Γιατί οι νέοι designers ψάχνουν τις ποδοσφαιρικές εμφανίσεις που όλοι οι άλλοι ξεχνούν.
Καθώς το Μουντιάλ μονοπωλεί το ενδιαφέρον εκατομμυρίων φιλάθλων σε όλο τον κόσμο, οι εικόνες των παικτών με τις εθνικές εμφανίσεις τους γίνονται μέρος της συλλογικής μνήμης. Ένα γκολ που αλλάζει την πορεία ενός αγώνα, ένας πανηγυρισμός που γίνεται εξώφυλλο σε όλο τον κόσμο, μια φανέλα που συνδέεται για πάντα με μια ιστορική στιγμή. Για μερικές εβδομάδες, ο ρουχισμός των εθνικών ομάδων βρίσκεται παντού: στις τηλεοπτικές μεταδόσεις, στα social media, στις βιτρίνες των καταστημάτων, στις συζητήσεις των φιλάθλων. Τι συμβαίνει όμως σε όλες αυτές τις μπλούζες όταν η διοργάνωση ολοκληρωθεί και η προσοχή στραφεί στην επόμενη μεγάλη αθλητική ιστορία;
Το ερώτημα δεν αφορά μόνο το Μουντιάλ, αλλά και ολόκληρη τη σύγχρονη βιομηχανία του ποδοσφαίρου. Ας μην ξεχνάμε ότι κάθε χρόνο παρουσιάζονται νέες εμφανίσεις, νέες συνεργασίες με χορηγούς, επετειακές εκδόσεις και συλλεκτικές κυκλοφορίες. Παίκτες αλλάζουν ομάδες, χορηγοί αντικαθίστανται, λογότυπα ανανεώνονται και οι φίλαθλοι καλούνται διαρκώς να ανακαλύψουν το επόμενο σχέδιο που θα προστεθεί στη συλλογή τους. Σήμερα η ποδοσφαιρική φανέλα έχει αποκτήσει νέα υπόσταση. Πλέον είναι αντικείμενο συλλογής, μέσο έκφρασης, κομμάτι της ποπ κουλτούρας και, ολοένα συχνότερα, ένα αντικείμενο μόδας με δική του θέση πέρα από το γήπεδο.
Αυτή ακριβώς η μεταμόρφωση βρίσκεται στο επίκεντρο μιας νέας τάσης που αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια σε πόλεις όπως το Λονδίνο, το Παρίσι και η Νέα Υόρκη. Σε αυτές τις μητροπόλεις, μια νέα γενιά δημιουργών αναζητά παλιές αθλητικές εμφανίσεις και τις μετατρέπει σε κάτι νέο. Για μια νέα γενιά σχεδιαστών που ασχολούνται με το upcycling, μια μπλούζα προηγούμενης σεζόν δεν είναι ένα προϊόν που έχασε την αξία του, αλλά ένα αντικείμενο με παρελθόν. Ένα κομμάτι που κουβαλά συναισθηματικό φορτίο και αναφορές οι οποίες δεν εξαφανίζονται όταν ολοκληρωθεί μια αγωνιστική περίοδος.
Ο αθλητικός εξοπλισμός που έγινε fast fashion
Η σύγχρονη ποδοσφαιρική βιομηχανία λειτουργεί πλέον με ρυθμούς που θυμίζουν όλο και περισσότερο τον χώρο της μόδας. Οι εποχές όπου μια ομάδα διατηρούσε την ίδια εμφάνιση για χρόνια έχουν περάσει και πλέον οι περισσότεροι σύλλογοι παρουσιάζουν δύο, τρεις ή ακόμη και τέσσερις εκδοχές για την ίδια σεζόν. Η βασική εμφάνιση συνοδεύεται από εκτός έδρας εκδόσεις, τρίτες εμφανίσεις, επετειακές συλλογές και ειδικές συνεργασίες με χορηγούς. Το target group δεν είναι μόνο οι φίλαθλοι αλλά και το ευρύτερο κοινό της μόδας.
Γι’ αυτό κάθε νέα κυκλοφορία συνοδεύεται από φωτογραφίσεις, καμπάνιες και προωθητικές ενέργειες που θυμίζουν περισσότερο επιδείξεις μόδας παρά αθλητικό προϊόν. Το αποτέλεσμα είναι ένας συνεχής κύκλος ανανέωσης, όπου το νέο σχέδιο έρχεται να αντικαταστήσει το προηγούμενο πριν ακόμα προλάβει να παλιώσει.
Με αυτόν τον τρόπο, η ποδοσφαιρική φανέλα αποκτά έναν παράδοξο διπλό ρόλο. Από τη μία πλευρά είναι προϊόν με σύντομο εμπορικό κύκλο ζωής και από την άλλη, είναι αντικείμενο που μπορεί να αποκτήσει διαχρονική αξία. Αρκεί να σκεφτεί κανείς τι συμβαίνει με ορισμένες εμφανίσεις της δεκαετίας του ’90 ή των αρχών του 2000. Σχέδια που κάποτε θεωρούνταν απλώς οι χαρακτηριστικές μπλούζες μιας συγκεκριμένης χρονιάς, σήμερα αναζητούνται από συλλέκτες σε όλο τον κόσμο. Κάποιες πωλούνται σε ιδιαίτερα υψηλές τιμές, ενώ άλλες θεωρούνται σχεδόν δυσεύρετες.
Η αξία τους δεν βρίσκεται μόνο στο σχέδιο ή στη σπανιότητά τους. Βρίσκεται στην ιστορία που κουβαλούν. Μια εμφάνιση μπορεί να παραπέμπει σε μια ιστορική πορεία στο Champions League, σε μια αξέχαστη εθνική ομάδα ή σε έναν παίκτη που σημάδεψε μια ολόκληρη εποχή. Άραγε υπάρχει πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα από τη γαλάζια φανέλα της εθνικής Αργεντινής του 1986, με το Νο10 και το όνομα του Ντιέγκο Μαραντόνα, η οποία πουλήθηκε σε δημοπρασία για το αστρονομικό ποσό των 9,3 εκατομμυρίων δολαρίων;
Από την απόσυρση στην αποθέωση
Τα τελευταία χρόνια, ανεξάρτητα labels συλλέγουν παλιές εμφανίσεις και τις μεταμορφώνουν σε jackets, πουκάμισα, τσάντες, φορέματα και μοναδικά fashion pieces. Σε πολλές περιπτώσεις, τα χρώματα, τα λογότυπα και τα χαρακτηριστικά σχέδια παραμένουν ορατά. Έτσι, αντί να χαθεί η ταυτότητα του ρούχου ενσωματώνεται στο νέο αντικείμενο.
Η τάση έχει ήδη αποκτήσει τους δικούς της πρωταγωνιστές. Δημιουργοί όπως η καλλιτέχνιδα Diana Al Shammari που έχει γίνει παγκοσμίως viral για τα περίτεχνα κεντήματα και τις μετατροπές της, η Nicole McLaughlin, γνωστή για τις ευρηματικές δημιουργίες της από επαναχρησιμοποιημένα υλικά, αλλά και η Paula Duffy, η οποία έχει ξεχωρίσει για τις μετατροπές vintage football shirts σε νέα fashion pieces, αντιμετωπίζουν τις παλιές αθλητικές εμφανίσεις όχι ως προϊόντα που ολοκλήρωσαν τον κύκλο ζωής τους, αλλά ως δημιουργική πρώτη ύλη με ιστορία και χαρακτήρα. Πρόκειται για μια δημιουργική προσέγγιση που συναντά δύο φαινομενικά διαφορετικούς κόσμους: το ποδόσφαιρο και τη μόδα.
Ταυτόχρονα, όμως αναδεικνύει και μια πλευρά της βιομηχανίας για την οποία σπάνια γίνεται λόγος. Σύμφωνα με τις Circular Economy Guidelines της UEFA, περίπου το 60% του ποδοσφαιρικού ρουχισμού που χρησιμοποιείται από συλλόγους και ομοσπονδίες καταστρέφεται στο τέλος κάθε σεζόν. Το στοιχείο αυτό δείχνει πόσο γρήγορα μπορεί να εξαντληθεί ο κύκλος ζωής ενός προϊόντος που συχνά σχεδιάζεται, παράγεται και προωθείται με τεράστια εμπορική επένδυση.
Με βάση αυτά τα στοιχεία, το upcycling δεν είναι απλώς ως μια δημιουργική πρακτική, αλλά ένας τρόπος να παραταθεί η ζωή αντικειμένων που διαφορετικά θα εξαφανίζονταν από τον χάρτη μέσα σε λίγους μήνες. Παράλληλα, η αυξανόμενη παρουσία των ποδοσφαιρικών φανελών στη σύγχρονη μόδα ενισχύει ακόμη περισσότερο αυτή τη μετατόπιση. Οι εμφανίσεις έχουν βγει από τα γήπεδα και βρίσκονται πλέον σε μουσικά φεστιβάλ, φωτογραφίσεις περιοδικών και λογαριασμούς influencers. Για μια νεότερη γενιά καταναλωτών, μια vintage φανέλα δεν αποτελεί απαραίτητα δήλωση υποστήριξης προς μια ομάδα. Μπορεί να είναι ένα κομμάτι με ιδιαίτερη αισθητική, χαρακτήρα και ιστορία.
Όπως φαίνεται, κάποιες από τις πιο ενδιαφέρουσες γηπεδικές ιστορίες συνεχίζονται χρόνια αργότερα, σε ένα vintage κατάστημα, σε μια λαμπερή δημοπρασία, στο εργαστήριο ενός σχεδιαστή ή στην ντουλάπα κάποιου που μαζί με την παλιά φανέλα ανέσυρε και τις αναμνήσεις που τη συνοδεύουν.
Φωτογραφίες: Getty Images/Ideal Image