίτερα στην Ευρώπη. Οι τριγωνικές πινακίδες προειδοποιούν συνήθως για κινδύνους, οι κυκλικές δηλώνουν απαγορεύσεις ή υποχρεώσεις και οι ορθογώνιες ή τετράγωνες παρέχουν πληροφορίες και κατευθύνσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το STOP. Το οκτάγωνο σχήμα του είναι τόσο ιδιαίτερο, ώστε η πινακίδα μπορεί να αναγνωριστεί ακόμη και από την πίσω πλευρά της ή όταν η επιγραφή δεν είναι ευδιάκριτη.
Πίσω από ορισμένα οδικά σήματα κρύβονται και προσωπικές ιστορίες. Η γραφίστρια Margaret Calvert, που σχεδίασε μαζί με τον Jock Kinneir το σύγχρονο σύστημα οδικής σήμανσης της Βρετανίας, βασίστηκε σε μια παιδική φωτογραφία της για τη φιγούρα του κοριτσιού στην πινακίδα που προειδοποιεί για παιδιά στον δρόμο. Ακόμη και η αγελάδα της πινακίδας για τη διέλευση ζώων είχε πραγματικό πρότυπο: την Patience, μια αγελάδα από τη φάρμα του ξαδέλφου της.
Όταν λέμε όλοι δεν εννοούμε όλοι
Παρά τη διεθνή προσπάθεια, η οδική σήμανση δεν είναι απολύτως ενιαία. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, για παράδειγμα, χρησιμοποιούν συχνά κίτρινες προειδοποιητικές πινακίδες σε σχήμα ρόμβου, αντί για τα κόκκινα τρίγωνα που συναντάμε συνήθως στην Ευρώπη, ενώ βασίζονται περισσότερο και σε γραπτά μηνύματα. Διαφορές σε σύμβολα, χρώματα και σχεδιαστικές λεπτομέρειες υπάρχουν ακόμη και μεταξύ χωρών που εφαρμόζουν τη Σύμβαση της Βιέννης αφού η εναρμόνιση δεν σημαίνει ότι όλες οι πινακίδες είναι πανομοιότυπες.
Με όλες τις διαφορές που εξακολουθούν να υπάρχουν από χώρα σε χώρα, η βασική λογική της οδικής σήμανσης έχει γίνει οικεία σε εκατομμύρια οδηγούς. Έτσι, όταν νοικιάζουμε ένα αυτοκίνητο στο εξωτερικό και βγαίνουμε σε έναν άγνωστο δρόμο, μπορούμε να αναγνωρίσουμε πότε πρέπει να σταματήσουμε, να επιβραδύνουμε ή να αλλάξουμε κατεύθυνση, χωρίς να γνωρίζουμε τη γλώσσα.
Eισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image