Νέες έρευνες δείχνουν ότι τα ταξίδια μπορούν να ενισχύσουν την αντοχή μας στο στρες, να κρατήσουν το μυαλό σε εγρήγορση και να συμβάλουν στην καλύτερη διάθεση.
Την επόμενη φορά που θα κλείσετε ένα ταξίδι σε κάποια μακρινή πόλη, μην το βλέπετε απλώς ως διακοπές. Αντιμετωπίστε το ως προληπτική ιατρική. Όλο και περισσότερες έρευνες υποδεικνύουν ότι το ταξίδι είναι κάτι περισσότερο από πολυτέλεια ή μέσο διαφυγής. Μπορεί να αποτελέσει ένα ουσιαστικό εργαλείο για τη βελτίωση της ψυχικής υγείας, του οποίου τα οφέλη οι επιστήμονες μόλις τώρα αρχίζουν να κατανοούν. ταξίδι μπορεί να είναι ένας τρόπος να φροντίσουμε την ψυχική μας υγεία.
Η απομάκρυνση από το καθημερινό περιβάλλον, η επαφή με καινούργιους ανθρώπους και η δοκιμή άγνωστων δραστηριοτήτων μπορούν να βελτιώσουν τη διάθεσή μας και να ενισχύσουν την ικανότητά μας να ανταποκρινόμαστε στις δυσκολίες. Οι έρευνες εξετάζουν όλο και πιο συστηματικά αυτά τα οφέλη και το ενδεχόμενο κάποια να μας ακολουθούν μετά την επιστροφή. Μέρος της εξήγησης βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούμε μακριά από το σπίτι. Στην καθημερινότητα, η συνήθεια αναλαμβάνει μεγάλο μέρος των αποφάσεών μας: ακολουθούμε γνώριμες διαδρομές, συναντάμε τους ίδιους ανθρώπους, επαναλαμβάνουμε κινήσεις που απαιτούν ελάχιστη σκέψη.
Σε έναν άγνωστο τόπο, το μυαλό χρειάζεται να δουλέψει διαφορετικά. Προσπαθούμε να προσανατολιστούμε, να επικοινωνήσουμε, να καταλάβουμε πώς λειτουργούν τα πράγματα γύρω μας. Παρατηρούμε περισσότερο, αξιολογούμε επιλογές και βρίσκουμε λύσεις. Αυτές οι μικρές καθημερινές προκλήσεις κινητοποιούν τη σκέψη, ενώ η επιτυχής αντιμετώπισή τους προσφέρει ικανοποίηση και τονώνει την αυτοπεποίθηση. Τα ευρήματα των ερευνών συνδέουν τις διακοπές με καλύτερη διάθεση και ύπνο, καθώς και με οφέλη που φαίνεται να διατηρούνται όταν επιστρέφουμε στις υποχρεώσεις μας. Ακόμη και η προσμονή της αναχώρησης μπορεί να μας προσφέρει χαρά. Παράλληλα, δραστηριότητες που συχνά συνοδεύουν ένα ταξίδι, όπως η ήρεμη παραμονή στη φύση και η πεζοπορία, φαίνεται να συμβάλλουν στην ψυχική ευεξία. Τι είναι, λοιπόν, αυτό που κάνει μια απόδραση ουσιαστικά αναζωογονητική; Η ξεκούραση είναι ένα μέρος της απάντησης. Εξίσου ενδιαφέρον παρουσιάζουν όσα μας καλούν να συμμετάσχουμε: μια καινούργια εμπειρία, μια μικρή πρόκληση, μια απρόσμενη γνωριμία.
Το μυαλό βγαίνει από τη συνήθεια
Στην καθημερινότητα, η εξοικείωση διευκολύνει τη ζωή μας, επιτρέποντας πολλές ενέργειες να γίνονται σχεδόν αυτόματα. Σε ένα ταξίδι χρειάζεται να παρατηρήσουμε ξανά: να καταλάβουμε έναν χάρτη, να επιλέξουμε ανάμεσα σε άγνωστα φαγητά, να βρούμε πώς λειτουργούν οι συγκοινωνίες. Αυτές οι μικρές αποφάσεις απαιτούν προσοχή, προσαρμοστικότητα και επίλυση προβλημάτων. Μας βάζουν σε ενεργό σχέση με το περιβάλλον. Μια επίσκεψη στην αγορά μπορεί να περιλαμβάνει περισσότερες ανακαλύψεις από μια ολόκληρη συνηθισμένη ημέρα: μια γεύση, μια χειρονομία, έναν διαφορετικό τρόπο συναλλαγής. Το ενδιαφέρον για όσα συμβαίνουν γύρω μας αποκτά ξανά χώρο.
Η στιγμή που καταφέρνουμε να παραγγείλουμε σε μια άλλη γλώσσα έχει μια μικρή, σχεδόν παιδική χαρά. Το ίδιο και όταν ολοκληρώνουμε μια πεζοπορία ή μαθαίνουμε να φτιάχνουμε ένα τοπικό πιάτο. Έχουμε δοκιμάσει κάτι που απαιτούσε προσπάθεια και τα έχουμε καταφέρει. Η ικανοποίηση αυτή βοηθά να εξηγήσουμε γιατί μια δραστηριότητα με κάποια δυσκολία μπορεί να προσφέρει τόσα σε ένα ταξίδι. Η πρόκληση χρειάζεται να ταιριάζει στις δυνατότητές μας, ώστε να μας κινητοποιεί χωρίς να μας εξαντλεί. Καθένα από αυτά τα μικρά επιτεύγματα μπορεί να γίνει μια υπενθύμιση ότι διαθέτουμε ικανότητες που η καθημερινή επανάληψη αφήνει συχνά ανεκμετάλλευτες.
Δίνουμε χώρο για παρατήρηση και για τους άλλους
Τα ταξίδια δημιουργούν αφορμές επικοινωνίας: ζητάμε βοήθεια, ανταλλάσσουμε εντυπώσεις, καθόμαστε σε ένα κοινό τραπέζι. Η ανθρώπινη επαφή αποτελεί έναν πιθανό δρόμο μέσα από τον οποίο το ταξίδι μπορεί να λειτουργήσει απέναντι στη μοναξιά. Προσφέρει επίσης κοινές εμπειρίες με τους συνταξιδιώτες μας. Αντί για την οργάνωση των υποχρεώσεων της επόμενης ημέρας, η συζήτηση μπορεί να αφορά κάτι που μόλις ανακαλύψαμε μαζί. Η σχέση αποκτά καινούργιο υλικό, έξω από τις συνηθισμένες επαφές.
Μπροστά σε έναν επιβλητικό αρχαιολογικό χώρο, έναν έναστρο ουρανό ή μια οροσειρά, η προσοχή μας στρέφεται σε κάτι πολύ μεγαλύτερο από την προσωπική μας καθημερινότητα. Αυτή η εμπειρία δέους συνδέεται με αισθήματα χαράς, νοήματος και σύνδεσης με τον κόσμο. Οι εκκρεμότητες παραμένουν, όμως για λίγο παύουν να καταλαμβάνουν ολόκληρο το οπτικό μας πεδίο. Μια τέτοια μετατόπιση μπορεί να προσφέρει πολύτιμη ψυχική απόσταση. Αξίζει, επομένως, να υπάρχει στο πρόγραμμα χρόνος για παρατήρηση: να σταθούμε κάπου, να κοιτάξουμε, να αφήσουμε την εμπειρία να εξελιχθεί, χωρίς να βιαζόμαστε για την επόμενη στάση.
Ειδικότερα τα ταξίδια μεγάλων αποστάσεων, κυρίως σε άγνωστους προορισμούς, απαιτούν συχνά σχεδιασμό, προσανατολισμό και προσαρμογή σε νέα περιβάλλοντα, διαδικασίες που απαιτούν λήψεις αποφάσεων και επίλυση προβλημάτων σε σύγκριση με τα ταξίδια σε οικεία ή κοντινά μέρη. Η έναρξη μιας συζήτησης με έναν άγνωστο στο τρένο ή η περιήγηση σε μια ξένη πόλη με κάποιον συνοδοιπόρο μπορεί να προσφέρει την πνευματική διέγερση που συμβάλλει στη διατήρηση της γνωστικής υγείας και στην ενίσχυση των αμυντικών μηχανισμών απέναντι στην απομόνωση, η οποία συχνά εξελίσσεται σε κατάθλιψη στους ηλικιωμένους ανθρώπους.
Διαλέγουμε ξανά τον ρυθμό μας
Υπάρχει, τέλος, μια ιδιαίτερη ελευθερία στο να βρισκόμαστε κάπου όπου οι γύρω μας αγνοούν το επάγγελμα, τις υποχρεώσεις και τις συνήθειές μας. Μπορούμε να είμαστε πιο ομιλητικοί, πιο αυθόρμητοι ή απλώς πιο ήσυχοι. Να αφιερώσουμε ένα πρωινό σε κάτι που μας αρέσει, χωρίς να χρειάζεται να δικαιολογήσουμε την επιλογή. Το να ενεργείς με βάση τις δικές σου επιθυμίες μπορεί να φαντάζει εγωιστικό, ωστόσο το ταξίδι αποτελεί μία από τις σπάνιες περιπτώσεις όπου οι άνθρωποι απαλλάσσουν τον εαυτό τους από βάρη και ενοχές.
Ένα ταξίδι αφήνει χώρο να αναρωτηθούμε τι πραγματικά μας ευχαριστεί. Και ίσως το πιο χρήσιμο πράγμα που μπορούμε να φέρουμε πίσω είναι ακριβώς αυτή η γνώση: ποια μικρή ελευθερία, ποια δραστηριότητα ή ποια συνήθεια της αναχώρησης αξίζει να βρει θέση και στη ζωή που μας περιμένει στο σπίτι.
Εξωτερική φωτογραφία: @ Mantas Hesthaven / Unsplash