Οι επιστημονικές έρευνες δείχνουν ότι η παρουσία μιας κόρης μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο οι άνδρες αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους, τις γυναίκες και τον κόσμο γύρω τους.
Από τα πρώτα έργα της δυτικής λογοτεχνίας, η σχέση πατέρα και κόρης κατέχει κεντρική θέση. Στην αρχαία ελληνική τραγωδία, ο δεσμός αυτός γεννά μερικές από τις πιο συγκλονιστικές μορφές της ανθρώπινης δημιουργίας. Ο Αγαμέμνων θυσιάζει την Ιφιγένεια στον βωμό του πολέμου. Ο Κρέοντας καταδικάζει την Αντιγόνη επειδή επιλέγει να υπακούσει στους νόμους της συνείδησής της και όχι στους νόμους της πόλης. Πάνω απ’ όλα, όμως, υπάρχει ο «Οιδίπους επί Κολωνώ», ίσως η πιο διαχρονική εικόνα πατρικής αδυναμίας και θυγατρικής δύναμης που μας κληροδότησε η αρχαιότητα. Στο έργο του Σοφοκλή, ο άλλοτε ισχυρός βασιλιάς της Θήβας εμφανίζεται τυφλός, εξόριστος και εξαρτημένος από την κόρη του. Η Αντιγόνη τον οδηγεί, τον προστατεύει και τον υπερασπίζεται απέναντι στους κατοίκους του Κολωνού. Η εικόνα αυτή ανατρέπει τον παραδοσιακό ρόλο του πατέρα ως οδηγού και προστάτη. Η τραγωδία μετατρέπεται σε ύμνο στη δύναμη της κόρης να στηρίξει τον πατέρα της και να σταθεί δίπλα του όταν όλα τα άλλα καταρρέουν.
Το μοτίβο του «πατέρα που οδηγείται από την κόρη» επανέρχεται διαρκώς στη δυτική λογοτεχνία. Στον «Βασιλιά Ληρ» του Σαίξπηρ, ο πατέρας που μοιράζει το βασίλειό του, εγκαταλείπεται από τις δύο κόρες που τον κολακεύουν και βρίσκει τελικά στήριγμα στην Κορντέλια, εκείνη που αρνήθηκε να τον κολακέψει και να κρύψει την αλήθεια πίσω από λόγια. Στον «Πατέρα Γκοριό», του Ονορέ ντε Μπαλζάκ, ο ήρωας εξαντλείται οικονομικά και συναισθηματικά για τις κόρες του, οι οποίες τον εγκαταλείπουν. Στον «Φιλάργυρο» του Μολιέρου, η Ελίζ ζει υπό την εξουσία ενός πατέρα που βλέπει μόνο τον πλούτο του. Σε όλες αυτές τις εκδοχές, ο πατέρας δεν συμβολίζει μόνο την εξουσία, αλλά και την αδυναμία, την τύφλωση και την ανάγκη για ουσιαστική σύνδεση. Και η κόρη είναι συχνά εκείνη που βλέπει καθαρότερα.
Τι αποκαλύπτουν οι έρευνες
Αυτό που η λογοτεχνία διαισθάνθηκε εδώ και αιώνες, η σύγχρονη επιστήμη επιχείρησε να το εξετάσει με δεδομένα. Το 2018, ερευνητές του London School of Economics δημοσίευσαν στο περιοδικό Oxford Economic Papers τη μελέτη «The Mighty Girl Effect». Αναλύοντας δεδομένα περισσότερων από 5.000 ανδρών σε βάθος δεκαετίας, επιχείρησαν να απαντήσουν σε ένα απλό ερώτημα: αλλάζει η ύπαρξη μιας κόρης τη στάση των ανδρών απέναντι στα έμφυλα ζητήματα; Η απάντηση ήταν καταφατική. Οι πατέρες κοριτσιών σχολικής ηλικίας εμφάνιζαν μικρότερη τάση να αποδέχονται παραδοσιακές αντιλήψεις για τους ρόλους των φύλων, όπως η ιδέα ότι ο άνδρας οφείλει να είναι ο αποκλειστικός οικονομικός πάροχος της οικογένειας. Σύμφωνα με τη μελέτη, η πιθανότητα υποστήριξης τέτοιων αντιλήψεων μειωνόταν κατά 8% στους πατέρες κοριτσιών δημοτικού και κατά 11% στους πατέρες κοριτσιών γυμνασίου και λυκείου.
Η επίδραση αυτή δεν καταγράφηκε στις μητέρες. Με άλλα λόγια: η κόρη αλλάζει τον πατέρα. Οι ερευνητές αποδίδουν το φαινόμενο αυτό σε δύο αλληλοσυμπληρούμενους μηχανισμούς. Ο πρώτος αφορά την εμπειρία: παρακολουθώντας τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η κόρη του, από τις ανισότητες στο σχολείο έως τις πιέσεις της εφηβείας, ο πατέρας κατανοεί βιωματικά ζητήματα που προηγουμένως γνώριζε μόνο θεωρητικά. Ο δεύτερος αφορά την ταυτότητα: η εμπειρία της πατρότητας επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον ρόλο του ως άνδρας και πολίτης. Θέλει έναν πιο δίκαιο κόσμο για την κόρη του.
Η «επίδραση της κόρης»: τι λέει η σύγχρονη επιστήμη
Τα κορίτσια αισθάνονται περισσότερο ελεύθερα να εκφράζονται και οι πατέρες συμμετέχουν πιο ενεργά στην καθημερινή ζωή των παιδιών τους. Ο σύγχρονος πατέρας βρίσκεται στη γέννηση, μοιράζεται τις νύχτες της φροντίδας και συμμετέχει στις μικρές και μεγάλες στιγμές της οικογενειακής ζωής. Η εγγύτητα αυτή συνδέεται και με θετικά αποτελέσματα για τις κόρες. Έρευνες δείχνουν ότι οι υποστηρικτικές σχέσεις πατέρα-κόρης σχετίζονται με χαμηλότερα επίπεδα άγχους, μεγαλύτερη συναισθηματική ανθεκτικότητα και λιγότερα αισθήματα μοναξιάς κατά την παιδική και εφηβική ηλικία. Μελέτη του Πανεπιστημίου του Οχάιο, στην οποία συμμετείχαν σχεδόν 700 οικογένειες, διαπίστωσε ότι τα κορίτσια με στενή σχέση με τον πατέρα τους ανέφεραν χαμηλότερα επίπεδα μοναξιάς στα πρώτα σχολικά χρόνια.
Η σχέση πατέρα και κόρης λειτουργεί αμφίδρομα. Ο θεραπευτής Kevin Hiridjee υποστηρίζει ότι η απόκτηση μιας κόρης ωθεί πολλούς άνδρες να επαναπροσδιορίσουν την εικόνα που έχουν για τον εαυτό τους. Πολλοί πατέρες περιγράφουν την εμπειρία αυτή ως μια ευκαιρία να επανεξετάσουν τη σχέση που είχαν με τον δικό τους πατέρα και να διαμορφώσουν έναν διαφορετικό τρόπο έκφρασης της πατρότητας. Τελικά, το ερώτημα αν η κόρη αλλάζει τον πατέρα δεν έχει μία μόνο απάντηση. Η λογοτεχνία, η επιστήμη και οι προσωπικές μαρτυρίες συγκλίνουν, ωστόσο, σε ένα κοινό συμπέρασμα: η κόρη φέρνει τον πατέρα σε επαφή με έναν κόσμο που συχνά παρέμενε αόρατος. Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες παύουν να αποτελούν μια αφηρημένη έννοια και μετατρέπονται σε προσωπική εμπειρία.
Η Αντιγόνη οδηγούσε τον τυφλό Οιδίποδα μέσα στο σκοτάδι. Δεν τον έσωσε από τη μοίρα του, τον συνόδευσε όμως έως το τέλος. Δύο χιλιετίες αργότερα, πολλοί πατέρες ανακαλύπτουν ότι το χέρι που κρατούν ανήκει όχι μόνο στο παιδί που αγαπούν περισσότερο, αλλά και σε έναν δάσκαλο που δεν περίμεναν ποτέ να συναντήσουν.
Εξωτερική φωτογραφία: @ Brittani Burns / Unsplash