Σύγχρονες προσεγγίσεις της ψυχολογίας περιγράφουν την ωριμότητα ως ένα σύνολο ικανοτήτων που καλλιεργούνται και όχι ως μια κατάσταση που απλώς «κατακτάται».
Έρευνες στην αναπτυξιακή ψυχολογία, τη θεωρία της προσωπικότητας και τις σύγχρονες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις, δείχνουν ότι η ενηλικίωση δεν είναι ένα στάδιο που εξασφαλίζεται μέσω εξωτερικών επιτευγμάτων, αλλά μια δυναμική διαδικασία που σχετίζεται με τη ρύθμιση του εαυτού, την ανάληψη ευθύνης και την ψυχολογική ευελιξία. Με αυτή την έννοια, τα χαρακτηριστικά που ακολουθούν δεν περιγράφουν έναν «ιδανικό τύπο», αλλά βασικές δεξιότητες που συνδέονται με τη σύγχρονη κατανόηση της ωριμότητας.
1. Η ικανότητα του να ανταποκρινόμαστε σε πολλά μέτωπα
Η ενηλικίωση είναι ένα μεγάλο «στοίχημα», άμεσα συνδεδεμένο με την επαγγελματική επιτυχία. Ο ενήλικας είναι αυτός που μπορεί να ανταποκριθεί με τον καλύτερο δυνατό και αποτελεσματικό τρόπο σε πολλά διαφορετικά μέτωπα της ζωής, κάτι που μας καλεί να κάνουμε και η επαγγελματική επιτυχία με τον τρόπο της.
2. Ανάληψη ευθύνης
Η γαλλική ψυχολογία έχει περιγράψει αυτή τη στάση ζωής ως «ελευθερία του να αναλαμβάνεις»: το να είσαι ελεύθερος σημαίνει επίσης να αναλαμβάνεις τις συνέπειες, καλές ή κακές. Η εύρεση ισορροπίας ανάμεσα στην ελευθερία και τους περιορισμούς που αυτή συνεπάγεται αποτελεί τη βαθύτερη πρόκληση της ενήλικης ζωής.
3. Γνώση του εαυτού
Η γνωστική ωριμότητα ορίζεται ως η εμπιστοσύνη που έχει ένας ενήλικας στις γνώσεις και τις ικανότητές του. Δεν πρόκειται, δηλαδή, για το πόσα πράγματα γνωρίζουμε αντικειμενικά, αλλά για το αν πιστεύουμε στον εαυτό μας αρκετά ώστε να βασιζόμαστε στις κρίσεις και τις δυνάμεις μας, χωρίς να χρειαζόμαστε συνεχώς εξωτερική επιβεβαίωση.
4. Συναισθηματική ρύθμιση
Η συναισθηματική ρύθμιση είναι να μην σε κυβερνάει αυτό που νιώθεις. Περιλαμβάνει τρία στάδια: πρώτον, να αναγνωρίζεις το συναίσθημα πριν αντιδράσεις· ο θυμός, το άγχος, η απογοήτευση έχουν σωματικά σήματα που μπορούμε να μάθουμε να διαβάζουμε. Δεύτερον, να το επεξεργαζόμαστε, να αλλάζουμε οπτική γωνία αντί να παγώνουμε στην πρώτη αντίδραση. Τρίτον, να επιλέγουμε πώς θα απαντήσουμε, σύμφωνα με τις αξίες μας και όχι με την παρόρμησή μας. Με τα χρόνια, αυτή η διαδικασία γίνεται πιο αυτόματη, αρκεί να την έχουμε εξασκήσει.
5. Αυτοδυναμία
Η αυτοδυναμία δεν σημαίνει ότι δεν χρειαζόμαστε κανέναν. Σημαίνει, όμως, ότι δεν εξαρτόμαστε από κάποιον για να λειτουργήσουμε. Ο αυτοδύναμος ενήλικας αντιμετωπίζει τις δυσκολίες χωρίς να καταρρέει, παίρνει αποφάσεις χωρίς να χρειάζεται διαρκώς την έγκριση των άλλων και αναλαμβάνει την ευθύνη των επιλογών του. Δεν είναι αυτάρκεια με την έννοια της απομόνωσης, αλλά εσωτερική σταθερότητα. Ζητάμε βοήθεια όταν τη χρειαζόμαστε, αλλά από θέση δύναμης, όχι ανημποριάς. Η αυτοδυναμία είναι το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίζονται όλες οι άλλες ενήλικες ικανότητες.
6. Ευδαιμονία
Η ευδαιμονία δεν είναι η ευτυχία της στιγμής, αλλά η βαθιά αίσθηση ότι ζούμε μια ζωή που είναι πραγματικά δική μας. Σημαίνει να γνωρίζουμε τις αξίες μας και να ενεργούμε σύμφωνα με αυτές, αντί να ακολουθούμε τις προσδοκίες της οικογένειας, της κοινωνίας ή του διαδικτύου. Ο ευδαίμων ενήλικας δεν αναρωτιέται συνεχώς «τι θέλουν οι άλλοι από μένα», αλλά «τι θέλω εγώ πραγματικά». Είναι ίσως ο πιο δύσκολος πυλώνας, γιατί απαιτεί αυτογνωσία και η αυτογνωσία απαιτεί θάρρος να κοιτάμε τον εαυτό μας χωρίς φιλτράρισμα.
7. Αίσθηση χρόνου
Η επίγνωση ότι ο χρόνος περνά και η ζωή είναι πεπερασμένη είναι ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία ωριμότητας. Όταν αντιλαμβανόμαστε ότι οι πόροι μας (χρόνος, ενέργεια, υγεία) δεν είναι άπειροι, αρχίζουμε να επιλέγουμε διαφορετικά. Σταματάμε να χάνουμε ενέργεια σε ασήμαντα πράγματα και δίνουμε προτεραιότητα σε αυτό που έχει πραγματική σημασία.
8. Έλλειψη «παραπόνου»
Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε ότι το αγόγγυστο δεν είναι συνώνυμο της σιωπής ή της αυτοκαταστολής. Δεν σημαίνει ότι κρύβουμε τον πόνο ή προσποιούμαστε ότι όλα πάνε καλά. Σημαίνει ότι δεν μετατρέπουμε τον κόπο σε ταυτότητα, ότι δεν εξαντλούμε την ενέργειά μας στο να αφηγούμαστε τις δυσκολίες μας αντί να τις αντιμετωπίζουμε. Οι ώριμοι ενήλικες βιώνουν τα συναισθήματά τους και όταν πρόκειται για τις πράξεις τους, λαμβάνουν ορθολογικές αποφάσεις βάσει του αυτοσυμφέροντος και των ηθικών ανησυχιών τους.
9. Το να είμαστε στο «τιμόνι» της ζωής
Ο Erik Erikson (1902–1994), Γερμανοαμερικανός ψυχολόγος και ψυχαναλυτής, γνωστός για τη θεωρία της ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης, είχε πει ότι το «να τα πας καλά» είναι πολιτισμικό, με την έννοια της θέσης που κατέχεις ή του αυτοκινήτου που οδηγείς. Όμως το «να τα πας καλά» ψυχολογικά και ίσως πνευματικά, σημαίνει να μπορείς να κυλάς με την παλίρροια των συναισθημάτων, να τα διαχειρίζεσαι, να επικοινωνείς ξεκάθαρα και αποτελεσματικά με τους άλλους και να κατακτάς ποικίλες δεξιότητες.
Αυτό απαιτεί έναν εσωτερικό τόπο ελέγχου, ο οποίος προϋποθέτει αυτοέλεγχο και ιδιοκτησία των σκέψεων, των συναισθημάτων και των πράξεών μας. Με άλλα λόγια, εμείς παίζουμε το παιχνίδι της ζωής και όχι η ζωή εμάς. Κατευθύνουμε τον εαυτό μας και δεν στηριζόμαστε στον κόσμο για να μας πει ποιοι είμαστε ή να επικυρώσει τα συναισθήματά μας. Και ξέρουμε ποιοι είμαστε μέσα σε όλα αυτά. Ο Steven Hayes, ο πατέρας της ψυχοθεραπευτικής προσέγγισης «θεραπείας αποδοχής και δέσμευσης», το αποκαλεί «ψυχολογική ευελιξία».
10. Το να ακολουθούμε τον δικό μας δρόμο
Ίσως αυτό είναι τελικά το μυστικό της ενήλικης ζωής: το νόημα δεν βρίσκεται έξω από τις ευθύνες, αλλά μέσα σε αυτές. Το να ανταποκρινόμαστε αγόγγυστα σε πολλά μέτωπα είναι η ίδια η δομή μιας πλούσιας ζωής. Ο γάλλος ψυχαναλυτής Jacques Arènes, σε εργασία που δημοσίευσε το περιοδικό Psychologies, έθεσε εύστοχα το ερώτημα: «γιατί είναι τόσο σημαντικό να γίνεις ενήλικας»; «Γιατί», απάντησε, «μόνο έτσι μπορείς να ζήσεις μια ζωή που είναι πραγματικά δική σου».
Εξωτερική φωτογραφία: @ Luke Moss / Unsplash