Είναι πλέον επιστημονικά αποδεδειγμένο: Η φύση ως φάρμακο και ως μέθοδος για την αντιμετώπιση προβλημάτων υγείας και την ενίσχυση της ευεξίας.
«Δύο δόσεις εξοχής πρωί βράδυ, ένα κουταλάκι θαλασσινού αέρα εβδομαδιαίως, ένα χάπι βόλτας στο βουνό μέρα παρά μέρα». Αυτή θα μπορούσε να είναι η μοναδική συνταγή που θα τρέχαμε να εκτελέσουμε στο κοντινότερο φαρμακείο μας, χωρίς καν να χρειαστεί να αποκρυπτογραφήσουμε το γραφικό χαρακτήρα του γιατρού που μας την έγραψε. Εξάλλου, ποια θα μπορούσε να είναι η παρενέργεια της «αγωγής» που μας συνταγογράφησε πέρα από το να μας ανοίξει η όρεξη από την ευχάριστη δραστηριότητα και να νιώσουμε τη γλυκιά κούραση που ζητά ύπνο από τις εννιά το βράδυ;
Η λεγόμενη «πράσινη συνταγογράφηση» συνδέεται με την ολιστική προσέγγιση που ορισμένοι γιατροί συστήνουν στους ασθενείς τους, καθώς κρίνουν ότι η επαφή με τη φύση μπορεί να είναι ωφέλιμη, αντί ή σε συνδυασμό με τη φαρμακευτική αγωγή. Στην ουσία, πρόκειται για μια γέφυρα ανάμεσα στην κλασική ιατρική προσέγγιση και τη σύνδεση με το περιβάλλον, με στόχο τη βελτίωση της σωματικής και ψυχικής ευεξίας.
Το σουηδικό μοντέλο για καλή υγεία
Η πρώτη χώρα που μπορεί να «συνταγογραφηθεί» από το γιατρό είναι η Σουηδία. Με πρωτοβουλία του οργανισμού τουρισμού Visit Sweden και σε συνεργασία με επαγγελματίες υγείας και ερευνητές από το Ινστιτούτο Karolinska αναπτύχθηκε η λεγόμενη «Σουηδική Συνταγή» ή Svenska Receptet. Σύμφωνα με τους εμπνευστές της, το ταξίδι στη Σουηδία και όσα σχετίζονται με τη φύση και τον πολιτισμό δρουν ενάντια στο στρες, την κόπωση και το ήπιο άγχος. Όλα αυτά με εντολή γιατρού. Στην πραγματικότητα, βέβαια, δεν πρόκειται για συμβατική ιατρική οδηγία που καλύπτεται από την ασφάλιση, αλλά για μια προσπάθεια οι άνθρωποι να βιώσουν την επίδραση του ήρεμου τρόπου ζωής των Σουηδών.
Το πρόγραμμα εστιάζει στο friluftsliv, δηλαδή τη «ζωή στον καθαρό αέρα». Καθώς η χώρα σε ποσοστό σχεδόν 70% καλύπτεται από δάση και με περισσότερες από 100.000 λίμνες, η φιλοσοφία που επικρατεί στη Σουηδία εστιάζει στις υπαίθριες δραστηριότητες για ψυχική και σωματική ευεξία. Δε γίνεται λόγος για έντονα σωματικά αθλήματα, αλλά για χαλαρές εναλλακτικές, όπως πεζοπορία, σάουνα, κολύμβηση, βουτιά σε παγωμένο νερό, απόλαυση της θέας από έναν λόφο ή ακόμα και το αγαπημένο fika, δηλαδή το ευχάριστο διάλειμμα για έναν καφέ ή ένα γλυκό με φίλους.
Πιο συγκεκριμένα η καμπάνια περιλαμβάνει 12 συνήθειες που θεωρούνται ευεργετικές για μυαλό και σώμα, όπως το «forest bathing», δηλαδή «λουτρό δάσους» που μειώνει την πίεση και ενισχύει το ανοσοποιητικό, η συγκέντρωση τροφίμων από την πηγή τους, η παρατήρηση των αστεριών, η επίσκεψη σε μουσεία και πολιτιστικούς χώρους. Δεν πρόκειται για διαφημιστικό τέχνασμα, αλλά για συνήθειες βαθιά ριζωμένες στην κουλτούρα των Σουηδών: Μετά το μεσημεριανό γεύμα πηγαίνουν για μια βόλτα σε ένα κοντινό πάρκο, το Σαββατοκύριακο δεν το περνούν στον καναπέ βλέποντας τηλεόραση, αλλά μαζί με τα παιδιά τους εξορμούν στη φύση.
Μελέτες του Karolinska Institutet δείχνουν ότι αυτές οι δραστηριότητες μπορούν να μειώσουν τα επίπεδα της κορτιζόλης -η ορμόνη του στρες-, να βελτιώσουν την υγεία της καρδιάς και να περιορίσουν την αρτηριακή πίεση. Στη διαφημιστική εκστρατεία, η Σουηδία παρουσιάζεται ως η πρώτη χώρα που μπορούν να συνταγογραφήσουν οι γιατροί και παρατίθενται όλες οι… παρενέργειες από ένα ταξίδι στη χώρα: ξαφνική αγάπη για τα πεύκα και επιθυμία να τα αγκαλιάσεις, υπερβολική δόση ενδορφινών από το μάζεμα μύρτιλου, βαθύς αναζωογονητικός ύπνος, εθισμός στο καθαρό νερό, διάθεση για ποδηλασία και άλλα.
Σύμφωνα με γιατρούς που συμμετέχουν στην καμπάνια, η επαφή με τη φύση και η συμμετοχή σε πολιτιστικές δραστηριότητες αποτελούν επιστημονικά τεκμηριωμένους τρόπους για την ενίσχυση τόσο της ψυχικής όσο και της σωματικής υγείας. Η Σουηδία προσφέρει το ιδανικό περιβάλλον για αυτού του είδους τη φροντίδα. Επομένως, αν ένας ασθενής ζητούσε συμβουλές για τη διαχείριση του άγχους ή τη βελτίωση της ευεξίας του, η λύση θα ήταν ένα «συνταγογραφημένο» ταξίδι για τη Σουηδία. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Lancet σχετικά με τα οφέλη της σύνδεσης με τη φύση, έδειξε ότι η πεζοπορία, η κηπουρική, ακόμα και η παραμονή με γυμνά πόδια στο γρασίδι για λίγα λεπτά στο γρασίδι βοήθησε στην αντιμετώπιση προβλημάτων υγείας, όπως η υψηλή αρτηριακή πίεση, η κατάθλιψη και το άγχος.
Διεθνής έρευνα επιστημόνων από τη Μεγάλη Βρετανία και τη Σουηδία έδειξε ότι όσοι άνθρωποι περνούσαν 120 λεπτά ή περισσότερο σε εξωτερικούς χώρους την εβδομάδα ανέφεραν θετικές επιπτώσεις στη γενική υγεία και ευεξία τους σε σύγκριση με εκείνους που δεν έβγαιναν καθόλου. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) η φύση είναι η μεγαλύτερη πηγή υγείας και ευεξίας κι η έκθεση σε φυσικά περιβάλλοντα συνδέεται με πολλαπλά οφέλη για τη σωματική και ψυχική υγεία, βελτιωμένη γνωστική λειτουργία και χαμηλότερο κίνδυνο χρόνιων ασθενειών.
Οι χώρες που ακολουθούν το ίδιο παράδειγμα
Νέα Ζηλανδία, Καναδάς, Νότια Κορέα είναι ακόμα μερικές χώρες που συστήνουν την απόδραση στη φύση για καλύτερη υγεία. Η Νέα Ζηλανδία εφάρμοσε την ιδέα της «πράσινης συνταγογράφησης» που συχνά αναφέρονται ως «συνταγογράφηση για πάρκα». Ήδη από τη δεκαετία του 1900 σε μια προσπάθεια να αντιμετωπιστούν τα υψηλά ποσοστά παχυσαρκίας και τα χαμηλά επίπεδα σωματικής δραστηριότητας, εισήχθη το μέτρο των υπαίθριων δραστηριοτήτων. Ο γιατρός με την έκδοση συνταγής συστήνει υγιεινή διατροφή και αλλαγές στον τρόπο ζωής με δωρεάν ή χαμηλού κόστους υπαίθριες δραστηριότητες, όπως πεζοπορία ή κολύμβηση. Από την έναρξη της πρωτοβουλίας, έχουν εκδοθεί πάνω από 250.000 πράσινες συνταγές σε Νεοζηλανδούς και θεωρείται μια από τις πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις που έχουν πραγματοποιηθεί στη χώρα.
Το PaRx που προκύπτει από τον όρο «park prescriptions» πρόκειται για πρωτοβουλία του Ιδρύματος BC Parks στον Καναδά, σε συνεργασία με την κυβερνητική υπηρεσία Parks Canadα που διαχειρίζεται, μεταξύ άλλων, τα 37 εθνικά πάρκα της χώρας, προστατευμένες περιοχές, ιστορικά μνημεία. Το πρόγραμμα επιτρέπει στους γιατρούς να εκδίδουν συνταγές σε ασθενείς για δραστηριότητες στη φύση, όπως δύο ώρες την εβδομάδα για τουλάχιστον 20 λεπτά κάθε φορά σε κάποιο από τα πάρκα του Καναδά. Η Νότια Κορέα εφαρμόζει ενεργά τις «πράσινες συνταγές», οι οποίες θεσμοθετούν την αλληλεπίδραση με το οικοσύστημα, ιδίως μέσω του «λουτρού δάσους» ή sanlimyok, για τη θεραπεία ψυχικών και σωματικών παθήσεων όπως η κατάθλιψη, η υπέρταση και το χρόνιο άγχος. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει περπάτημα, διαλογισμό και άσκηση σε φυσικά περιβάλλοντα.
Ανάκαμψη του τουρισμού
Όλα αυτά τη στιγμή που το 2024 σημειώθηκε σημαντική ανάκαμψη στον τουρισμό, με περίπου 1,4 δισ. τουρίστες σε παγκόσμιο επίπεδο και με την Ευρώπη να είναι η περιοχή με τις περισσότερες επισκέψεις -747 εκατομμύρια ταξιδιώτες. Εκτιμάται ότι ως το 2030 η πλειονότητα των ταξιδιωτών θα είναι millennials ή Gen Z και 16 τρις. δολάρια υπολογίζεται ότι θα είναι τα έσοδα από τον τουρισμό. Η οικονομική πρόβλεψη επιβεβαιώνεται από τη μεταστροφή του ταξιδιωτικού κοινού στην εμπειρία, με τα δύο τρίτα αυτών, ηλικίας 18-35 ετών, να δηλώνουν ότι θεωρούν πιο ικανοποιητικό να ξοδέψουν χρήματα για να βιώσουν καταστάσεις παρά να αγοράσουν ένα αντικείμενο της ίδιας αξίας. Όπως αναφέρει το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ τα ταξίδια και ο τουρισμός μπορούν να ανοίξουν νέες ευκαιρίες για όλους, προωθώντας τη βιώσιμη ανάπτυξη, αναδεικνύοντας τις τοπικές κουλτούρες και προστατεύοντας τους τόπους που εμπνέουν.
Εισαγωγική φωτογραφία: High Coast, στη βορειοανατολική Σουηδία, Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, Getty Images/Ideal Image