Η απίθανη διαδρομή του Εϊίτσι Σιμπουσάβα, που έμαθε την Ιαπωνία να κάνει μπίζνες.
Οι επιχειρήσεις με έδρα την Ιαπωνία, ειδικά στους τομείς της βαριάς βιομηχανίας και της τεχνολογίας, είναι πια από τις πιο υπολογίσιμες και κερδοφόρες παγκοσμίως. Στον τελευταίο 1,5 αιώνα η Ιαπωνία μεταμορφώθηκε από μια οπισθοδρομική αγροτική οικονομία σε ένα πανίσχυρο βιομηχανικό κράτος. Αυτό από μόνο του είναι αξιοθαύμαστο, αλλά το πιο απίστευτο είναι πως όλη αυτή η τεράστια αλλαγή οφείλεται σε έναν άνθρωπο: Τον Εϊίτσι Σιμπουσάβα.
Όνομα απολύτως άγνωστο σε όσους δεν έχουν ασχοληθεί με τα οικονομικά ή με την Ιαπωνία. Κι όμως, τον Σιμπουσάβα τον μνημονεύουν ακόμα στην Ιαπωνία και τον θεωρούν «πατέρα του ιαπωνικού καπιταλισμού». Κι αυτό όχι μόνο για τα όσα καινούργια έφερε στην χώρα, αλλά και διότι είχε το σθένος να τα υποστηρίξει και να τα επιβάλλει σε ένα σύστημα που δεν ήθελε να αλλάξει.
Ο Σιμπουσάβα γεννήθηκε το 1840, σε ένα μικρό χωριό της επαρχίας Σαϊτάμα. Ήταν το πρωτότοκο παιδί μιας αγροτικής οικογένειας που καλλιεργούσε λαχανικά και μετάξι. Η κληρονομιά του ήταν δεδομένη, όμως ο Εϊίτσι έδειξε το ανήσυχο πνεύμα του από νωρίς -ήταν ο μοναδικός νέος του χωριού που έμαθε γραφή και ανάγνωση και άρχισε να διαβάζει Κινέζους κλασικούς και την ιστορία της Ιαπωνίας. Τη δεκαετία του 1860 επηρεάστηκε βαθιά από το κίνημα «σόνο τζόι», που επιχειρούσε στο όνομα του αυτοκράτορα να επιβάλει πλήρη απομόνωση στην Ιαπωνία και να διώξει όλους τους ξένους. Έκανε, μάλιστα, σχέδια μέχρι και να πυρπολήσει την ξένη συνοικία του Γιοκοχάμα, πριν αναγκαστεί να καταφύγει σε άλλο μέρος για να αποφύγει τη σύλληψη. Στη συνέχεια, βέβαια, άλλαξε εντελώς απόψεις για τη Δύση και τα όσα πήρε απ’ αυτήν για να τα εφαρμόσει στη χώρα του.
Εντάχθηκε στην υπηρεσία του Χιτοτσουμπάσι Γιοσινόμπου, ενός τοπικού άρχοντα, κι αυτόματα μετατράπηκε σε αξιωματούχο της κυβέρνησης. Ο Σιμπουσάβα έμαθε τα μυστικά της διοίκησης και της οικονομίας στην καρδιά της πολιτικής εξουσίας των Τόκουγκάβα. Η σταδιοδρομία του στην κυβέρνηση κορυφώθηκε με την αποστολή του στο Παρίσι για τη Διεθνή Έκθεση του 1867, όπου παρέμεινε για περισσότερο από έναν χρόνο μελετώντας ευρωπαϊκά οικονομικά συστήματα, τραπεζικά δίκτυα και επιχειρηματικές δομές.
Η συμβολή του Shibusawa στον εκσυγχρονισμό της Ιαπωνίας
Αυτό το ταξίδι τον άλλαξε ριζικά. Κατά τη διάρκειά του έκοψε το παραδοσιακό «τσονμάγκε», την κοτσίδα των σαμουράι, και φόρεσε δυτικά ρούχα, τα οποία δεν απαρνήθηκε ποτέ έκτοτε. Ήταν συμβολική και ουσιαστική αλλαγή στην αντίληψή του για τον κόσμο. Όταν επέστρεψε στην Ιαπωνία, το καθεστώς των Τοκουγκάβα είχε ήδη καταρρεύσει. Ο Σιμπουσάβα εντάχθηκε στην μεταρρυθμιστική κυβέρνηση της Μεϊτζί, στην αρχή ως επικεφαλής του Γραφείου Φόρων και του Γραφείου Μεταρρυθμίσεων. Η ικανότητά του να σκέφτεται πρακτικά και στρατηγικά, ακόμη και σε κατάσταση κρίσης, τον κατέστησε απαραίτητο συνεργάτη των αναμορφωτών που επιδίωκαν να μετατρέψουν την Ιαπωνία σε μια διαρθρωμένα σύγχρονη δύναμη.
Παρότι η δημόσια υπηρεσία του Σιμπουσάβα ήταν λαμπρή, η πραγματική του κλήση βρισκόταν στον ιδιωτικό τομέα. Το 1873, παραιτήθηκε από την κυβέρνηση για να αναλάβει τη διοίκηση της First National Bank, της πρώτης μοντέρνας τράπεζας της Ιαπωνίας με μετοχικό κεφάλαιο στην Ιαπωνία, που είχε τη δυνατότητα έκδοσης δικών της χαρτονομισμάτων. Δεν περιορίστηκε απλώς στη λειτουργία της: χρησιμοποίησε την τράπεζα ως βάση για την ίδρυση δεκάδων άλλων συνεταιρισμών και εταιρειών, φτάνοντας να συμμετέχει ενεργά στη δημιουργία σχεδόν 500 επιχειρήσεων σε τραπεζικό, μεταποιητικό, βιομηχανικό, μεταφορικό και χρηματοπιστωτικό τομέα.
Σε αντίθεση με άλλους «βαρώνους» του χρήματος, ο Σιμπουσάβα ήταν πρωτίστως ηθικός. Εμπνευσμένος από τη φιλοσοφία του Κομφούκιου, πίστευε στην αρμονία ηθικής και οικονομίας, ότι οι επιχειρήσεις πρέπει να υπηρετούν το κοινό καλό και όχι απλώς την ατομική συσσώρευση πλούτου. Αυτό εξηγεί γιατί, ενώ είχε συμμετοχές σε εκατοντάδες εταιρείες, ουδέποτε προσπάθησε να συσσωρεύσει μονοπωλιακή δύναμη ή να σχηματίσει ένα κλειστό «τραστ» εταιρειών υπό τον έλεγχό του.
Ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματά του ήταν η ίδρυση του Ιαπωνικού Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου, ενός οργανισμού που ένωσε τους επιχειρηματίες και συνέβαλε στην ενίσχυση των επιχειρηματικών συμφερόντων της χώρας. Ως πρόεδρος για σχεδόν τρεις δεκαετίες, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση ενός κοινού πλαισίου επιχειρηματικών πρακτικών και στη μεταφορά των επιχειρηματικών αναγκών στην κυβέρνηση. Ο Σιμπουσάβα δεν περιορίστηκε στα κέρδη. Η φήμη του ως φιλάνθρωπου αντανακλάται στη συμμετοχή του σε περίπου 600 οργανώσεις που σχετίζονται με κοινωνική πρόνοια, εκπαίδευση και δημόσια ωφέλεια, συμπεριλαμβανομένης της υποστήριξης για σχολεία, νοσοκομεία και ιδρύματα για ορφανά. Ήταν ενεργός στην προώθηση της εκπαίδευσης των γυναικών, συμβάλλοντας στην ίδρυση ειδικού πανεπιστημίου για τις γυναίκες, και υποστήριξε την ανάπτυξη των επιχειρηματικών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων.
Ακόμη και μετά την αποχώρησή του από την ενεργό επιχειρηματική ζωή, ο Σιμπουσάβα συνέχισε να συμμετέχει σε διεθνείς ανταλλαγές, προωθώντας καλές σχέσεις μεταξύ Ιαπωνίας και άλλων χωρών σε επίπεδο επιχειρηματιών και πολιτών. Οι προσπάθειές του ονομάστηκαν συνολικά «διπλωματία του ιδιωτικού τομέα», σύμφωνα με την πεποίθησή του ότι η οικονομική και κοινωνική πρόοδος δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς αμοιβαία κατανόηση και συνεργασία.
Όταν ο Εϊίτσι Σιμπουσάβα πέθανε το 1931, σε ηλικία 91 ετών, η Ιαπωνία είχε μεταμορφωθεί. Η πορεία του από τα χωράφια της Σαϊτάμα στις σάλες των τραπεζών και των παγκόσμιων εκθέσεων, και ιδίως η φιλοσοφία του περί ηθικού επιχειρείν και κοινωνικής υπευθυνότητας, άφησε μια κληρονομιά που δεν περιορίζεται στις επιχειρήσεις αλλά επεκτείνεται στην ίδια την ιδέα της σύγχρονης ιαπωνικής κοινωνίας. Σήμερα, το πρόσωπό του κοσμεί το νέο χαρτονόμισμα των 10.000 γιεν, που κυκλοφόρησε το 2024. Είναι μια δημόσια αναγνώριση όχι μόνο της επιχειρηματικής του μεγαλοφυΐας αλλά και της ανθρώπινης προσφοράς του.
Φωτογραφίες: Wikipedia