Τι κρύβεται πίσω από την επιθυμία να πάρει κανείς ένα ενθύμιο από ένα εστιατόριο;
Τι παίρνεις μαζί σου φεύγοντας από ένα καλό εστιατόριο; Τις περισσότερες φορές, τίποτα περισσότερο από την ανάμνηση ενός ωραίου δείπνου. Υπάρχουν, όμως, πελάτες που προτιμούν πιο απτά ενθύμια: ένα πιρούνι, ένα ποτήρι, ένα τασάκι, ακόμη και αντικείμενα που δύσκολα θα περίμενε κανείς να χωρέσουν σε μια τσάντα ή μια τσέπη, όπως εξαρτήματα από την τουαλέτα. Και μπορεί να το σκεφτόμαστε ως μια αθώα παρόρμηση της στιγμής, όμως για τα εστιατόρια το φαινόμενο έχει μεγαλύτερες διαστάσεις. Από μαχαιροπίρουνα και ποτήρια μέχρι διακοσμητικά και ακόμη πιο ογκώδη αντικείμενα, αρκετοί επαγγελματίες βλέπουν μέρος του εξοπλισμού τους να κάνει συστηματικά φτερά.
Στην Αθήνα ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα έχει παρουσιαστεί σε γνωστή νεοταβέρνα του κέντρου της Αθήνας η οποία αναγκάστηκε να αλλάξει τα υπέροχου design και εξαίσιας πρακτικότητας μαχαίρια της διότι οι ποσότητες που σταδιακά έλειπαν από την κουζίνα άρχισαν να γίνονται σημαντικές. Στο εξωτερικό, ο Telegraph καταγράφει δύο ιστορίες.
Σε ένα εστιατόριο κοντά στη Λυών, πελάτης φέρεται να ξήλωσε ολόκληρη την υποδοχή του χαρτιού υγείας, μαζί με τις βίδες και τα ούπα, ενώ ένας άλλος άδειασε το χώμα μιας γλάστρας στην τουαλέτα για να μπορέσει να την πάρει μαζί του. Το φαινόμενο δεν περιορίζεται στη Γαλλία. Ο Gordon Ramsay έχει δηλώσει ότι από το κατάστημά του Lucky Cat στο Λονδίνο εξαφανίστηκαν 477 μικρά maneki-neko, τα χαρακτηριστικά ιαπωνικά γατάκια που θεωρούνται σύμβολα καλής τύχης. Κόστιζαν £4,50 το καθένα και συνολικά οι απώλειες να ξεπέρασαν τις £2.000 (περίπου €2.300) μέσα σε μόλις μία εβδομάδα.
Άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η περίπτωση του Le Gavroche, στο Λονδίνο. Το 2023, κατά τη διάρκεια δείπνου που πραγματοποιήθηκε στη μνήμη ενός από τους ιδρυτές του, ένας χειροποίητος βάτραχος φτιαγμένος από παλιά μαχαιροπίρουνα εξαφανίστηκε. Το μικρό γλυπτό βρισκόταν στον χώρο για σχεδόν 30 χρόνια και ο Michel Roux Jr εκτίμησε την οικονομική του αξία κοντά στις £1.000. Για την οικογένεια Roux, όμως, η αξία του ήταν κυρίως συναισθηματική.
Η ψυχολογία πίσω από το ενθύμιο
Γιατί όμως οι πελάτες θεωρούν ότι μπορούν να κλέψουν κάτι από το εστιατόριο, ενώ ίσως έχουν πληρώσει ακόμα και αρκετές εκατοντάδες ευρώ για το γεύμα τους; Μια πιθανή εξήγηση έρχεται από την ψυχολογία της κατανάλωσης και την έννοια της «ψυχολογικής ιδιοκτησίας» (psychological ownership). Οι ερευνητές χρησιμοποιούν τον όρο για να περιγράψουν την κατάσταση κατά την οποία αισθανόμαστε ότι κάτι είναι δικό μας, ακόμη κι αν δεν μας ανήκει νομικά.
Το φαινόμενο έχει μελετηθεί ειδικά στο περιβάλλον των εστιατορίων, όπου η συμμετοχή του επισκέπτη στην εμπειρία, η ταύτισή του με αυτήν και η αίσθηση ελέγχου μπορούν να ενισχύσουν αυτό το αίσθημα. Η έννοια αυτή μπορεί να φωτίσει και τη σχέση μας με αντικείμενα που συνδέονται με μια ιδιαίτερη εμπειρία. Ένα ποτήρι, ένα τασάκι ή ένα διακοσμητικό μπορεί από μέρος του εξοπλισμού να γίνει ένα αναμνηστικό που ο πελάτης θέλει να κρατήσει. Όταν συμβαίνει αυτό, η αξία του αντικειμένου δεν βρίσκεται πλέον μόνο στην τιμή του.
Από την απώλεια στην πώληση
Αυτό ακριβώς φαίνεται πως αντιλήφθηκαν ορισμένοι επιχειρηματίες της εστίασης, επιλέγοντας να διαθέσουν προς πώληση τα αντικείμενα που οι επισκέπτες ήθελαν τόσο πολύ να πάρουν μαζί τους. Όπως το Quaglino’s στο Λονδίνο. Τα χαρακτηριστικά Q-shaped τασάκια του είχαν γίνει τόσο δημοφιλή ως τρόπαιο, ώστε μέσα στα πρώτα δέκα χρόνια λειτουργίας του εξαφανίστηκαν περίπου 25.000 κομμάτια. Η διεύθυνση του καταστήματος αποφάσισε τελικά να τα πουλάει ως σουβενίρ. Επιπλέον, προσέφερε ένα ποτήρι σαμπάνιας σε κάθε πελάτη που επέστρεφε ένα κλεμμένο τασάκι, ενώ για κάθε επιστροφή έκανε δωρεά £1 στο Elton John AIDS Foundation. Το Quaglino’s μετέτρεψε το πρόβλημα σε κομμάτι του μύθου του.
Την ίδια λογική έχουν ακολουθήσει και άλλα εστιατόρια. Η Brasserie Zédel πουλά πλέον τις ροζ υφασμάτινες πετσέτες της, οι οποίες είχαν γίνει πολύ δημοφιλείς ως ανεπίσημα σουβενίρ, ενώ το Wahaca είχε καθιερώσει παλιότερα τις λεγόμενες «spoon amnesties», προσφέροντας δωρεάν tacos σε όσους επέστρεφαν τα πλαστικά κουτάλια που είχαν πάρει. Ωστόσο δεν επιλέγουν όλοι την πώληση. Στο βραβευμένο με αστέρι Michelin Agapé στο Παρίσι, για παράδειγμα, τα ασημένια δαχτυλίδια πετσέτας της Christofle απομακρύνονται από τα τραπέζια πριν από το επιδόρπιο, καθώς πολύ συχνά κατέληγαν στις τσάντες των επισκεπτών. Αν κάποιο εξαφανιστεί, προστίθεται στον λογαριασμό. Και, όπως φαίνεται, η πρακτική λειτουργεί: αρκετά από τα χαμένα αντικείμενα επιστρέφονται μόλις γίνει αντιληπτή η χρέωση.
Το κόστος, πάντως, δεν αφορά μόνο την αντικειμενική αξία όσων χάνονται. Ορισμένοι επαγγελματίες της εστίασης αναγκάστηκαν να αλλάξουν κάποια από τα αντικείμενα που χρησιμοποιούν, επιλέγοντας φθηνότερες ή λιγότερο ελκυστικές εκδοχές τους, όταν διαπιστώνουν ότι οι πελάτες τα παίρνουν συστηματικά. Άλλοι προτιμούν να αντικαταστήσουν ένα αξεσουάρ που έχει γίνει δημοφιλές σουβενίρ, ενώ κάποιοι δοκιμάζουν την αντίστροφη τακτική και το διαθέτουν επίσημα προς πώληση. Με αυτόν τον τρόπο, μια απώλεια που ξεκινά για παράδειγμα με ένα χαμένο πιρούνι μπορεί να καταλήξει να επηρεάζει τον εξοπλισμό, το κόστος λειτουργίας και τελικά ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο ένα εστιατόριο σχεδιάζει την εμπειρία του πελάτη.
Εισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image