Οι Σοπράνος παραμένουν αγαπημένο θέμα στα σόσιαλ τρεις δεκαετίες σχεδόν μετά την πρώτη προβολή της σειράς. Ίσως επειδή πίσω από τις σκοτεινές υποθέσεις της «οικογένειας» υπήρχε μια διαχρονική φιλοσοφία.
Η σειρά «The Sopranos» του Ντέιβιντ Τσέιζ, έκανε πρεμιέρα στις 10 Ιανουαρίου 1999. Σύμφωνα με την Ένωση Σεναριογράφων Αμερικής (WGA) ήταν «Η καλύτερη σειρά που έχει γραφτεί στην ιστορία της τηλεόρασης. Όταν οι New York Times δημοσίευσαν τη λίστα με τις 100 καλύτερες σειρές του 21ου αιώνα, απολογήθηκαν ως εξής: «Οι Σοπράνος δεν είναι πουθενά στη λίστα, κι όμως είναι παντού». Η σειρά δεν υπήρχε επειδή ξεκίνησε τον 20ο αιώνα αλλά οι τρεις πρώτες (Breaking Bad, Mad Men, The Wire) και δεκάδες άλλες, δεν θα είχαν υπάρξει -όχι έτσι όπως τις γνωρίσαμε- αν οι Σοπράνος δεν είχαν ανοίξει το δρόμο.
Δεν υπάρχει καλύτερος συνήγορος σε αυτό από τον Μπράιαν Κράνστον: (ο Γουόλτερ Γουάιτ του Breaking Bad): «Χωρίς τον Τόνι Σοπράνο, δεν θα υπήρχε ο Γουόλτερ Γουάιτ». Η σειρά τόσο σε βάθος σεναρίου όσο και σε αισθητική παραλληλίστηκε με τις καλύτερες στιγμές του κινηματογράφου. Σύμφωνα με το Rolling Stone: «Η σειρά χώρισε την ιστορία της τηλεόρασης στα δύο: στην εποχή πριν από τους Σοπράνος και στην εποχή μετά από αυτούς». Όσο για τον αρχηγό της οικογένειας, που υποδύεται ο Τζέιμς Γκαντολφίνι, ο κορυφαίος Aμερικανός κριτικός Alan Sepinwall έχει δηλώσει: «Eίναι ο σπουδαιότερος χαρακτήρας που δημιουργήθηκε ποτέ για τη μικρή οθόνη». Και πέρα από όλα αυτά, η σειρά καθιέρωσε την HBO: άλλαξε δηλαδή -και- την συνδρομητική τηλεόραση.
Είναι ο Τόνι Σοπράνο καλός άνθρωπος;
Καλά όλα αυτά, αλλά, επιτέλους, ήταν μια τηλεοπτική σειρά με Iταλοαμερικανούς μαφιόζους από το Νιού Τζέρσεϊ. Πόσος χώρος υπήρχε για φιλοσοφία; Την απάντηση την δίνουν δεκαεπτά καθηγητές και πανεπιστημιακοί με αντικείμενο την φιλοσοφία που έγραψαν δοκίμια για το συλλογικό έργο «The Sopranos and Philosophy: I Kill Therefore I Am (Σκοτώνω άρα υπάρχω). Είναι μόνο ένα από τα 30 βιβλία που έχουν εκδοθεί με θέμα τους Σοπράνος. Πέντε από αυτά είναι πανεπιστημιακές εκδόσεις. Βιβλία που μιλάνε για φόνους, για ψυχανάλυση αλλά και συνταγές εμπνευσμένες από την «οικογενειακή» κουζίνα. Αλλά ας μείνουμε στη φιλοσοφία.
Η θρυλική τηλεοπτική σειρά που δημιούργησε ο Ντέιβιντ Τσέιζ λοιπόν δεν είναι απλώς ένα αστυνομικό δράμα για τη μαφία, αλλά μια βαθιά υπαρξιακή και φιλοσοφική μελέτη της ανθρώπινης φύσης, της ηθικής και της σύγχρονης αποξένωσης του ατόμου από το περιβάλλον του. Είναι μια «αξονική τομογραφία της κουλτούρας μας», είπαν οι επιμελητές του βιβλίου για τη σειρά. Οι επιστήμονες εξερευνούν ερωτήματα, όπως: Είναι ο Τόνι Σοπράνο καλός άνθρωπος; Είναι η Καρμέλα φεμινίστρια; Από ηθική άποψη, ποιος είναι ο χειρότερος χαρακτήρας στη σειρά; Μήπως η παρακολούθηση της σειράς βλάπτει την ηθική μας υγεία; Και τι θα συνέβαινε αν ο Τόνι είχε διαβάσει Σουν Τζου αντί για Μακιαβέλι; Ο Τόνι Σοπράνο αναζητά συνεχώς το νόημα της ζωή του. Οι συνεδρίες του με την ψυχίατρο Δρ. Τζένιφερ Μέλφι λειτουργούν ως σύγχρονο φιλοσοφικό τραπέζι όπου ο θεατής συμμετέχει σε μια συζήτηση για τις αιτίες της ύπαρξης.
Η ηθική αμφισημία των Σοπράνος παραπέμπει κατευθείαν στον Αριστοτέλη. Το βιβλίο θέτει το ερώτημα αν ένας άνθρωπος μπορεί να παραμείνει «ενάρετος» όταν ζει μέσα στο έγκλημα. Ο Τόνι προσπαθεί συχνά να δικαιολογηθεί ως «καλός οικογενειάρχης» ή «τίμιος άνδρας» έστω με τον δικό του κώδικα τιμής, και εκεί ξεκινάει μια σύγχρονη τραγωδία απόλυτα εναρμονισμένη με τον αριστοτελικό ορισμό. Κι ύστερα υπάρχει το αινιγματικό τέλος: Το απόλυτο «fade in black» (σβήσιμο σε μαύρο) στο τελευταίο επεισόδιο που συμβολίζει την αβεβαιότητα της ζωής -ή και- τη διαρκή απειλή του θανάτου αλλά ίσως και την αδυναμία μιας οριστικής, «ηθικής» ή αφηγηματικής κάθαρσης. Κι αυτές είναι μόνο μερικές από τις εξηγήσεις που έχουν δοθεί σε μια συζήτηση που εδώ και τρεις δεκαετίες δεν έχει τέλος -στα σόσιαλ.
Δρ. Μέλφι ποιο είναι το πρόβλημά μου;
Με ποιο τρόπο όμως η «φιλοσοφία» αυτής της σειράς μας αφορά; Είναι λογικό να ταυτιζόμαστε με τον Τόνι Σοπράνο; Από τη μία πλευρά, είναι ένα αδίστακτο αφεντικό της μαφίας, ένας κοινός εγκληματίας. Από την άλλη, αντιμετωπίζει ακριβώς τα ίδια καθημερινά άγχη με την πλειοψηφία, των ανδρών κυρίως, τηλεθεατών: έχει συζυγικά προβλήματα, άγχος, δύσκολα παιδιά, μια αυταρχική μητέρα και προβλήματα με τα κιλά του. Ο Τόνι είναι ικανός να εξαφανίσει όποιον δημιουργεί προβλήματα στην οικογένεια, με τα ίδια του τα χέρια, και όμως είναι ο ίδιος άνθρωπος που κλαίει επειδή ένα κοπάδι πάπιες φεύγει από την πισίνα του. Οι θεατές σκέφτονται «είναι ένας από εμάς» και ξεχνούν τα υπόλοιπα.
Ο Τόνι νιώθει εγκλωβισμένος σε μια μοίρα που άλλοι επέλεξαν για αυτόν. Η ανατροφή από μια χειριστική, μητέρα (Λίβια) και έναν πατέρα μέσα στη μαφία τον διαμόρφωσε για την υπόλοιπη ζωή του. Στην πραγματικότητα πάσχει από αυτό που ο Φρίντριχ Νίτσε περιέγραψε ως μηδενισμό -την απώλεια ανώτερου νοήματος. Προσπαθεί να γεμίσει αυτό το εσωτερικό κενό με υλικά αγαθά, εξουσία, φαγητό και εξωσυζυγικές σχέσεις, αλλά η κατάθλιψή του (το «μαύρο σύννεφο») επιστρέφει πάντα, υπενθυμίζοντάς του ότι τίποτα από αυτά δεν έχει πραγματική αξία. Πάνω από όλα όμως ο Τόνι επιβάλλει τους κανόνες του: τρώει ό,τι θέλει, παίρνει ό,τι θέλει και εξοντώνει βίαια όσους του προκαλούν προβλήματα. Σε μια σύγχρονη κοινωνία με αυστηρούς κανόνες, όπου οι άνθρωποι οφείλουν να καταπιέζουν συνεχώς τις επιθυμίες τους το να βλέπεις τον Τόνι να ενεργεί καθαρά βάσει των παρορμήσεων προσφέρει μια σκοτεινή, υποσυνείδητη μορφή ικανοποίησης επιθυμιών. Με αυτή την έννοια είμαστε όλοι συν-ένοχοι. Γι’ αυτό η σειρά δεν ξεχνιέται με τίποτα.
The Sopranos – η απόλυτη βιβλιογραφία
Επίσημα Βιβλία & Οδηγοί της Σειράς
-The Sopranos Sessions, των Matt Zoller Seitz και Alan Sepinwall, 2019
-Woke Up This Morning: The Definitive Oral History of The Sopranos, των Michael Imperioli και Steve Schirripa, 2021
-The Sopranos: The Complete Visual History, του Ray Richmond, 2024
-The Sopranos: A Family History, του Allen Rucker
Βιβλία Μαγειρικής & Pop Culture
-The Sopranos Family Cookbook, του Artie Bucco / Allen Rucker
-Off the Back of a Truck: Unofficial Contraband for the Sopranos Fan, του Nick Braccia, 2020
Ακαδημαϊκές, Ψυχολογικές και Φιλοσοφικές Αναλύσεις
-The Sopranos on the Couch: Analyzing Television’s Greatest Series, του Maurice Yacowar, 2002
-The Essential Sopranos Reader, 2011
-Political Pathologies from The Sopranos to Succession, Routledge / Taylor & Francis
-Contemporary Television Series, Edinburgh University Press
-The Cambridge Companion to American Crime Fiction, Cambridge University Press
Βιογραφίες & Χρονικά της «Χρυσής Εποχής» της τηλεόρασης
-James Gandolfini: The Real Life of the Man Who Made Tony Soprano, του Dan Bischoff
-Difficult Men: Behind the Scenes of a Creative Revolution – From the Sopranos and the Wire to Mad Men and Breaking Bad, των Brett Martin και Keith Szarabajka
Πανεπιστημιακές εκδόσεις
-This Thing of Ours: Investigating the Sopranos, Columbia University Press / Wallflower Press, 2001
-The Sopranos – Publisher: Duke University Press, 2009
-The Essential Sopranos Reader -University Press of Kentucky, 2011
-The Sopranos: Born Under a Bad Sign – University of Toronto Press, 2013
-The Sopranos – Wayne State University Press, 2013
Εισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image