Η παράξενη ιστορία του υλικού που προστατεύει πια όλα τα εύθραυστα προϊόντα στα ταξίδια τους.
Υπάρχουν εφευρέσεις που γεννήθηκαν για να λύσουν ένα συγκεκριμένο πρόβλημα και το κατάφεραν από την πρώτη στιγμή. Και υπάρχουν άλλες που άργησαν να βρουν το δρόμο τους και τη χρησιμότητά τους. Σ’ αυτή τη δεύτερη κατηγορία, τις περισσότερες φορές η χρήση που επιλέχθηκε τελικά ήταν κάτι παρεμφερές με την αρχική ιδέα. Είναι πολύ σπάνιο ένα υλικό να ξεκινήσει από διακοσμητική ταπετσαρία τοίχου και να καταλήξει προστατευτικό περιτύλιγμα, το οποίο μάλιστα άλλαξε τις παγκόσμιες μεταφορές.
Το Bubble Wrap, ή αεροπλάστ, όπως το γνωρίζουμε στην Ελλάδα, είναι σήμερα εξαιρετικά διαδεδομένο. Είναι σχεδόν αδύνατο να φανταστεί κανείς τις σύγχρονες μεταφορές χωρίς αυτό. Από ένα λεπτό γυάλινο βάζο που ταξιδεύει χιλιάδες χιλιόμετρα μέχρι έναν φορητό υπολογιστή που παραδίδεται στην πόρτα μας, δισεκατομμύρια εύθραυστα αντικείμενα προστατεύονται καθημερινά από τις μικρές φυσαλίδες αέρα που έχουν γίνει συνώνυμες της ασφαλούς συσκευασίας. Το εντυπωσιακό, όμως, είναι ότι τίποτα από αυτά δεν βρισκόταν στο μυαλό των αρχικών δημιουργών του.
H τυχαία εφεύρεση
Η ιστορία ξεκινά το 1957 στο Νιου Τζέρσεϊ των ΗΠΑ. Ο μηχανικός Άλφρεντ Φίλντινγκ και ο Ελβετός εφευρέτης Μαρκ Σαβάν προσπαθούσαν να δημιουργήσουν ένα νέο είδος τρισδιάστατης πλαστικής ταπετσαρίας. Σήμερα φαντάζει κωμικό, όμως η αισθητική της εποχής ήταν γεμάτη πειραματισμούς. Οι δύο άνδρες πραγματικά πίστευαν ότι ένας τοίχος καλυμμένος με μικρές διαφανείς φυσαλίδες θα μπορούσε να αποτελέσει το επόμενο μεγάλο διακοσμητικό trend. Για να το πετύχουν, κόλλησαν δύο πλαστικές κουρτίνες μπάνιου, παγιδεύοντας ανάμεσά τους θύλακες αέρα. Το αποτέλεσμα ήταν ένα φύλλο γεμάτο φουσκάλες. Μετά, όμως, από τα αρχικά πανηγύρια, διαπίστωσαν ότι σχεδόν κανείς δεν ήθελε να το βάλει στους τοίχους του σπιτιού του. Η αγορά απέρριψε την ιδέα και το προϊόν θεωρήθηκε εμπορική αποτυχία.
Οι δύο εφευρέτες, βέβαια, δεν εγκατέλειψαν. Προσπάθησαν να βρουν μια δεύτερη χρήση για το δημιούργημά τους και στράφηκαν στη γεωργία. Προώθησαν το αεροπλάστ ως μονωτικό υλικό για θερμοκήπια. Η ιδέα είχε κάποια λογική, καθώς οι θύλακες αέρα λειτουργούσαν ως μονωτικό στρώμα. Ούτε αυτή η αγορά, ωστόσο, ανταποκρίθηκε ιδιαίτερα. Για δεύτερη φορά, το προϊόν βρέθηκε σε αδιέξοδο. Η σωτηρία ήρθε από έναν εντελώς διαφορετικό κλάδο: την πληροφορική και μια από τις εταιρείες-κολοσσούς της, την ΙΒΜ. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950, η εταιρεία ετοιμαζόταν να διαθέσει τον υπολογιστή IBM 1401, ένα από τα σημαντικότερα εμπορικά υπολογιστικά συστήματα της εποχής. Το μηχάνημα ήταν πανάκριβο για τα τότε δεδομένα και εξαιρετικά ευαίσθητο. Έπρεπε να μεταφέρεται με ασφάλεια στους πελάτες.
Το 1960 οι δύο εφευρέτες ίδρυσαν τη εταιρεία Sealed Air και λάνσαραν επίσημα το Bubble Wrap για τα θερμοκήπια. Την ιστορία τους την άλλαξε ο Φρέντρικ Μπάουερς, ο προϊστάμενος στο τμήμα μάρκετινγκ της εταιρείας, ο οποίος είχε ζητήσει την αγορά ενός υπολογιστή για να εργάζεται πιο μεθοδικά. Αυτός παρατήρησε ότι το αποτυχημένο υλικό των Φίλντινγκ και Σαβάν απορροφούσε εξαιρετικά τους κραδασμούς. Οι φυσαλίδες λειτουργούσαν σαν εκατοντάδες μικροσκοπικά αμορτισέρ, διαχέοντας την ενέργεια των χτυπημάτων και προστατεύοντας το περιεχόμενο. Μέσα σε πέντε ημέρες, ο Μπάουερς είχε κλείσει ραντεβού με την ΙΒΜ, στην οποία «δειγμάτισε» το προϊόν, πετώντας πάνω του έναν υπολογιστή κι αναλαμβάνοντας το κόστος αν αυτός πάθαινε κάτι Οι υπεύθυνοι της εταιρείας εντυπωσιάστηκαν από την ανθεκτικότητα του αεροπλάστ κι έκλεισαν αμέσως τη συμφωνία. Η IBM έγινε ο πρώτος μεγάλος πελάτης του προϊόντος και η πορεία του άλλαξε οριστικά.
Η ανάπτυξη υπήρξε εντυπωσιακή
Η έκρηξη των παγκόσμιων μεταφορών, η ανάπτυξη των ταχυδρομικών υπηρεσιών και αργότερα η επανάσταση του ηλεκτρονικού εμπορίου μετέτρεψαν το αεροπλάστ σε ένα από τα πιο διαδεδομένα υλικά συσκευασίας στον κόσμο. Η επιτυχία του βασίζεται σε μια απλή αλλά εξαιρετικά αποτελεσματική αρχή. Ο αέρας είναι ελαφρύς, φθηνός και απορροφά μέρος της ενέργειας που προκαλείται από πτώσεις και χτυπήματα. Όταν ένα εύθραυστο αντικείμενο τυλίγεται με Bubble Wrap, προστατεύεται από δυνάμεις που διαφορετικά θα μεταφέρονταν απευθείας στην επιφάνειά του. Παράλληλα, το υλικό είναι εύκαμπτο, αδιάβροχο, ελαφρύ και οικονομικό στην παραγωγή. Οι ίδιες ιδιότητες που το έκαναν ακατάλληλο ως ταπετσαρία αποδείχθηκαν ιδανικές για τη συσκευασία.
Σήμερα είναι δύσκολο να υπολογιστεί με ακρίβεια πόσα τετραγωνικά μέτρα αεροπλάστ χρησιμοποιούνται κάθε χρόνο παγκοσμίως, καθώς η παραγωγή είναι κατακερματισμένη σε δεκάδες χώρες και εκατοντάδες κατασκευαστές. Οι εκτιμήσεις της βιομηχανίας συσκευασίας όμως κάνουν λόγο για δισεκατομμύρια τετραγωνικά μέτρα ετησίως, ενώ μόνο η ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου έχει αυξήσει θεαματικά τη ζήτηση τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Εκατοντάδες εκατομμύρια δέματα ταξιδεύουν καθημερινά σε όλο τον κόσμο και ένα σημαντικό ποσοστό τους περιέχει κάποια μορφή προστατευτικού υλικού με φυσαλίδες αέρα.
Αυτό που κάνει το Bubble Wrap ιδιαίτερο δεν είναι μόνο η εμπορική του επιτυχία αλλά και ο τρόπος με τον οποίο ανατρέπει μια βασική αντίληψη για την καινοτομία. Οι δημιουργοί του πέτυχαν ακριβώς αυτό που είχαν σχεδιάσει: ένα φύλλο πλαστικού γεμάτο φυσαλίδες. Απέτυχαν, όμως, να βρουν τον σωστό λόγο ύπαρξής του. Χρειάστηκε να περάσουν χρόνια μέχρι να ανακαλυφθεί η πραγματική του αξία. Υπάρχει, βέβαια, και η άλλη, λιγότερο επιστημονική, διάσταση του αεροπλάστ.
Αν η κύρια αποστολή του είναι να προστατεύει αντικείμενα, η δευτερεύουσα φαίνεται πως είναι να… δοκιμάζει την αυτοσυγκράτηση των ανθρώπων. Ελάχιστα προϊόντα στην ιστορία έχουν καταφέρει να συνδυάσουν τόσο αποτελεσματικά τη χρησιμότητα με την ψυχαγωγία. Σχεδόν κάθε παραλήπτης δέματος γνωρίζει το τελετουργικό: ανοίγει τη συσκευασία, βγάζει το προϊόν και στη συνέχεια αφιερώνει μερικά λεπτά στο να… σπάει τις προστατευτικές φυσαλίδες! Το πρώτο «ποπ» οδηγεί στο δεύτερο, το δεύτερο στο δέκατο και κάπου ο παραλήπτης του δέματος καταλαβαίνει ότι δεν μπορεί να σταματήσει.
Εισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image