Η αμερικανική FCC ενέκρινε τον πρώτο δορυφόρο-κάτοπτρο της Reflect Orbital, που θα αντανακλά ηλιακό φως στη Γη μέσα στη νύχτα. Οι αστρονόμοι μιλούν για υπαρξιακή απειλή, η εταιρεία για καθαρή ενέργεια.
Στον «Άρχοντα των Δαχτυλιδιών», η Γκαλάντριελ χαρίζει στον Φρόντο το φως του Εάρεντιλ, του πιο αγαπημένου άστρου των Ξωτικών, με μια ευχή: να του φέγγει στα σκοτεινά μέρη, όταν όλα τα άλλα φώτα θα έχουν σβήσει. Κάπου στο Χόθορν της Καλιφόρνια, μια νεοφυής (startup) εταιρεία ονόματι Reflect Orbital διάβασε προφανώς Τόλκιν, βάφτισε τον πρώτο της δορυφόρο Eärendil-1 και αποφάσισε να κάνει την ευχή μπίζνες. Στις 9 Ιουλίου, η αμερικανική Ομοσπονδιακή Επιτροπή Επικοινωνιών (FCC) της έδωσε την άδεια να τον εκτοξεύσει.
Τι ακριβώς είναι το Eärendil-1; Ένα σκάφος 142 κιλών που θα ξεδιπλώσει σε τροχιά 600 με 650 χιλιομέτρων ένα λεπτό ανακλαστικό φιλμ περίπου δεκαοκτώ μέτρων, ικανό να κατευθύνει το ηλιακό φως σε συγκεκριμένα σημεία της Γης μέσα στη νύχτα, για λίγα λεπτά κάθε φορά. Η δοκιμή προγραμματίζεται για το τέλος της χρονιάς. Κι αν όλα πάνε καλά, η εταιρεία οραματίζεται έναν αστερισμό που θα ξεπερνά τους 50.000 δορυφόρους ως το 2035. Εργοτάξια που δουλεύουν εικοσιτετράωρο, επιχειρήσεις διάσωσης που δεν σταματούν στο ηλιοβασίλεμα, ηλιακά πάρκα που παράγουν ρεύμα και μετά τη δύση. «Φανταστείτε τις δυνατότητες όταν το ηλιακό φως δεν περιορίζεται από τη γεωγραφία ή την ώρα της ημέρας», γράφει η ιστοσελίδα της. Οι αστρονόμοι πάντως, το φαντάστηκαν. Και τρόμαξαν.
Η νύχτα ως εμπόρευμα
Η ιδέα δεν είναι καινούργια. Οι Ρώσοι δοκίμασαν κάτι αντίστοιχο τη δεκαετία του ’90 με το πείραμα «Znamya»: ο πρώτος διαστημικός καθρέφτης πρόλαβε να ρίξει το 1993 μια αχνή λωρίδα φωτός πάνω από την Ευρώπη, ο δεύτερος καταστράφηκε το 1999 πριν προλάβει καν να ανοίξει, και το όνειρο μπήκε στο συρτάρι. Αυτό που είναι καινούργιο είναι το επιχειρηματικό μοντέλο: η Reflect Orbital, που αυτοαποκαλείται «The Sunlight Company», δεν κάνει επιστημονικό πείραμα. Πουλάει φως κατά παραγγελία, όπως άλλοι πουλούν συνδρομές σε πλατφόρμες. Ο ήλιος, το τελευταίο πράγμα πάνω στον πλανήτη που έφεγγε δωρεάν και για όλους, αποκτά τιμοκατάλογο.
Κι εδώ αρχίζουν τα δύσκολα. Γιατί η νύχτα δεν είναι απλώς η απουσία φωτός. Είναι βιολογική ανάγκη, ρυθμιστής των κιρκάδιων ρυθμών σε ανθρώπους, ζώα και φυτά, προϋπόθεση για τον ύπνο, τη μετανάστευση των πουλιών, την επικονίαση, την ίδια την επιστήμη της αστρονομίας. Το Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο (ESO), που λειτουργεί μερικά από τα σημαντικότερα τηλεσκόπια του πλανήτη στη Χιλή, υπολόγισε πως ένας πλήρης αστερισμός 50.000 τέτοιων κατόπτρων θα έκανε τον νυχτερινό ουρανό πάνω από τις εγκαταστάσεις του τρεις με τέσσερις φορές πιο φωτεινό. Για την οπτική αστρονομία, το χαρακτήρισε απειλή υπαρξιακή. Η Αμερικανική Αστρονομική Εταιρεία πήγε ένα βήμα παραπέρα: προειδοποίησε για κίνδυνο βλάβης στα μάτια όσων παρατηρούν με ερασιτεχνικά τηλεσκόπια και για στιγμιαία τύφλωση πιλότων κι οδηγών από τις κινούμενες δέσμες.
Ο ρυθμιστής που κοιτάζει αλλού
Η αίτηση της εταιρείας συγκέντρωσε σχεδόν 1.900 σχόλια στην FCC, στη συντριπτική τους πλειονότητα αρνητικά. Περισσότερα κι από όσα μάζεψε το σχέδιο της SpaceX για ένα εκατομμύριο δορυφόρους-κέντρα δεδομένων. Και τι απάντησε η FCC; Κάτι που αξίζει να το διαβάσει κανείς δύο φορές: ότι οι επιπτώσεις στην αστρονομία, στα οικοσυστήματα και στη δημόσια υγεία βρίσκονται εκτός της αρμοδιότητάς της. Η Επιτροπή αδειοδοτεί φάσμα ραδιοσυχνοτήτων. Ό,τι κάνει ο δορυφόρος με το φως του ήλιου, δεν την αφορά. Κι επειδή η αμερικανική νομοθεσία ορίζει πως η ενθάρρυνση νέων τεχνολογιών είναι προς το δημόσιο συμφέρον, η άδεια δόθηκε στο όνομα της αμερικανικής καινοτομίας.
Μια μέρα νωρίτερα, επιστημονικές και περιβαλλοντικές οργανώσεις είχαν καταθέσει επίσημο αίτημα για πλήρη περιβαλλοντική αξιολόγηση. Δεν πρόλαβε καν να συζητηθεί. Η οργάνωση DarkSky, που μάχεται δεκαετίες τη φωτορύπανση, έθεσε το ερώτημα με τον πιο καθαρό τρόπο: αν ο ρυθμιστής που αδειοδοτεί αυτούς τους δορυφόρους δεν έχει εντολή να εξετάσει τι κάνουν στον ουρανό και στη Γη από κάτω, τότε ποιος έχει; Η απάντηση, προς το παρόν, είναι απλή. Κανείς.
Το τελευταίο κοινό αγαθό
Θυμάστε τον κύριο Μπερνς στους Simpsons, που έχτισε έναν γιγάντιο δίσκο για να κρύψει τον ήλιο από το Σπρίνγκφιλντ και να πουλάει περισσότερο ρεύμα; Η σάτιρα του 1995 έμοιαζε με υπερβολή. Τριάντα χρόνια μετά, η πραγματικότητα την αντέστρεψε: δεν κρύβουμε πια τον ήλιο για να πουλήσουμε ενέργεια, τον επεκτείνουμε. Το αποτέλεσμα όμως είναι το ίδιο. Ένα φυσικό αγαθό που ανήκε σε όλους περνάει, χωρίς να ερωτηθεί κανείς, στη διαχείριση μιας ιδιωτικής εταιρείας με έδρα το Χόθορν. Η Reflect Orbital, προς τιμήν της, υπόσχεται προφυλάξεις: φωτισμός μόνο σε προκαθορισμένες ώρες, προειδοποίηση των ερευνητών, αποφυγή αστεροσκοπείων και προστατευόμενων περιοχών. Για έναν πειραματικό δορυφόρο, ίσως αρκούν. Για 50.000; Κι όταν το παράδειγμα το ακολουθήσουν, όπως πάντα, οι ανταγωνιστές, με τι κανόνες θα μοιραστούν τον ουρανό πάνω από τα κεφάλια μας εταιρείες που δεν ρώτησαν ποτέ κανέναν από εμάς;
Η ελληνική νύχτα έχει, εδώ που τα λέμε, τη δική της ειρωνική πρωτιά σε αυτή την ιστορία. Ο Αίνος της Κεφαλονιάς και η Πάρος έχουν αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια σε διεθνώς πιστοποιημένα καταφύγια σκοτεινού ουρανού, από τα ελάχιστα μέρη της Ευρώπης όπου ο Γαλαξίας φαίνεται ακόμα με γυμνό μάτι. Χτίσαμε δηλαδή τουριστικό προϊόν πάνω στο σκοτάδι, την ώρα που στην άλλη άκρη του Ατλαντικού αδειοδοτείται η κατάργησή του.
Το ερώτημα, βέβαια, δεν είναι αν το Eärendil-1 θα πετάξει. Θα πετάξει. Το ερώτημα είναι τι είδους προηγούμενο δημιουργεί: ότι ο νυχτερινός ουρανός, το αρχαιότερο κοινό θέαμα της ανθρωπότητας, αυτό που κοιτούσαν ο Όμηρος κι ο Γαλιλαίος και το κοιτάμε ακόμα κι εμείς τον Αύγουστο από μια ταράτσα, μπορεί να αλλάξει με μια υπογραφή μιας επιτροπής τηλεπικοινωνιών. Η Γκαλάντριελ έδωσε το φως του Εάρεντιλ ως δώρο. Εμείς θα το πληρώνουμε με το λεπτό.
Εισαγωγική φωτογραφία: www.reflectorbital.com