Τα διλήμματα, οι εξωτερικοί παράγοντες, η κινούμενη άμμος και η διαφορετική οπτική που μας κάνει να δούμε ποιο πραγματικά θέλουμε να είναι το μέλλον μας.
Τι να σπουδάσω; Να παραιτηθώ; Μήπως πρέπει να χωρίσω; Είμαι έτοιμος να αποκτήσω παιδιά; Κατά τη διάρκεια της ζωής μας, ερχόμαστε αντιμέτωποι με δεκάδες τέτοια ερωτήματα. Πολλά είναι δύσκολα και οι απαντήσεις δεν είναι ποτέ προφανείς. Συχνά, αυτά τα διλήμματα δεν μας ταλαιπωρούν απλώς, αλλά μας καθηλώνουν σε αδράνεια. Μένουμε παγωμένοι ανάμεσα σε δύο επιλογές, ανίκανοι να δούμε ποιο μονοπάτι να ακολουθήσουμε. Είναι σαν να βρισκόμαστε σε κινούμενη άμμο. Όσο προσπαθούμε να απεγκλωβιστούμε, τόσο βαθύτερα βυθιζόμαστε.
Φόβος και συνήθεια
Γιατί, όμως, μοιάζει ακατόρθωτο να επιλέξουμε; Η Αμερικανίδα φιλόσοφος, καθηγήτρια και πρόεδρος του τμήματος Νομικής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, Ρουθ Τσανγκ, δίνει τη δική της ερμηνεία, μέσα από τη σφαίρα της φιλοσοφίας. Όταν βρισκόμαστε μπροστά από δύο επιλογές, αναλογιζόμαστε τα θετικά και τα αρνητικά της καθεμιάς. Όσο και να προσπαθούμε, όσες λίστες με τα υπέρ και τα κατά και αν ετοιμάζουμε, δε μπορούμε να καταλήξουμε στην πιο σωστή επιλογή.
Στην πραγματικότητα, δεν αποφασίζουμε. Αλλά αφήνουμε τον φόβο για το άγνωστο, τη συνήθεια ή το περιβάλλον μας να αποφασίσει για εμάς. Για παράδειγμα, παραμένουμε σε μια δουλειά που δε μας γεμίζει επειδή φοβόμαστε να φύγουμε, ή διατηρούμε μια σχέση που έχει «πεθάνει» απλώς γιατί η κατάσταση μας είναι οικεία ή επειδή οι άλλοι έχουν συγκεκριμένες απαιτήσεις από εμάς. Όμως, κάποια στιγμή χρειάζεται να πάρουμε εμείς την ευθύνη της επιλογής μας.
Οι εναλλακτικές
Σύμφωνα με την Τσανγκ, αυτό που κάνει μια απόφαση δύσκολη είναι η φύση των επιλογών μας. Στις εύκολες αποφάσεις, η μία λύση είναι ξεκάθαρα καλύτερη από την άλλη. Στις δύσκολες, όμως, η κάθε επιλογή υπερέχει σε διαφορετικούς τομείς, αλλά καμία δεν είναι συνολικά ανώτερη. Για παράδειγμα: Να δεχτώ μια πρόταση σε άλλη πόλη, με καλύτερο βιοτικό επίπεδο αλλά μακριά από φίλους και οικογένεια, ή να μείνω σε μια δουλειά που δε με ικανοποιεί; Κάθε εκδοχή οδηγεί σε ένα εντελώς διαφορετικό μέλλον. Η πραγματική δυσκολία κρύβεται εκεί, στο ότι καλούμαστε να αποφασίσουμε τι μέλλον επιθυμούμε.
Δεν πρέπει να μας παρασύρουν οι συνθήκες
Πιο συγκεκριμένα, στις δύσκολες αποφάσεις δεν υπάρχει αντικειμενικά «σωστή» απάντηση. Μπορεί να έχουμε δύο επιλογές που έχουν διαφορετικά πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Η μία μπορεί να είναι καλύτερη σε κάποια πράγματα, ενώ η άλλη να είναι καλύτερη σε άλλα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η καθηγήτρια προτείνει να μην αναζητούμε απεγνωσμένα μια λύση, αλλά να αλλάξουμε οπτική. Πρέπει να καταλάβουμε ότι εμείς δίνουμε αξία στην επιλογή μας. Το σημαντικό είναι να πάψουμε να είμαστε παθητικοί και να μην παρασυρόμαστε από τις συνθήκες. Σε ομιλία της στο TedX, η Τσανγκ εξήγησε ότι όταν για παράδειγμα κάποιος δυσκολεύεται να αποφασίσει το αντικείμενο των σπουδών του, συχνά εύχεται να μπορούσε να προβλέψει το μέλλον. Όμως, ακόμα κι αν είχε μια κρυστάλλινη σφαίρα, η απόφαση θα παρέμενε εξίσου δύσκολη. Απλώς θα γινόταν μάρτυρας δύο διαφορετικών εκδοχών ζωής, η καθεμία με τις δικές της όμορφες και δύσκολες στιγμές και είχε μπροστά του δύο διαφορετικές εκδοχές του εαυτού του. Επομένως, το δίλημμα δεν θα είχε λυθεί.
Η δυσκολία μπορεί να αποδειχθεί ευκαιρία
«Όταν αντιμετωπίζεις δύσκολες επιλογές, πρέπει να κοιτάξεις μέσα σου», τονίζει η καθηγήτρια. «Αντί να αναζητούμε λόγους εκεί έξω, πρέπει να ψάχνουμε λόγους εδώ μέσα», συνεχίζει. Για το πού θα γύρει η πλάστιγγα εξαρτάται από τον εαυτό μας και όχι τόσο από τους εξωτερικούς παράγοντες. Για αυτό πολλές φορές, είτε αναβάλλουμε την απόφαση, είτε επιλέγουμε την ασφαλέστερη οδό. Επειδή έχουμε αποφασίσει να έχουμε ένα συγκεκριμένο τρόπο ζωής και να γίνουμε ένα συγκεκριμένο είδος ανθρώπου. Όταν, όμως, δεσμευθούμε σε μια συγκεκριμένη επιλογή διαμορφώνουμε τη ζωή μας και ανακαλύπτουμε τον πραγματικό μας εαυτό. Η Τσανγκ ερμηνεύει τη δυσκολία ως στιγμή απελευθέρωσης. Μια δύσκολη απόφαση είναι μια ευκαιρία να αποφασίσουμε τι έχει σημασία για εμάς και ποια ζωή θέλουμε. Να θέσουμε ερωτήματα βαθύτερα. Όχι «Ποια επιλογή είναι η καλύτερη;», αλλά «Ποιος είμαι και ποιος θέλω να είμαι;».
Εξωτερική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image