Από την υπερβολική προστασία που συνδέεται με επιπτώσεις στην ψυχολογία του παιδιού, στην οριοθέτηση και την αντιμετώπιση των δυσκολιών με αυτοπεποίθηση.
Είστε καλεσμένοι για πρώτη φορά στο σπίτι φίλων των παιδιών σας. Ανοίγει η πόρτα και το βλέμμα σας πέφτει σε αυτοκινητάκια παρατημένα στον διάδρομο, μπάλες στις γωνίες και, όσο πλησιάζετε στο σαλόνι, το ραντάρ σας εντοπίζει ένα ξεχασμένο μαχαίρι σε ένα πιάτο, δίπλα σε ένα μισοφαγωμένο μήλο. Λίγο παραπέρα, ένα μπολ με φρεσκοπλυμένα σταφύλια φαντάζει ως ο απόλυτος εχθρός. Οι ανεπιθύμητες, επίμονες σκέψεις που κατακλύζουν το μυαλό σας οδηγούν στο χειρότερο δυνατό σενάριο: το παιδί να γλιστρήσει, να κοπεί ή να πνιγεί. Ο εσωτερικός σας συναγερμός χτυπάει κόκκινο, την ώρα που τα τετράχρονα μοιάζουν να αδιαφορούν πλήρως, απορροφημένα στο παιχνίδι τους με κάτι χαριτωμένα, πολύχρωμα κουταβάκια-πυροσβέστες.
Όταν η υπερπροστασία κόβει τα φτερά
Το ένστικτο να προστατεύσουμε τα παιδιά μας από κάθε κίνδυνο και πόνο είναι απολύτως φυσικό. Μόνο όταν γίνεσαι γονιός συνειδητοποιείς πόσο εύκολα μπορείς να μεταμορφωθείς σε ντετέκτιβ, που σαρώνει αδιάκοπα το χώρο αναζητώντας πιθανές απειλές. Ωστόσο, κάπου εκεί μπορεί να χαθεί η ισορροπία ανάμεσα στη φυσιολογική πρόληψη και τη φιγούρα του λεγόμενου «γονιού ελικόπτερο». Πρόκειται για τους γονείς που βρίσκονται διαρκώς σε επιφυλακή, παρακολουθούν κάθε κίνηση του παιδιού και σπεύδουν να παρέμβουν όταν προκύψει κάποιο πρόβλημα, ή μάλλον πριν ακόμα αυτό προκύψει.
Ο όρος επινοήθηκε το 1969 από τον ψυχοθεραπευτή Δρ. Χαΐμ Γκίνοτ στο βιβλίο του «Between Parent and Teenager», με τον οποίο περιέγραφε γονείς που αιωρούνται πάνω από τα παιδιά τους, παρακολουθώντας και παρεμβαίνοντας συνεχώς σε όσα έκαναν. Ανάμεσα σε όσα εμπλέκονταν ήταν η επίλυση προβλημάτων, αντί να καθοδηγούν το παιδί να τα επιλύσει μόνο του, η διαχείριση των υποχρεώσεων στο σπίτι και των φιλικών σχέσεων, η πρόληψη της αποτυχίας ή της απογοήτευσης με κάθε κόστος. Παρότι πίσω από αυτή τη συμπεριφορά κρύβονται συνήθως καλές προθέσεις, ταυτόχρονα οι υπερπροστατευτικοί γονείς φοβούνται μήπως τα παιδιά βιώσουν απογοήτευση ή αποτύχουν. Έτσι, όμως, αντί να τα προστατεύουν τείνουν, με τη στάση τους, να τους κόβουν τα φτερά. Τα παιδιά δυσκολεύονται να ανεξαρτητοποιηθούν και νιώθουν ανασφαλή, επειδή ο γονιός αναλαμβάνει και διαχειρίζεται κάθε πτυχή της ζωής τους. Με αυτόν τον τρόπο, η ψυχική υγεία του παιδιού επηρεάζεται αρνητικά, διαμορφώνεται στρεβλά η εικόνα του εαυτού του και δεν πιστεύει ότι είναι ικανό να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες.
Άγχος και συμπτώματα κατάθλιψης
Σύμφωνα με το Child Mind Institute, αυτές οι μικρές αποτυχίες και οι απογοητεύσεις, όταν είναι διαχειρίσιμες ανάλογα με την ηλικία του παιδιού, συμβάλλουν στην ανάπτυξη της ψυχικής ανθεκτικότητας. Μέσα από την προσπάθεια και το λάθος, τα παιδιά ανακαλύπτουν τι λειτουργεί και τι όχι, εξασκούνται στην επίλυση προβλημάτων και αποκτούν σταδιακά εμπιστοσύνη στις δυνατότητές τους. Όταν ένας γονιός επιχειρεί να λύσει κάθε ζήτημα για λογαριασμό του παιδιού του, εκείνο λαμβάνει το μήνυμα ότι δεν έχει τις ικανότητες να τα καταφέρει μόνο του. Σύμφωνα με ειδικούς, είναι πιθανό να αναπτύξει δυσκολία στη συναισθηματική αυτορύθμιση, να εκδηλώσει αυξημένα επίπεδα άγχους, ακόμα και συμπτώματα κατάθλιψης. Να έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση, να είναι λιγότερο ευτυχισμένο μεγαλώνοντας, να καθυστερήσει η μετάβασή του στην ενήλικη ζωή και να αντιμετωπίσει δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις.
Όπως εξηγεί η Αμερικανίδα ψυχίατρος Γκέιλ Ζαλτζ «αυτό που χτίζει την αυτοπεποίθηση στα παιδιά είναι η σκληρή δουλειά. Η αυτοπεποίθηση προέρχεται από την προσπάθεια, από την επιμονή, από την αντιμετώπιση και από το να βλέπεις τα αποτελέσματα. Επομένως, ως γονέας, είναι καλύτερο να επαινείτε κάτι που σχετίζεται με τον τρόπο αντιμετώπισης και διαχείρισης κάτι δύσκολου, παρά να αφήνετε τα παιδιά σας να γνωρίζουν ότι σχεδόν όλα όσα κάνουν είναι τέλεια».
Από το ελικόπτερο στο φάρο
Όλα αυτά, βέβαια, δε σημαίνουν ότι η παρουσία του γονιού και η ενεργή συμμετοχή του στη ζωή των παιδιών είναι αρνητική. Αντίθετα, η σταθερή στήριξη, η αγάπη και η καθοδήγηση δημιουργούν ένα ασφαλές περιβάλλον μέσα από τα οποίο τα παιδιά εξερευνούν τον κόσμο. Η διαφορά βρίσκεται στο σημείο όπου τελειώνει η υποστήριξη και αρχίζει ο έλεγχος. Σημασία έχει να αφήνουμε χώρο στα παιδιά να κάνουν λάθη, να απογοητεύονται και να προσπαθούν. Εδώ, έρχεται η έννοια του γονιού φάρου. Σε αντίθεση με τον γονιό ελικόπτερο, ο γονιός αυτός καθοδηγεί τα παιδιά, παρέχοντας στήριξη όταν χρειαστεί, τους μαθαίνει την ανεξαρτησία και ακολουθεί μια σωστή ισορροπία ανάμεσα στην παρέμβαση και την επίλυση προβλημάτων.
Σύμφωνα με τον καθηγητή Παιδιατρικής στο Νοσοκομείο Παίδων της Φιλαδέλφειας, Δρ. Κένεθ Γκίνσμπουργκ που επινόησε τον όρο, ο φάρος δεν κυνηγάει τα πλοία, ούτε τα κατευθύνει. Απλώς φωτίζει, είναι ορατός από απόσταση και εμπιστεύεται τους ναυτικούς ότι θα ακολουθήσουν τη σωστή ρότα. Ο γονιός παραμένει σταθερός, στοργικός, θέτει σαφή όρια, χωρίς, ωστόσο, να ελέγχει τη ζωή το παιδιού. Βασίζεται στην επικοινωνία, το ενθαρρύνει να ακολουθήσει το σωστό δρόμο, δίχως να του στερήσει την ελευθερία να αναζητήσει λύσεις μόνο του. Εξάλλου, στόχος της γονεϊκότητας δεν είναι να μεγαλώσουμε παιδιά που δε θα πέσουν ποτέ, αλλά να μάθουν πώς να σηκώνονται και να συνεχίζουν. Πιο απλά, πρέπει το ελικόπτερο να προσγειωθεί οριστικά, ώστε το παιδί να απογειωθεί.
Εξωτερική φωτογραφία: 123RF
