Συνεχίζει την οικογενειακή βιοτεχνία που ίδρυσε ο παππούς της το 1915, επαναπροσδιορίζοντας τα περίφημα zocos που κινδύνευαν να εξαφανιστούν.
Μαζί με τα κακαρίσματα των πετεινών, πριν ακόμα οι πρώτες ακτίνες του ήλιου απλώσουν το θερμό τους χάδι στην απέραντη ύπαιθρο της Γαλικίας, οι αγρότες ετοιμάζονται για μια ακόμα απαιτητική ημέρα στους αγρούς. Το πρώτο πράγμα που κάνουν είναι να φορέσουν ένα ζευγάρι χοντρές, μάλλινες κάλτσες και αμέσως μετά ακολουθούν τα zocos. Τα ξύλινα τσόκαρα που έχουν σχεδιαστεί για να αντέχουν στην υγρασία, τη λάσπη και τα κακοτράχαλα μονοπάτια. Η άκαμπτη ξύλινη βάση τους κροταλίζει ρυθμικά σε κάθε βήμα και αναδίδει τη χαρακτηριστική μελωδία που συνόδευε ιστορικά την αγροτική ζωή στη βορειοδυτική Ισπανία.
Από τη κρίση στην ανάσταση
Η ιστορία της γεωργίας της περιοχής είναι στενά συνδεδεμένη με το «zoco gallego», το παραδοσιακό αγροτικό υπόδημα, το οποίο σε αντίθεση με τα συνηθισμένα σαμπό, έχει κατασκευαστεί για να επιβιώνει στις δύσκολες καιρικές συνθήκες της Γαλικίας. Με στιβαρή σόλα ώστε εκείνος που τα φορά να μην έρχεται σε επαφή με τη λάσπη και το νερό, και με επιφάνεια δέρματος που αγκαλιάζει το πόδι και δένει στον αστράγαλο, τα τσόκαρα αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ισπανικής παράδοσης. Ένα χειροποίητο ζευγάρι από αυτά και το ψωμί από καλαμποκάλευρο που έθρεψε διαχρονικά τις πολυπληθείς αγροτικές οικογένειες, δεν έλειπαν ποτέ από ένα γαλικιανό σπιτικό.
Σταδιακά, ωστόσο, με την ανάπτυξη υποδημάτων από φθηνότερα υλικά, το παραδοσιακό επάγγελμα του zoqueiro κινδύνευσε να εξαφανιστεί. Λιγότεροι αγόραζαν τα ξύλινα τσόκαρα, αφού τα πλαστικά ήταν πιο προσιτά. Παρ΄όλα αυτά, μερικοί επίμονοι τεχνίτες που αρνήθηκαν να δουν την τέχνη τους να πεθαίνει, αντιστάθηκαν σθεναρά και όχι μόνο διατήρησαν στη ζωή το zoco, αλλά το επαναπροσδιόρισαν δίνοντάς του νέα πνοή.
Τέχνη που ζει από το 1915
Ανάμεσα σε αυτούς η Έλενα Φέρο, η οποία συνεχίζει τη βιοτεχνία που ίδρυσε ο παππούς της το 1915 στην πόλη Μέρζα. Στους ίδιους ξύλινους πάγκους, με τα ίδια δουλεμένα εργαλεία όπου έμαθε το επάγγελμα ο πατέρας της και η θεία της, μαθήτευσε και η ίδια η Φέρο. Έχοντας μεγαλώσει ανάμεσα σε δέρματα και καρφιά, η τέχνη του zoqueiro δε θα μπορούσε να μην περάσει στο αίμα της. Με μεταπτυχιακό στο Σχεδιασμό Δερμάτινων Ειδών από το Ίδρυμα Loewe, ξεκίνησε τα επίσημα επαγγελματικά της βήματα στα μέσα της δεκαετίας του 1990. Τότε ήταν που επιχείρησε τις πρώτες αλλαγές στο παραδοσιακό τσόκαρο. Τα πρώτα χρόνια τα αποτελέσματα δεν ήταν θετικά. Παρ’όλα αυτά, επέμεινε.
Παρατήρησε πώς έχει αλλάξει ο τρόπος που ζουν οι καταναλωτές, το έδαφος πάνω στο οποίο περπατούν και τις ανάγκες τους. Διαμόρφωσε, έτσι το zoco ώστε να ανταποκρίνεται σε αυτές. Κι η επιμονή της απέδωσε. Προσάρμοσε την τέχνη της οικογένειάς της στη σύγχρονη εποχή, εισήγαγε νέα, τολμηρά χρώματα και σχέδια, χρησιμοποίησε τις ψηφιακές πλατφόρμες για να διαφημίσει με έξυπνο και χιουμοριστικό τρόπο τις δημιουργίες της και κέρδισε το στοίχημα. Όχι μόνο το τσόκαρο αναβίωσε, αλλά επανήλθε δυναμικά, κατακτώντας ακόμα και ανθρώπους των τεχνών και του θεάματος. Φιγουράρισε, μάλιστα, στην Εβδομάδα Μόδας της Mercedes-Benz και κόσμησε τα πόδια του καλλιτέχνη Ροντρίγκο Κουέβας. Πλέον, ανάμεσα στα άλλα δερμάτινα είδη της βιοτεχνίας Eferro, το τσόκαρο είναι το πιο σημαντικό κομμάτι, αυτό που κάνει το εργαστήριο τριών γενεών να ξεχωρίζει.
Παράδοση και σύγχρονος τρόπος ζωής
Με δέρμα αγελάδας και αλόγου, ξύλο σημύδας και ανακυκλωμένο καουτσούκ από ελαστικά αυτοκινήτων, το τσόκαρο συνδυάζει την παραδοσιακή τεχνική και την επεξεργασία ξύλου με τη σύγχρονη αισθητική, μετατρέποντας ένα κατεξοχήν παπούτσι εργασίας που συνδεόταν με τη φτώχεια σε σύμβολο βιώσιμου στυλ. Χάρη στα ζωηρά χρώματα και τα ανατρεπτικά σχέδια που εμπνέονται από τη φύση, απέσπασε το Εθνικό Βραβείο Χειροτεχνίας, με τα προϊόντα της να αναγνωρίζονται για τη φρέσκια ματιά και το σύγχρονο όραμα.
Αναγνωρίσιμα, ξεχωριστά και με ποιοτικές πρώτες ύλες, τα zocos δεν αποσυνδέονται από την παράδοση. Αντιθέτως, αποδεικνύουν ότι η ιστορία και η σημερινή εποχή μπορούν να συνυπάρξουν αρμονικά. Η Φέρο οργανώνει ξεναγήσεις στο εργαστήριο της οικογένειάς της, όπου περιγράφει με κάθε λεπτομέρεια τα στάδια κατασκευής ενός τσόκαρου και αναδεικνύει την τέχνη της βιοτεχνίας που επιβιώνει εδώ και περισσότερα από 100 χρόνια.
Η Φέρο το λέει ξεκάθαρα σε συνέντευξή της: «Η παράδοση και η χειροτεχνία δεν είναι αγκιστρωμένες στο παρελθόν. Είναι ζωντανά πράγματα που πρέπει να εξελίσσονται με την πάροδο του χρόνου». Αυτό προσπαθεί να εξηγήσει και στα σχολεία που επισκέπτεται για να μιλήσει για την τέχνη της. Δηλώνει πεπεισμένη ότι ο παππούς της αν ζούσε σήμερα θα προτιμούσε να χρησιμοποιήσει τα σημερινά εργαλεία για τα τσόκαρα. Η εξέλιξη, συμπληρώνει, είναι απαραίτητη για να μπορέσει κανείς να προσαρμοστεί και, πάνω απ’ όλα, για να μπορέσει να βιοποριστεί. Στόχος της είναι το τσόκαρο να γίνει μέρος της καθημερινότητας και ο άνθρωπος που το φορά να αναγνωρίσει την αξία και την ιστορία του.
Εξωτερική φωτογραφία: elenaferro.com