Η φουτουριστική «κιβωτός» όπου διατηρούνται περισσότερα από 1,3 εκατ. δείγματα σπόρων, προτάθηκε για Νόμπελ και υποδέχθηκε για πρώτη φορά σπόρους ελαιόδεντρου.
Στο παγωμένο αρχιπέλαγος του Σβάλμπαρντ, εκεί όπου το αρκτικό τοπίο γοητεύει και το φως του ήλιου μοιάζει να διστάζει να διαπεράσει τον γκρίζο ουρανό, υψώνεται ένα λιτό, φουτουριστικό, σχεδόν απόκοσμο κτίσμα. Χτισμένο βαθιά μέσα σε ένα βραχώδες βουνό, με είσοδο που θυμίζει καταφύγιο, η Παγκόσμια Τράπεζα Σπόρων του Σβάλμπαρντ στέκει αθόρυβα, όπως το χιόνι όταν αγγίζει το έδαφος. Η σύγχρονη κιβωτός, λειτουργεί ως φρουρός της παγκόσμιας γεωργικής κληρονομιάς, αφού στο εσωτερικό της και σε συνθήκες μόνιμου παγετού, φυλάσσεται ένα ανεκτίμητο απόθεμα ζωής: σπόροι από κάθε γωνιά του πλανήτη, έτοιμοι να διασφαλίσουν το μέλλον της ανθρωπότητας σε περίπτωση κρίσης.
Η σύγχρονη κιβωτός
Η Παγκόσμια Τράπεζα Σπόρων δεν είναι απλώς μια αποθήκη. Είναι ένα διεθνές δίχτυ ασφαλείας για τη βιοποικιλότητα και τη διατροφική επάρκεια. Σε μια εποχή όπου η κλιματική αλλαγή, οι φυσικές καταστροφές και οι γεωπολιτικές εντάσεις απειλούν τις καλλιέργειες, η διατήρηση σπόρων γίνεται κρίσιμη. Ξεκίνησε τη λειτουργία του το 2008 και διαχειρίζεται από το νορβηγικό υπουργείο Γεωργίας και Τροφίμων ενώ μπορεί να αποθηκεύσει συνολικά 2,5 δισ. σπόρους -500 σπόρους από 4,5 εκατ. ποικιλίες καλλιεργειών οι οποίοι παραμένουν σε ειδικές συσκευασίες και σφραγίζονται σε κουτιά σε σταθερές συνθήκες θερμοκρασίας.
Προς το παρόν, φυλάσσονται περισσότερα από 1,3 εκατ. δείγματα σπόρων (για την ακρίβεια 1.386.102) από 132 διεθνείς τράπεζες. Αν κάποια από αυτές πάψει να λειτουργεί, όπως έχει ήδη συμβεί σε περιοχές που επλήγησαν από πολέμους, φυσικές καταστροφές ή απλώς από έλλειψη χρηματοδότησης ή κακή διαχείριση, τα αποθέματα μπορούν να ανακτηθούν από το «θησαυροφυλάκιο». Με αυτόν τον τρόπο, η γεωργική παραγωγή μπορεί να αποκατασταθεί, διασφαλίζοντας την επιβίωση πληθυσμών. Περισσότερο από μια επιστημονική υποδομή, το Σβάλμπαρντ συμβολίζει μια παγκόσμια συνεργασία πέρα από σύνορα και διαφορές. Κάθε χώρα που καταθέτει σπόρους συμμετέχει σε μια κοινή υπόσχεση: τη διατήρηση της ζωής για τις επόμενες γενιές.
Υποψηφιότητα για Βραβείο Νόμπελ
Η Παγκόσμια Τράπεζα Σπόρων του Σβάλμπαρντ προτάθηκε για το Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης. Η υποψηφιότητα αυτή βασίζεται στον ρόλο του ως εργαλείο πρόληψης συγκρούσεων και επισιτιστικών κρίσεων. O Νορβηγός Γκίαρ Πόλεσταντ του Κόμματους Κέντρου και πρώην υπουργός Γεωργίας και Τροφίμων, πρότεινε την Τράπεζα για το βραβείο Νόμπελ, τονίζοντας ότι η επισιτιστική ασφάλεια αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για την ειρήνη σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από κλιματική αλλαγή, φυσικές καταστροφές και συγκρούσεις.
Πράγματι, η διασφάλιση της τροφής θεωρείται βασικός παράγοντας σταθερότητας. Σε έναν κόσμο όπου η έλλειψη πόρων μπορεί να οδηγήσει σε εντάσεις, η ύπαρξη του παγκόσμιου αποθέματος τροφής λειτουργεί ως εγγύηση ειρήνης και συνεργασίας. Ήδη από το 2009, κατά την επίσκεψή του στο Σβάλμπαρντ, ο τότε Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Μπαν Κι-μουν αναφέρθηκε στην πρωτοβουλία ως «σύμβολο ειρήνης».
Ιστορική πρωτιά για την ελιά
Η Τράπεζα Σπόρων εμπλουτίζεται συνεχώς με νέες ποικιλίες από όλο τον κόσμο. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η πρόσφατη προσθήκη σπόρων ελαιόδεντρου, ενός φυτού με βαθιά ιστορική και πολιτισμική σημασία, ιδίως για τις μεσογειακές χώρες όπως η Ελλάδα. Όπως αναφέρει η ίδια η Τράπεζα, σε ένα ορόσημο για την παγκόσμια διατήρηση, η Τράπεζα Γενετικών Πλαισίων Ελιάς του Πανεπιστημίου της Κόρδοβα, έφερε για πρώτη φορά σπόρους ελιάς στο Σβάλμπαρντ. Σπόροι άγριας ελιάς από την Ισπανία και σπόροι από τις 50 σημαντικότερες καλλιεργούμενες ποικιλίες ελιάς παγκοσμίως βρίσκονται αυτή τη στιγμή μέσα στο «θησαυροφυλάκιο».
Η παρτίδα αυτή περιλαμβάνει 50 γηγενείς ποικιλίες από διάφορες χώρες, πέρα από την Ισπανία, όπως την Πορτογαλία, την Ιταλία, την Τυνησία και την Ελλάδα. Το Πανεπιστήμιο της Κόρδοβα αναφορικά με τη δωρεά, επισήμανε πως η γήρανση των δέντρων απειλούν τις διάφορες ποικιλίες ελιάς και οι άγριοι «συγγενείς» τους ενδέχεται να απειληθούν ακόμα περισσότερο από τις αυξανόμενες θερμοκρασίες και τις καταστροφικές πυρκαγιές. Η διατήρησή τους στο Σβάλμπαρντ εξασφαλίζει ότι ακόμη και αν χαθούν από το φυσικό τους περιβάλλον, θα μπορούν να επανεισαχθούν στο μέλλον.
Η ελιά, σύμβολο ειρήνης και ανθεκτικότητας, αποκτά έτσι μια νέα διάσταση: γίνεται μέρος ενός παγκόσμιου σχεδίου επιβίωσης και συνέχειας της ανθρώπινης ιστορίας. Για πρώτη φορά, όμως, θα «φωλιάζουν» στην αγκαλιά της Τράπεζας και 950 δείγματα από 10 είδη -όπως φασόλια, καλαμπόκι, κολοκύθα και αμάρανθος- από τη Γουατεμάλα, αλλά και 204 ποικιλίες από διαφορετικά είδη -όπως φασόλι και κεχρί- από τον Νίγηρα.
Eισαγωγική φωτογραφία: Michael Major for Crop Trust/en.wikipedia.org