Θα μπορούσε να είναι ένας συνταξιούχος που περπατά στην παραλία ή ένας επιχειρηματίας που προχωρά σκεπτικός στους διαδρόμους της εταιρείας του. Τι θέλουν να μας πουν τα χέρια πίσω από την πλάτη;
Ο Hanan Parvez, κάτοχος μεταπτυχιακού στην ψυχολογία και ιδρυτής της ιστοσελίδας PsychMechanics, έχει ασχοληθεί εκτενώς με αυτή τη στάση. Η βασική του θέση είναι απλή αλλά σημαντική: πρόκειται για μια κίνηση που δεν έχει μία μόνο ερμηνεία. Το τι “λέει” εξαρτάται σχεδόν πάντα από το πλαίσιο και από τις κινήσεις που τη συνοδεύουν. Πριν αναζητήσουμε κρυφά νοήματα, αξίζει να αποκλείσουμε τα προφανή. Οι ηλικιωμένοι και όσοι έχουν προβλήματα στη μέση συχνά περπατούν με αυτό τον τρόπο απλώς επειδή τους ξεκουράζει. Η στάση ισορροπεί το βάρος, χαλαρώνει τους ώμους και δεν απαιτεί καμία προσπάθεια. Για άλλους, πάλι, είναι απλή συνήθεια, κάτι που έμαθαν μιμούμενοι έναν γονιό, χωρίς κανένα ιδιαίτερο συναισθηματικό φορτίο. Μόνο αφού αφήσουμε στην άκρη αυτές τις περιπτώσεις έχει νόημα να προχωρήσουμε σε πιο “ψυχολογικές” αναγνώσεις.
Τα χέρια είναι το πρώτο εργαλείο άμυνας
Όταν νιώθουμε αμηχανία ή απειλή, φέρνουμε τα χέρια μπροστά: σταυρώνουμε τα μπράτσα, κρατάμε μια τσάντα μπροστά στο στήθος. Όταν τα στέλνουμε πίσω, συμβαίνει το αντίθετο. Ο κορμός με τα ζωτικά του όργανα μένει εκτεθειμένος, σαν να λέει το σώμα ότι δεν φοβάται τίποτα και ότι κανείς δεν θα τολμήσει να επιτεθεί. Γι’ αυτό η στάση αυτή συνδέεται συχνά με κυριαρχία, κύρος και αυτοπεποίθηση. Τα στοιχεία που τη συνοδεύουν είναι χαρακτηριστικά: η μία παλάμη ακουμπά χαλαρά μέσα στην άλλη, τα πόδια πατούν σταθερά και λίγο ανοιχτά, το κεφάλι είναι ψηλά, οι ώμοι πίσω και το στήθος προβάλλει. Όλο το σώμα προσπαθεί να φανεί όσο πιο μεγάλο γίνεται, κάτι που θυμίζει τον ζωικό κόσμο, όπου το μέγεθος συχνά ισοδυναμεί με ισχύ. Δεν είναι παράξενο που τη συγκεκριμένη στάση τη βλέπουμε τόσο συχνά σε ρόλους εξουσίας: στον αξιωματικό, τον αστυνομικό, τον διευθυντή, τον πολιτικό. Ο επιτηρητής στις εξετάσεις που κάνει βόλτες ανάμεσα στα θρανία με τα χέρια πίσω δεν χρειάζεται να προειδοποιήσει κανέναν. Η στάση του δηλώνει ήδη ότι εκείνος έχει τον έλεγχο και ότι αντιγραφή στα γραπτά δεν θα γίνει.
Υπάρχει και μια πιο ήπια εκδοχή, που δεν έχει σχέση με την εξουσία. Πολλοί πιάνουν τα χέρια τους πίσω όταν βυθίζονται στις σκέψεις τους. Είναι σαν να μπλοκάρουν τα χέρια για να μην τους αποσπούν την προσοχή, αφήνοντας την ενέργεια στο μυαλό. Το βήμα γίνεται ρυθμικό, το βλέμμα χάνεται μπροστά, και οι ιδέες βρίσκουν σιγά-σιγά τη θέση τους. Δεν είναι τυχαίο ότι ο στοχαστής συχνά εικονίζεται ακριβώς έτσι.
Όταν τα χέρια σφίγγονται: η κρυφή ανησυχία
Εδώ η εικόνα αλλάζει. Αν τα χέρια δεν ακουμπούν χαλαρά αλλά σφίγγουν δυνατά τον καρπό ή το μπράτσο, η σημασία μπορεί να είναι σχεδόν αντίστροφη. Σύμφωνα με τον Parvez, πρόκειται τότε για μια κίνηση εφησυχασμού, ένα είδος ασυνείδητης «αγκαλιάς» που κάνει κανείς στον εαυτό του όταν νιώθει ανασφάλεια. Πίσω της μπορεί να κρύβεται νευρικότητα, άγχος, θυμός ή απογοήτευση. Η υπόλοιπη στάση του σώματος συνήθως το επιβεβαιώνει: τα πόδια είναι κλειστά, οι ώμοι κυρτώνουν, το κεφάλι σκύβει, και το άτομο μοιάζει να θέλει να μικρύνει. Μια χαρακτηριστική περίπτωση είναι κάποιος που μιλά για πρώτη φορά με τον άνθρωπο που του αρέσει. Μια άλλη, κάποιος που συγκρατεί τον θυμό του: τα χέρια που κρατιούνται σφιχτά πίσω λειτουργούν σχεδόν σαν φρένο, σαν να εμποδίζει ο ίδιος τον εαυτό του να αντιδράσει.
Όταν κάτι θέλει να μείνει κρυφό
Όταν μιλάμε ανοιχτά, χρησιμοποιούμε τα χέρια μας: χειρονομούμε, δείχνουμε τις παλάμες. Αντίθετα, όταν τα χέρια εξαφανίζονται ξαφνικά πίσω από την πλάτη, μπορεί να είναι ένδειξη ότι ο άνθρωπος θέλει να κρατήσει κάτι για τον εαυτό του, να αποφύγει ένα θέμα ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, να μην πει όλη την αλήθεια. Φανταστείτε μια συζήτηση που κυλά άνετα, με τον συνομιλητή σας να χειρονομεί ελεύθερα. Μόλις όμως αγγίξετε ένα ευαίσθητο θέμα, τα χέρια του φεύγουν απότομα πίσω. Είναι μια μορφή αυτοπροστασίας για κάποιον που θα ήθελε να ξεφύγει από την κατάσταση αλλά δεν μπορεί. Άλλα σημάδια που συχνά το συνοδεύουν είναι το σώμα που γέρνει, το βλέμμα που αποφεύγει τα μάτια ή κοιτάζει χαμηλά.
Όλα αυτά είναι ενδιαφέροντα, αλλά θέλουν μέτρο. Η ανάγνωση της γλώσσας του σώματος δεν είναι ακριβής επιστήμη, και πολλές ερμηνείες βασίζονται περισσότερο σε παρατήρηση και εμπειρία παρά σε αυστηρά ερευνητικά δεδομένα. Μία μεμονωμένη κίνηση δεν αρκεί για να “διαβάσουμε” έναν άνθρωπο. Η έκφραση του προσώπου, ο τόνος της φωνής, η περίσταση και η γνώση που έχουμε για το άτομο μετρούν πολύ περισσότερο.
Τι κρατάμε
Τα χέρια πίσω από την πλάτη μπορεί να σημαίνουν σιγουριά και κύρος, περισυλλογή, την άνεση που φέρνει η ηλικία, αλλά, όταν σφίγγονται, και κρυφή ανησυχία ή επιθυμία να μείνει κάτι αθέατο. Το μυστικό βρίσκεται στις λεπτομέρειες: χαλαρά ή σφιγμένα χέρια; Ανοιχτό ή μαζεμένο σώμα; Ήρεμη βόλτα ή ξαφνική αντίδραση σε μια δύσκολη ερώτηση; Την επόμενη φορά που θα δείτε κάποιον να περπατά έτσι, ή θα πιάσετε τον εαυτό σας να το κάνει, κοιτάξτε λίγο πιο προσεκτικά. Το σώμα μιλά, αλλά για να το καταλάβουμε σωστά, πρέπει να ακούμε ολόκληρη την πρόταση και όχι μόνο μία λέξη.
Eισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image