Το 98,1% των Ελλήνων (16 έως 29 ετών) δηλώνει ότι η υγεία του είναι καλή ή πολύ καλή. Στη Σουηδία το ποσοστό πέφτει στο 74,4%.
Κάποια πράγματα τα ξέραμε πριν μας τα πει η Eurostat. Ότι ο Έλληνας εικοσάρης, αν τον ρωτήσεις πώς πάει η υγεία του, θα σου πει «μια χαρά», αλλά δεν αποκλείεται να το κάνει με ένα vape στο χέρι. Θα σου πει επίσης, πως στον γιατρό πηγαίνουμε μόνο όταν «δεν πάει άλλο». Κι ότι το «δεν έχω τίποτα» καλύπτει τα πάντα, από το κρυολόγημα ως το διάστρεμμα που μας κάνει να κουτσαίνουμε τρεις εβδομάδες. Τώρα όλα αυτά ήρθαν να επιβεβαιωθούν και με αριθμούς. Στις 26 Οκτωβρίου η Eurostat δημοσίευσε τα στοιχεία του 2025 για το πώς βλέπουν οι νέοι 16 έως 29 ετών την υγεία τους. Σε όλη την ΕΕ, το 89,7% τη χαρακτηρίζει καλή ή πολύ καλή, όταν στον γενικό πληθυσμό άνω των 16 το ποσοστό είναι 67,9%. Λογικό, νέοι είναι. Στην κορυφή η Ρουμανία με 98,2% και αμέσως από κάτω εμείς, με 98,1%. Τρίτη η Κροατία με 95,9%.
Το ενδιαφέρον όμως βρίσκεται στον πάτο του πίνακα. Τελευταία η Σουηδία με 74,4%, πριν από αυτήν η Ολλανδία με 79,8% και η Φινλανδία με 81,4%. Διαβάστε τα ονόματα ξανά, αργά. Χώρες με δημόσια υγεία που τη ζηλεύουμε φωναχτά, με εισοδήματα που δεν τα πιάνουμε ούτε στα όνειρά μας, με ποδηλατόδρομους, παιδικούς σταθμούς και συστήματα υγείας και πρόνοιας που διαφημίζονται εδώ και δεκαετίες ως κορυφαία. Κι ένας στους τέσσερις νέους Σουηδούς δεν μπορεί να πει με σιγουριά ότι είναι καλά.
Μέσα στη χώρα, τα λεφτά βοηθάνε
Για να μη βιαστούμε να βγάλουμε το συμπέρασμα που ίσως μας… βολεύει (όχι, ο πλούτος δεν αρρωσταίνει κι η φτώχεια δεν κάνει καλό στην υγεία), η ίδια έρευνα λέει και κάτι άλλο. Μέσα στην ΕΕ, οι νέοι του φτωχότερου πέμπτου -το 20% των νέων με τα χαμηλότερα εισοδήματα- του πληθυσμού δηλώνουν καλή υγεία σε ποσοστό 85,6%. Οι νέοι του πλουσιότερου πέμπτου -το 20% των νέων με τα υψηλότερα εισοδήματα- σε ποσοστό 93,7%. Διαφορά 8,1 μονάδων. Μέσα σε κάθε κοινωνία, δηλαδή, το εισόδημα κάνει ακριβώς αυτό που περιμένεις: σε κρατάει πιο γερό, ή τουλάχιστον σε κάνει να νιώθεις έτσι. Άρα, έχουμε ένα ωραίο παράδοξο στα χέρια μας. Ανάμεσα σε ανθρώπους, τα λεφτά φέρνουν υγεία. Ανάμεσα σε χώρες, οι πλουσιότερες βγαίνουν πιο άρρωστες. Και τα δύο ισχύουν ταυτόχρονα, πράγμα που σημαίνει ότι η ερώτηση «πώς είναι η υγεία σου» δεν μετράει μόνο την υγεία. Μετράει και κάτι άλλο. Δύο ακόμα λεπτομέρειες, για να είναι πλήρης η εικόνα. Οι νέοι άντρες δηλώνουν καλή υγεία σε ποσοστό 90,9% και οι νέες γυναίκες 88,4%. Και το συνολικό ποσοστό των νέων πέφτει: το 2021 ήταν 91,1%.
Η χρόνια ασθένεια που δεν δηλώνουμε
Η Eurostat ρωτάει τους νέους και αν ζουν με κάποιο χρόνιο πρόβλημα υγείας. Στην ΕΕ απαντά «ναι» το 17,2%. Στη Φινλανδία, το 39,9%. Στη Σουηδία το 25,1%, στην Εσθονία το 24,2%. Στην άλλη άκρη, Ρουμανία, Ελλάδα, Βουλγαρία και Ιταλία, όλες στο 5% ή κάτω. Σκεφτείτε το λίγο. Τέσσερις στους δέκα νέους Φινλανδούς λένε ότι κουβαλάνε κάτι χρόνιο. Στην Ελλάδα, το πολύ ένας στους είκοσι. Πιστεύει κανείς σοβαρά ότι ένας 22χρονος στη Θεσσαλονίκη έχει οκτώ φορές λιγότερες πιθανότητες να ζει με χρόνιο πρόβλημα από έναν συνομήλικό του στο Τάμπερε; Κανένα στοιχείο δεν συνηγορεί σε κάτι τέτοιο.
Η πιο πιθανή εξήγηση (αλλά αυτή είναι μια «ελληνική» ανάγνωση, όχι της Eurostat) έχει να κάνει με το τι ονομάζουμε πρόβλημα. Στον σκανδιναβικό Βορρά, το άγχος, η κατάθλιψη, οι αλλεργίες, η διάσπαση προσοχής διαγιγνώσκονται, καταγράφονται, παίρνουν όνομα. Κι όταν κάτι έχει όνομα, το δηλώνεις. Στον δικό μας Νότο, ό,τι δεν έχει σπάσει δεν υπάρχει. Ο πονοκέφαλος είναι «από τον καιρό», η αϋπνία «από το κινητό», το σφίξιμο στο στήθος «από τη δουλειά, θα περάσει». Δεν έχουμε λιγότερα. Έχουμε λιγότερες λέξεις γι’ αυτά.
Οι παππούδες τους δεν είχαν τέτοιο θέμα
Υπάρχει και μια στροφή που κάνει την ιστορία ακόμα πιο ενδιαφέρουσα. Το 2006 ο Γερμανός οικονομολόγος Χέντρικ Γιούργκες δημοσίευσε μελέτη με στοιχεία του 2004 από περίπου 22.000 ανθρώπους άνω των 50 ετών σε δέκα ευρωπαϊκές χώρες. Τι βρήκε; Ότι οι Δανοί και οι Σουηδοί της ηλικίας αυτής τείνουν να βαθμολογούν την υγεία τους πολύ πιο ψηλά από τον μέσο όρο, ενώ οι Νότιοι Ευρωπαίοι έβγαιναν οι πιο παραπονεμένοι. Δηλαδή, με κάθε επιφύλαξη, γιατί μιλάμε για άλλη χρονιά κι άλλη ηλικία: ο Σουηδός παππούς έλεγε «είμαι μια χαρά» και ο Έλληνας παππούς βογκούσε για τη μέση του. Είκοσι χρόνια μετά, ο Σουηδός εγγονός δεν είναι σίγουρος ότι είναι καλά και ο Έλληνας εγγονός δηλώνει γερός σαν ταύρος. Κάτι άλλαξε με τα χρόνια, όχι μόνο στη γεωγραφία.
Μπορεί να είναι η εξοικείωση με την ψυχική υγεία, που στη Βόρεια Ευρώπη έγινε κομμάτι της καθημερινής κουβέντας, πολύ πριν φτάσει σε εμάς. Μπορεί να είναι η μοναξιά των μεγάλων πόλεων με τα λίγα φώτα τον χειμώνα (όποιος έχει δει έστω μία ταινία του Μπέργκμαν, κάτι καταλαβαίνει). Μπορεί και αυτό είναι το λιγότερο κολακευτικό για εμάς, οι Έλληνες νέοι να έμαθαν από τους γονείς τους ότι το να παραπονιέσαι για τον εαυτό σου είναι πολυτέλεια, άρα μην την ξοδεύεις. Δεν χρειάζεται να κάνουμε κήρυγμα σε κάποιον για το πόσο «ανώριμα» αντιμετωπίζουμε την υγεία μας. Υπάρχει κάτι υγιές στο να μη ζεις με το θερμόμετρο στο χέρι. Η μεσογειακή αντοχή, το «θα περάσει», η παρέα που σε τραβάει έξω ακόμα κι όταν δεν έχεις κέφι, όλα αυτά κάνουν τη δουλειά τους κι ας μην τα μετράει κανένας δείκτης.
Ένα ποσοστό 98,1%, όμως, δεν είναι φωτογραφία της υγείας. Είναι φωτογραφία της απάντησης. Και το «μια χαρά» είναι η πιο ελληνική απάντηση που υπάρχει, αυτή που δίνεις στον θείο στο τραπέζι της Κυριακής, στον συνάδελφο στο ασανσέρ και όπως φαίνεται, στον ερευνητή της Eurostat. Οι Σουηδοί ίσως υπερβάλλουν. Ίσως εμείς υποτιμάμε. Το πιθανότερο είναι ότι κανείς δεν λέει ακριβώς την αλήθεια, απλώς ο καθένας λέει ψέματα με τον τρόπο που του έμαθε η μάνα του. Η δική μας μάς έμαθε να λέμε «καλά είμαι» ακόμα κι όταν δεν είμαστε. Κάπου εκεί, κάποια στιγμή, θα πρέπει να μάθουμε και να ρωτάμε. Έτσι κι αλλιώς εμείς μεγαλώνουμε εδώ και πολλές γενιές, με το «την υγειά μας να ‘χουμε».
Εξωτερική φωτογραφία: @ Helena Lopes / Unsplash