Η διατροφή, οι δραστηριότητες σε ηλικίες που μοιάζουν απαγορευτικές και η φιλοσοφία του Ikigai σε μια χώρα που παρουσιάζει τα χαμηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας και ισχαιμικής καρδιοπάθειας.
Η είδηση δεν είναι ότι η Ιαπωνία διαθέτει έναν από τους γηραιότερους πληθυσμούς στον κόσμο. Ούτε ότι περισσότεροι από 100.000 Ιάπωνες είναι αιωνόβιοι το 2026. Το απίστευτο είναι ότι οι περισσότεροι από τους υπερήλικες δεν επιβραδύνουν τους ρυθμούς τους. Η περίπτωση της Μιέκο Ναγκαόκα, που ξεκίνησε να κολυμπάει μετά τα 80 λόγω ενός τραυματισμού στο γόνατο από εξάσκηση στο παραδοσιακό ιαπωνικό θέατρο, μοιάζει με ανέκδοτο αλλά δεν είναι. Όταν έκλεισε τα 100, εξέδωσε το βιβλίο της με τίτλο: «Είμαι 100 ετών και η καλύτερη εν ενεργεία κολυμβήτρια στον κόσμο». Εν συνεχεία, δημιούργησε το πρώτο παγκόσμιο ρεκόρ στην ηλικιακή της κατηγορία, κολυμπώντας 1.500 μέτρα σε 25αρα πισίνα. Στα 105 της χρόνια, εξακολουθούσε να συμμετέχει σε αγώνες Masters και είχε πλέον στο ενεργητικό της 18 παγκόσμια ρεκόρ!
Τον Σεπτέμβριο του 2019, με τα μέσα ενημέρωσης να την ακολουθούν, η Ναγκαόκα αποσύρθηκε από την ενεργό δράση. Γεννημένη το 1914, πάνω στην έναρξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, ήθελε να σημειώσει το πρώτο παγκόσμιο ρεκόρ στα 50 μέτρα ύπτιο για την κατηγορία 105-109 ετών. Όμως, αναγκάστηκε τελικά να εγκαταλείψει. Αποχώρησε από την πισίνα χαμογελαστή, υπό το θερμό χειροκρότημα των θαυμαστών της. Λίγο καιρό αργότερα η Ναγκαόκα μετακόμισε στη Γιοκοχάμα, για να ζήσει μαζί με τον 79χρονο γιο της και έβαλε τέλος σε μια εντυπωσιακή κολυμβητική καριέρα 25 ετών. Το 2021 έφυγε από τη ζωή από αναπνευστική ανεπάρκεια. Ήταν 106 ετών, πέντε μηνών και 19 ημερών.
Ο σπρίντερ «Χρυσή Αστραπή»
Μια ακόμη ιδιαίτερα αγαπητή προσωπικότητα της τρίτης ηλικίας στην Ιαπωνία ήταν ο Χιντεκίτσι Μιγιαζάκι. Ένας σπρίντερ της κατηγορίας Masters, ο οποίος έζησε μέχρι τα 108. Είχε αποκτήσει το προσωνύμιο «Golden Bolt» («Χρυσή Αστραπή») από τον κορυφαίο 100αρη στην ιστορία του στίβου, Γιουσέιν Μπολτ. Ο Μιγιαζάκι έγινε πρωτοσέλιδο διότι σε ηλικία 105 ετών σημείωσε παγκόσμιο ρεκόρ στα 100 μέτρα με χρόνο 42.22. «Δεν είμαι ικανοποιημένος από την επίδοσή μου», δήλωσε αμέσως μετά την προσπάθειά του. Πέντε χρόνια νωρίτερα, όταν έκλεισε τα 100, είχε τρέξει τα 100 μέτρα σε 29.83. Παγκόσμιο ρεκόρ και τότε
Ένας 80αρης στην κορυφή του Έβερεστ
Ο ανταγωνισμός απέναντι στον νεότερο εαυτό του ήταν ο λόγος και για τον Γιουϊτσίρο Μιούρα που ανέβηκε στο Έβερεστ σε ηλικία 80 χρόνων. Ορειβάτης και επαγγελματίας σκιέρ, είχε επιχειρήσει να κατέβει με σκι από την κορυφή του κόσμου, όταν ήταν 40 ετών. Το έκανε έχοντας στην πλάτη ένα ειδικό αλεξίπτωτο, που τον βοηθούσε να επιβραδύνει την κατάβαση. Το εντυπωσιακό εγχείρημά του καταγράφηκε στο ντοκιμαντέρ «The Man Who Skied Down Everest», το οποίο απέσπασε το Όσκαρ το 1975. Στα 70 ο Μιούρα επέστρεψε στο Έβερεστ και έγινε ο γηραιότερος άνθρωπος στον κόσμο που κατάφερε να φτάσει στην κορυφή του. Κατέρριψε το ρεκόρ όταν επανέλαβε την ανάβαση στα 75 του χρόνια και στη συνέχεια το βελτίωσε ξανά, σε ηλικία 80 ετών. Ο κατάλογος των δραστήριων ηλικιωμένων στην Ιαπωνία είναι μακρύς. Ποιο είναι, άραγε, το μυστικό τους; Μήπως κρύβεται στην ανταγωνιστική φύση τους ή υπάρχει κάτι βαθύτερο;
Το φαγητό και το Ιkigai
Όταν η Ιαπωνία ξεκίνησε την καταγραφή των αιωνόβιων πολιτών της, το 1963, ο αριθμός των ανθρώπων ηλικίας 100 ετών και άνω ανερχόταν σε μόλις 153. Το 1981 είχε ήδη φτάσει τους 1.000, ενώ το 1998 ξεπέρασε τους 10.000. Το νούμερο των αιωνόβιων σήμερα φτάνει τους 107.677. Η υγιεινή διατροφή και ο δραστήριος τρόπος ζωής είναι οι προφανείς αιτίες για να φτάσει ένας Ιάπωνας τα 100 χρόνια. Η κουζίνα της νησιωτικής χώρας βασίζεται κυρίως στα ψάρια, τα λαχανικά και το ρύζι, ενώ περιλαμβάνει σημαντικά μικρότερες ποσότητες κορεσμένων λιπαρών σε σύγκριση με πολλές δυτικές διατροφικές συνήθειες. Η επιλογή σε φρέσκα, μη επεξεργασμένα τρόφιμα, γίνεται συνειδητά και περιλαμβάνει από ελάχιστη έως καθόλου ζάχαρη. Τρώνε ωμό ψάρι, κυρίως σε μορφή σούσι και σασίμι, καθώς και αρκετά τρόφιμα που έχουν υποστεί διαδικασίες τουρσί, ζύμωσης ή καπνίσματος. Αποφεύγουν την κατανάλωση κόκκινου κρέατος.
Τα ποσοστά παχυσαρκίας είναι σταθερά κάτω από 5% στο σύνολο του πληθυσμού, οπότε αναλόγως μειώνεται ο κίνδυνος για ισχαιμική καρδιοπάθεια, διαβήτη, εγκεφαλικά, ακόμη και καρκίνο. Παράλληλα, οι ηλικιωμένοι διατηρούν τη φυσική τους δραστηριότητα, με συχνούς περιπάτους, χρήση των μέσων μαζικής μεταφοράς, ενώ όσοι μπορούν κάνουν ποδήλατο και ασκήσεις διατάσεων. Υπάρχει ένα προσιτό σύστημα υγειονομικής περίθαλψης και προληπτικής ιατρικής, το οποίο παρέχει τη δυνατότητα τακτικών εξετάσεων. Σε όλα αυτά οδηγεί η φιλοσοφία Ikigai. Μην φανταστείτε τίποτα ακραίο. Στα ιαπωνικά, η λέξη iki σημαίνει «ζω» και η λέξη gai σημαίνει «λόγος». Μαζί συνθέτουν τον λόγο για τον οποίο ζούμε και τον τρόπο που ο καθένας μας ορίζει τον σκοπό της ζωής του. Το ikigai είναι ο κόσμος των μικρών πραγμάτων. Το πρωϊνό ξύπνημα, ένα φλιτζάνι τσάι, μια ακτίνα ηλιακού φωτός, η κοινωνικοποίηση.
Η γήρανση του πληθυσμού
Ταυτόχρονα η Ιαπωνία βρίσκεται αντιμέτωπη με τη γήρανση του πληθυσμού της εδώ και χρόνια. Ενδεικτικό της έκτασης του φαινομένου είναι ότι για περισσότερο από μία δεκαετία, οι πωλήσεις σε πάνες ακράτειας για ηλικιωμένους ξεπερνούν εκείνες για βρέφη. Οι κοινωνίες που γερνούν αποτελούν πλέον ένα παγκόσμιο φαινόμενο. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, ο αριθμός των ανθρώπων ηλικίας 80 ετών και άνω αναμένεται να τριπλασιαστεί έως το 2050, φτάνοντας τα 426 εκατομμύρια από 143 εκατομμύρια που ήταν το 2019.
Η Ιαπωνία διαθέτει ήδη ένα ιδιαίτερα δυνατό πολιτισμικό υπόβαθρο, που καλλιεργεί στους πολίτες μια εξαιρετικά δυναμική στάση απέναντι στην τρίτη ηλικία. Στην ιαπωνική κουλτούρα, ο φόβος του να αποτελέσει κανείς βάρος για την κοινωνία και την οικογένειά του είναι σε πολλές περιπτώσεις, ακόμη πιο ισχυρός και από τον φόβο του θανάτου. Έτσι, η νοοτροπία εξελίσσεται σε μια επίμονη προσπάθεια διατήρησης της ανεξαρτησίας, τόσο σε οικονομικό όσο και σε ψυχολογικό επίπεδο. Η αξία της ζωής όπως αρμόζει στους ανθρώπους που θέλουν να πεθάνουν με αξιοπρέπεια.
Εισαγωγική φωτογραφία: 123RF