Μσό αιώνα μετά κι ενώ η έρευνα στον χώρο της ομορφιάς εξελίσσεται διαρκώς, η ρετινόλη παραμένει κανόνας.
Αν η περιποίηση του δέρματος ήταν βασίλειο, η βιταμίνη Α θα ήταν η ακλόνητη βασιλεύουσα δυναστεία της: η ρετινόλη δεν είναι τίποτα άλλο από μια δραστική μορφή της βιταμίνης Α. Στην ουσία, λειτουργεί ως ο αυστηρός αλλά δίκαιος «προπονητής» των κυττάρων μας. Διεισδύει στα βαθύτερα στρώματα της επιδερμίδας και επιταχύνει τον ρυθμό της κυτταρικής ανανέωσης, μιας διαδικασίας που, είτε με τα χρόνια είτε για εξωγενείς λόγους (βλέπε φωτογήρανση), τείνει να επιβραδύνεται. Παράλληλα, δίνει το σύνθημα στους ινοβλάστες να παράγουν φρέσκο κολλαγόνο και ελαστίνη, λειαίνοντας λεπτές γραμμές και εξομαλύνοντας κηλίδες.
Με πολλές δεκαετίες έρευνας στις αποσκευές της, είναι σαφές πως δεν αποτελεί μία πρόσκαιρη τάση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η ρετινόλη είναι από τα λίγα συστατικά που δεν υπόσχεται απλώς οπτική βελτίωση, αλλά επαναπρογραμματίζει βιολογικά τη συμπεριφορά του δέρματος. Κι ενώ η βιομηχανία της ομορφιάς κατακλύζεται καθημερινά από νέους «θαυματουργούς» ορούς, εκείνη παρακολουθεί ατάραχη από τον θρόνο της.
Η αντιγήρανση πριν τη ρετινόλη
Στην ερώτηση πώς ήταν η αντιγήρανση πριν η βιομηχανία ανακαλύψει τη δύναμη των ρετινοειδών, θα πρέπει να αναζητήσουμε την απάντηση κάπου ανάμεσα στην ενυδάτωση, την ασφυξιακή κάλυψη της επιδερμίδας, αλλά και τη χρήση τότε καινοτομικών συστατικών, τα οποία, ωστόσο, σήμερα αμφισβητούμε. Πριν από τη δεκαετία του 1970, η βιομηχανία της ομορφιάς σχεδόν αγνοούσε τον όρο «κυτταρική ανανέωση». Η φροντίδα της ώριμης επιδερμίδας βασιζόταν σχεδόν αποκλειστικά σε βαριές, ουσιαστικά αποφρακτικές κρέμες με βάση τη λανολίνη, τη βαζελίνη, το κερί μέλισσας και τα φυτικά έλαια. Ο κύριος στόχος της εκάστοτε σύνθεσης ήταν να «σφραγίσει» την υγρασία στο δέρμα ώστε να δείχνει πρόσκαιρα πιο γεμάτο.
Φυσικά, υπήρχε το κάτι παραπάνω, από brands που διαφήμιζαν συστατικά όπως το κρύο γάλα (για το γαλακτικό οξύ), το αγγούρι, σκευάσματα με πλακούντα ζώων και βασιλικό πολτό, τάσεις της εποχής που υπόσχονταν αναζωογόνηση, ωστόσο οι περισσότερες από αυτές τις προτάσεις δεν ήταν οικονομικά προσιτές στο ευρύ κοινό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η Crème à la Gelée Royale της Orlane από το 1953. Το διάσημο γαλλικό brand ήταν το πρώτο που λάνσαρε κρέμα με βασιλικό πολτό, σε αστρονομική τιμή για την εποχή, υποσχόμενο «αιώνια νεότητα». Παράλληλα, η Helena Rubinstein παρουσίασε την ίδια χρονιά το Skin Serum, έναν ορό που περιείχε αμνιακό υγρό και ορό αίματος, ο οποίος στεγνώνοντας δημιουργούσε ένα ιδιαίτερα λεπτό φιλμ, κι έκανε εφέ άμεσου/στιγμιαίου λίφτινγκ.
Λίγο αργότερα (1959) εμφανίστηκε στην αγορά η Placentubex, μια γερμανική κρέμα, ιδιαίτερα δημοφιλής τη δεκαετία του 1960, που βασιζόταν αποκλειστικά στον πλακούντα για τη σύσφιγξη του δέρματος. Τα αληθινά δραστικά συστατικά, όπως η βιταμίνη C ή τα αλφα-υδροξυοξέα (AHAs), είτε δεν είχαν σταθεροποιηθεί ακόμη εργαστηριακά, είτε χρησιμοποιούνταν μόνο σε πρωτόγονες, συχνά ερεθιστικές συνθέσεις. Αυτό που μπορούμε, εν πολλοίς να πούμε είναι πως, πριν την έλευση των ρετινοειδών, η αντιγήρανση ήταν μια μάλλον παθητική υπόθεση. Τα προϊόντα περιορίζονταν στο να προστατεύσουν το δέρμα από την ξηρότητα, αλλά στην ουσία δεν υπήρχαν συστατικά για να αναστρέψουν τη φθορά του χρόνου ή του ήλιου.
Η καινοτομία που άλλαξε τους κανόνες
Όλα άλλαξαν όταν η επιστήμη αποφάσισε να περάσει από την απλή ενυδάτωση στην έρευνα για την ενεργή κυτταρική δράση. Το 1969, δυο Αμερικανοί δερματολόγοι, οι Albert Kligman και James Fulton ανακάλυψαν ότι το ρετινοϊκό οξύ καταπολεμά την ακμή και τις ρυτίδες. Όμως υπήρχε ένα πρόβλημα: ήταν υπερβολικά σκληρό, προκαλούσε εγκαύματα και μπορούσε να διατεθεί μόνο ως φάρμακο.
Ανάμεσα στο 1969, όταν ανακαλύφθηκε η δράση του ρετινοϊκού οξέος, και το 1976, η βιταμίνη Α κυκλοφορούσε αυστηρά στα φαρμακεία ως Retin-A, και αποτελούσε ένα σκληρό, συνταγογραφούμενο φάρμακο μόνο για την ακμή. Καμία εταιρεία καλλυντικών δεν τολμούσε ή δεν μπορούσε να την αγγίξει, καθώς το μόριο αποσυντίθετο ακαριαία στο φως. Μέχρι το 1976 και την επέμβαση της Lancaster. Εκείνη τη χρονιά, τα εργαστήρια του οίκου ομορφιάς από το Μονακό, κουβαλώντας την ερευνητική «κληρονομιά» συν-ιδρυτή της Lancaster, βιοχημικού Dr. Eugene Frezzati, κάνουν αυτό που ως εκείνη τη στιγμή έμοιαζε ακατόρθωτο: σταθεροποιούν αυτό το εξαιρετικά ευαίσθητο μόριο και το ενσωματώνουν σε ένα καλλυντικό προϊόν. Είναι η χρονιά που το brand παρουσιάζει τη σειρά Suractif, το πρώτο καλλυντικό προϊόν που διατίθεται ευρέως στην αγορά προς λιανική πώληση το οποίο ενσωματώνει καθαρή ρετινόλη.
Η καινοτομία της Lancaster δεν ήταν απλώς η σύλληψη της ιδέας, αλλά το ίδιο το χημικό επίτευγμα. Η ρετινόλη είναι ένα εξαιρετικά ασταθές μόριο. Όταν εκτεθεί στον αέρα και το φως, οξειδώνεται μέσα σε λίγα λεπτά και χάνει τη δύναμή της. Η Lancaster κατάφερε να τη σταθεροποιήσει μέσα σε μια καλλυντική φόρμουλα, προσφέροντας μια ηπιότερη μορφή βιταμίνης Α, που το ίδιο το δέρμα μπορούσε να μετατρέψει σταδιακά σε τροφή ανανέωσης. Τότε γεννήθηκε, στην ουσία, αυτό που αργότερα θα αποκαλούσαμε «cosmeceutical», δηλαδή ένα καλλυντικό προϊόν το οποίο πέραν της αισθητικής περιποίησης, αντλεί γνώση και τεχνολογία από την επιστήμη της δερματολογίας.
Η ρετινόλη παραμένει στο βάθρο της
Όπως όλοι γνωρίζουμε, ο κόσμος της ομορφιάς κινείται με εξαιρετικά υψηλές ταχύτητες και ειδικά τα τελευταία χρόνια, με την εισβολή των social media, οι τάσεις συχνά «πεθαίνουν» μέσα σε μια σεζόν. Με αυτό ως δεδομένο, το να κρατά ένα συστατικό τα σκήπτρα για 50 χρόνια ακούγεται εξωπραγματικό. Κι όμως, παρά τις επίδοξες «διαδόχους», η ρετινόλη παραμένει στο βάθρο. Γιατί;
Η πρώτη και αυτονόητη απάντηση είναι διότι υποστηρίζεται από βουνά κλινικών μελετών. Φυσικά, υπάρχουν φιλόδοξα νέα συστατικά όπως το bakuchiol (η φυτική εναλλακτική που υπόσχεται δράση χωρίς ερεθισμούς) ή τα πεπτίδια, τα οποία όντως κερδίζουν έδαφος. Στην παρούσα φάση, ωστόσο, κανένα από αυτά δεν διαθέτει την πεντηκονταετή επιστημονική τεκμηρίωση της βιταμίνης Α. Ακόμη και οι νεότερες, εξελιγμένες μορφές της, όπως η ρετινάλη που δρα πιο γρήγορα, στην ουσία την ακολουθούν. Σε καθαρά πρακτικό επίπεδο, κι όσο κι αν ανοίγεται σε νέα συστατικά, η αλήθεια είναι πως η σύγχρονη κοσμετολογία δεν έχει αποκαθηλώσει τη ρετινόλη, απλώς έμαθε να την χρησιμοποιεί καλύτερα. Χάρη στις τεχνολογίες μικρο-εγκλεισμού (encapsulation) και τη σταδιακή απελευθέρωση, οι σημερινές συνθέσεις προσφέρουν όλα τα αποτελέσματα χωρίς το ερεθισμένο δέρμα που τρόμαζε τις καταναλώτριες στα 90s.
Η ρετινόλη δεν είναι ένα νοσταλγικό συστατικό του παρελθόντος. Είναι ένας διαχρονικός χαμαιλέοντας που εξελίσσεται παράλληλα με την επιστήμη. Πενήντα χρόνια μετά το επίτευγμα της Lancaster, αν ρωτήσετε οποιονδήποτε δερματολόγο στον πλανήτη ποια είναι η μία δραστική ουσία που πρέπει να βάλετε στη βραδινή σας ρουτίνα για ουσιαστική αντιγήρανση, η απάντηση θα είναι ακόμα η ίδια: ρετινόλη.
Εισαγωγική φωτογραφία: 123RF