Η αποκαλούμενη «καλόγρια που κάπνιζε και έπαιζε κανάστα» αποτελούσε το μαύρο πρόβατο της βρετανικής βασιλικής οικογένειας.
Δισέγγονη της βασίλισσας Βικτωρίας της Μεγάλης Βρετανίας, πεθερά της βασίλισσας Ελισάβετ Β΄, γιαγιά του σημερινού βασιλιά Καρόλου και σύζυγος του γιου του Έλληνα βασιλιά Γεωργίου Α’. Η ιστορία της πριγκίπισσας Αλίκης του Μπάτενμπεργκ μοιάζει να είναι παραμυθένια. Όχι και τόσο, αν σκεφτεί κανείς ότι αντιμετώπισε προβλήματα ακοής από παιδί, έζησε δύο φορές στην εξορία, υποβλήθηκε σε ηλεκτροσόκ από τον ίδιο τον Φρόιντ, χώρισε, έχασε μία κόρη και τελικά ασπάστηκε τον μοναχισμό. Ωστόσο, σύμφωνα με τον βασιλικό βιογράφο Hugo Vickers: «Πραγματικά ενσάρκωσε τις καλύτερες ιδιότητες μιας πριγκίπισσας, που είναι να φροντίζει τον λαό της σε δύσκολες στιγμές».
Από το Windsor στο Τατόι
Πρωτότοκη κόρη του αξιωματικού του βρετανικού πολεμικού ναυτικού, πρίγκηπα Λουδοβίκου του Μπάτενμπεργκ και της πριγκίπισσας Βικτώριας της Έσσης και παρά τω Ρήνω, η Αλίκη γεννήθηκε το 1885 στο επιβλητικό Κάστρο του Windsor, πιθανότατα κωφή -αν και διαγνώστηκε σε ηλικία τεσσάρων ετών. Μεγαλωμένη μεταξύ Γερμανίας, Βρετανίας και Μάλτας, ιδιαίτερα έξυπνη -μιλούσε οχτώ γλώσσες πριν κλείσει τα 10 της χρόνια- και με ξεχωριστή για την εποχή της ομορφιά, γνώρισε και ερωτεύτηκε τον Έλληνα πρίγκιπα Ανδρέα. Το ειδύλλιο ξεκίνησε το 1902 στα Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ κατά την στέψη του Εδουάρδου Ζ΄ και κατέληξε σε πολιτικό γάμο τον επόμενο κιόλας χρόνο, ακολουθούμενο από δύο ακόμη θρησκευτικές τελετές -σε προτεσταντικό και ορθόδοξο ναό- με κάθε επισημότητα.
Το ζευγάρι εγκαταστάθηκε αρχικά στα βασιλικά ανάκτορα του Τατοΐου και μετά τη δολοφονία του Γεωργίου Α΄ στο Μον Ρεπό της Κέρκυρας -το οποίο ο βασιλιάς κληροδότησε στο ζευγάρι. Όπως πληροφορεί τους επισκέπτες αναθηματική πλάκα στην εξωτερική πύλη, εκεί γεννήθηκε ο Φίλιππος, μετέπειτα σύζυγος της βασίλισσας Ελισάβετ Β΄ και πέμπτο παιδί της Αλίκης και του Ανδρέα μετά από τέσσερις κόρες.
Η εξορία και η αρχή της σκοτεινής περιόδου
Έχοντας αλλάξει το όνομά της μετά το γάμο σε πριγκίπισσα Andrew της Ελλάδας και της Δανίας, η Αλίκη ακολούθησε τον σύζυγό της, όταν εκείνος μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και έχοντας καταδικαστεί ως ένας από τους υπαίτιους της βαριάς ήττας του ελληνικού στρατού, εξορίστηκε επ΄αόριστον από την Ελλάδα.
Το ζεύγος εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, όμως την αρχικά ανέμελη ζωή ακολούθησε μια ταραγμένη περίοδος, που συνέπεσε με την αποδοχή της πριγκίπισσας στους κόλπους της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Αυτό που αρχικά φαινόταν ως ψυχική κούραση και παράξενη συμπεριφορά, εξελίχθηκε σε παραισθήσεις και καθώς οι σχέσεις Αλίκης-Ανδρέα άρχισαν να κλονίζονται, το οικογενειακό περιβάλλον της στράφηκε στην ψυχιατρική βοήθεια.
Το 1930, σε ηλικία 45 ετών νοσηλεύθηκε στην κλινική του Dr. Ernst Simmel, στενού συνεργάτη του Σίγκμουντ Φρόυντ, αφότου ο πρώτος διέγνωσε παρανοϊκή σχιζοφρένεια. Υπό τις οδηγίες του «Πατέρα της Ψυχανάλυσης» η θεραπεία περιελάμβανε την υποβολή του αναπαραγωγικού της συστήματος σε ακτίνες Χ, προκειμένου να επιταχυνθεί η εμμηνόπαυση -πιθανόν χωρίς τη συναίνεση της ίδιας. Καθώς ούτε τα ηλεκτροσόκ έφεραν αποτέλεσμα, η οικογένειά της κανόνισε την εισαγωγή της σε σανατόριο βγαίνοντας από την κλινική του Simmel. Αυτό σήμαινε και την οριστική ρήξη του γάμου του πριγκηπικού ζεύγους, που έκτοτε έζησαν χωριστά παρότι το διαζύγιο δεν επισημοποιήθηκε ποτέ. Ως το θάνατο του Ανδρέα δεν συναντήθηκαν παρά μόνο δυο-τρεις φορές, με πρώτη την τραγική περίσταση της κηδείας της κόρης τους Σεσίλια, που σκοτώθηκε με την οικογένειά της σε αεροπορικό δυστύχημα το 1937.
Η επιστροφή στην Ελλάδα και το σπουδαίο φιλανθρωπικό έργο
Έχοντας παραμείνει παρά τη θέλησή της στο σανατόριο για πάνω από δύο χρόνια -προσπάθησε μάλιστα και να αποδράσει- και ύστερα από κάποια διαστήματα παραμονής στην Ιταλία, την Κολωνία και το Λονδίνο, η Αλίκη επέστρεψε στην Ελλάδα το 1939 και αφοσιώθηκε στη «φροντίδα των φτωχών», όπως περιέγραφε η μητέρα της, πριγκίπισσα Βικτώρια. Δεν ήταν η πρώτη φορά που ασχολούνταν με φιλανθρωπικό έργο. Είχε υπηρετήσει ως εθελόντρια νοσοκόμα του Ερυθρού Σταυρού στους Βαλκανικούς Πολέμους, ιδρύοντας νοσοκομεία σε Λάρισα, Ελασσόνα και Θεσσαλονίκη, έργο για το οποίο παρασημοφορήθηκε από τον Βρετανό μονάρχη.
Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος τη βρήκε να εργάζεται σε συσσίτια στην Αθήνα, χρησιμοποιώντας τη βασιλική της ιδιότητα για να προμηθευτεί ιατρικά εφόδια για τον ελληνικό λαό με προσωπικά έξοδα και τη συνδρομή του αδερφού της, Λόρδου Μαουντμπάτεν. Το 1948 «αποσύρθηκε από τον κόσμο» κατά τα δικά της λεγόμενα, φόρεσε μια γκρίζα στολή μοναχής και κατέφυγε στην Τήνο. Παρότι της δόθηκε ένα κομμάτι γης από την εκκλησία της Παναγίας, επέστρεψε στην Αθήνα ένα χρόνο μετά για να ιδρύσει ένα μοναστήρι. Αν και η ίδια δεν έδωσε ποτέ όρκους, ούτε έγινε επίσημα Ελληνορθόδοξη μοναχή, ακολουθώντας αυστηρούς μοναστικούς κανόνες φορούσε τα θρησκευτικά ενδύματα για το υπόλοιπο της ζωής της. Ήταν ο λόγος που η μητέρα της την αποκάλεσε «καλόγρια που κάπνιζε και έπαιζε κανάστα».
Η ηρωική πράξη που μαθεύτηκε μετά θάνατον
Η στέψη της Ελισάβετ Β΄ ως βασίλισσας του Ηνωμένου Βασιλείου το 1953, ήταν η αφορμή για την πρώτη της επιστροφή στο Λονδίνο, που έγινε οριστική με το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967. Ήταν η ίδια η Ελισάβετ Β΄εκείνη που ζήτησε από τη μητέρα του συζύγου της να αφήσει το διαμέρισμά της στο Κολωνάκι και να εγκατασταθεί στα Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ. Εκεί πέρασε το υπόλοιπο της ζωή της, ώσπου στις 5/12/1969 απεβίωσε την ώρα που κοιμόταν, σε ηλικία 84 ετών λόγω επιπλοκών από χρόνια βρογχίτιδα. Η ιστορία ολοκληρώθηκε εκεί όπου ξεκίνησε, στο Κάστρο του Windsor, όπου στο παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου τελέσθηκε η κηδεία της. Η επιθυμία της να ενταφιαστεί στην Ιερουσαλήμ έγινε πραγματικότητα μόλις το 1988.
Ωστόσο, μια άγνωστη ιστορία που άργησε πολλά χρόνια να βγει στο φως, αφορά πως το 1943 έκρυψε στο σπίτι της στην Αθήνα πέντε μέλη της εβραϊκής οικογένειας Κοέν, προφυλάσσοντάς τους από τον εκτοπισμό στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης. Οι δηλώσεις αφενός του απογόνου της οικογένειας Φιλίπ Κοέν πως: «Όλοι οφείλουμε την ύπαρξή μας στο θάρρος της πριγκίπισσας Αλίκης», και αφετέρου του πρίγκιπα Φιλίππου ότι: «Ήταν ένα άτομο με βαθιά θρησκευτική πίστη που θεωρούσε εντελώς ανθρώπινη πράξη το να προστατεύσει τους συνανθρώπους της», δίνει το στίγμα του εστιασμένου στην προσφορά βίου της πριγκίπισσας. Η απονομή του τίτλου του Δικαίου των Εθνών για το παραπάνω γεγονός, το επιβεβαιώνει όντως.
Eισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image