Κάτι ανάμεσα σε πράσινο και μπλε, το «olo» εντοπίστηκε χάρη σε μια εξελιγμένη συσκευή που ενεργοποιεί συγκεκριμένα κύτταρα στο μάτι.
Βεραμάν, μπλε κοβαλτίου, γκρενά, εκάιγ, τσαγαλί… Πολλά είναι τα χρώματα που για μερικούς -ιδίως άνδρες- είναι δύσκολο να αναγνωριστούν. Τώρα, ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ (UC Berkeley) κατάφεραν να δημιουργήσουν μια νέα οπτική εμπειρία με ένα χρώμα που, μέχρι στιγμής, έχουν δει μόνο επτά άνθρωποι: Το «olo». Τα χρώματα που αντιλαμβανόμαστε δημιουργούνται όταν το φως φτάνει στον αμφιβληστροειδή χιτώνα του ματιού και ενεργοποιεί ειδικά κύτταρα που ονομάζονται κωνία. Αυτά χρησιμοποιούνται για την αντίληψη των χρωμάτων και τη λεπτομερή όραση. Στον ανθρώπινο αμφιβληστροειδή υπάρχουν τρεις τύποι κωνίων: τα L που είναι πιο ευαίσθητα στα μεγάλα μήκη κύματος (ερυθρές αποχρώσεις), τα M, μεσαία μήκη κύματος (πράσινες αποχρώσεις), και τα S, μικρά μήκη κύματος (μπλε αποχρώσεις). Ο εγκέφαλος συνδυάζει τα σήματα από αυτά τα τρία είδη και έτσι δημιουργείται η αίσθηση των χρωμάτων που βλέπουμε καθημερινά.
Τι έκαναν οι επιστήμονες
Οι ερευνητές του UC Berkeley ανέπτυξαν μια πειραματική τεχνολογία που ονομάζεται Oz, το όνομα της οποίας εμπνεύστηκαν από το βιβλίο του Φρανκ Μπάουμ «Ο Θαυμαστός Μάγος του Οζ». Αυτή η συσκευή στέλνει παλμούς λέιζερ στα μάτια, διεγείροντας επιλεκτικά μόνο έναν από τους τύπους κωνίων, τα λεγόμενα M-cones, που σχετίζονται με την αντίληψη του πράσινου. Στη φυσική όραση αυτό πρακτικά δεν συμβαίνει ποτέ. Κάθε φυσική πηγή φωτός ενεργοποιεί περισσότερους από έναν τύπους κωνίων ταυτόχρονα. Η νέα τεχνολογία, ωστόσο, παρέκαμψε αυτόν τον φυσικό περιορισμό, δημιουργώντας μια οπτική εμπειρία που ο εγκέφαλος δεν είχε βιώσει ποτέ ξανά. Έτσι γεννήθηκε το «olo», η συντομογραφία κωδικοποίησης 0-1-0 για τους τύπους κωνίων που στόχευε το λέιζερ: L (εκτός λειτουργίας), M (ενεργοποιημένοι), S (εκτός λειτουργίας).
Πρόκειται για νέο χρώμα;
Οι επιστήμονες εξηγούν ότι δεν ανακάλυψαν ένα νέο μήκος κύματος φωτός, ούτε ένα νέο χρώμα. Αυτό που δημιούργησαν είναι ένας νέος τρόπος διέγερσης του ανθρώπινου οπτικού συστήματος. Με λίγα λόγια, η συσκευή μπορεί να «ξεγελάσει» το ανθρώπινο μάτι ώστε να δει το «olo». Όπως στο βιβλίο του Μπάουμ που εκδόθηκε το 1900, οι κάτοικοι της χώρας ξεγελιούνται και νομίζουν ότι η Σμαραγδένια Πόλη, η πρωτεύουσα του Οζ, είναι τόσο φωτεινή που οι επισκέπτες πρέπει να φορούν ειδικά γυαλιά για να προστατεύουν τα μάτια τους. Τα γυαλιά είναι ένα από τα κόλπα του μάγου, καθώς κάνουν την πόλη να φαίνεται πιο πράσινη και μεγαλοπρεπής. Και σε αυτή την περίπτωση, το «olo» πρόκειται για μια νέα εμπειρία αντίληψης. Μάλιστα, δεν μπορεί ούτε να φωτογραφηθεί, να εκτυπωθεί, να αναπαραχθεί σε οθόνη ή να αποδοθεί με βαφή. Γι’ αυτό και δεν υπάρχει τρόπος να το δούμε σε κάποια εικόνα.
Πώς το περιέγραψαν όσοι το είδαν;
Οι συμμετέχοντες στη μελέτη για την απόχρωση πέρα από το φάσμα της ανθρώπινης όρασης που δημοσιεύθηκε στο Science Advances, την περιέγραψαν ως ένα εξαιρετικά έντονο γαλαζοπράσινο ή κορεσμένο πράσινο που θυμίζει τα χρώματα του παγωνιού. Ωστόσο, όλοι τόνισαν ότι οποιαδήποτε περιγραφή δεν μπορεί να αποτυπώσει πλήρως αυτό που είδαν. Ακόμη και το πιο ζωηρό πράσινο ή τιρκουάζ που μπορούμε να φανταστούμε μοιάζει ξεθωριασμένο σε σύγκριση με το «olo». Αυτός είναι και ο λόγος που δεν μπορεί να αναπαραχθεί.
Γιατί έχει σημασία η ανακάλυψη αυτή
Πέρα από το εντυπωσιακό της υπόθεσης, η νέα τεχνολογία μπορεί να προσφέρει πολύτιμα εργαλεία στην επιστήμη της όρασης. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι στο μέλλον θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την καλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ο εγκέφαλος δημιουργεί την αίσθηση των χρωμάτων, τη μελέτη παθήσεων του αμφιβληστροειδούς, την ανάπτυξη νέων θεραπειών για διαταραχές της όρασης, όπως η μελαγχρωστική αμφιβληστροειδοπάθεια, ακόμη και τη βελτίωση της αντίληψης των χρωμάτων σε άτομα με αχρωματοψία.
«Διαπιστώσαμε ότι μπορούμε να αναπαράγουμε μια φυσιολογική οπτική εμπειρία απλώς χειραγωγώντας τα κύτταρα, όχι προβάλλοντας μια εικόνα, αλλά απλώς διεγείροντας τους φωτοϋποδοχείς. Και διαπιστώσαμε ότι μπορούμε επίσης να διευρύνουμε αυτή την οπτική εμπειρία, κάτι που κάναμε με το olo», σχολίασε ο Όστιν Ρόρντα, καθηγητής οπτομετρίας και επιστήμης της όρασης στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ. Ο Ρόρντα ήταν το πρώτο… πειραματόζωο στο ερευνητικό πρόγραμμα του Οζ, παρότι σύμφωνα με τον ίδιο η σύζυγός κι η κόρη του τον πειράζουν επειδή δυσκολεύεται ακόμα να ξεχωρίσει το μωβ από το ματζέντα. Εντούτοις, το πείραμα πέτυχε, αφού με την κατάλληλη ενεργοποίηση των κωνίων, το πράσινο που έβλεπε αρχικά μετατράπηκε σε «πιο βαθύ, πιο κορεσμένο χρώμα. Σαν ένα βαθύ γαλαζοπράσινο».
Θα μπορέσουμε όλοι να δούμε το «olo»;
Προς το παρόν, όχι. Μέχρι στιγμής το έχουν δει μόλις επτά άνθρωποι. Η εμπειρία απαιτεί πολύπλοκο εργαστηριακό εξοπλισμό με λέιζερ υψηλής ακρίβειας και συνεχή παρακολούθηση των μικροσκοπικών κινήσεων του ματιού. Οι επιστήμονες εξετάζουν τρόπους ώστε η τεχνολογία να γίνει πιο προσιτή στο μέλλον, όμως απέχουμε αρκετά από το να μπορούμε να δούμε το «olo».
Εξωτερική φωτογραφία: Pexels